رویش در آتش

 نادر طالب‌زاده، مجری و برنامه‌ساز باسابقه تلویزیون، در ۶۹ سالگی در یکی از بیمارستان‌های تهران درگذشت. مرحوم طالب‌زاده هشتم آذر سال گذشته به دلیل عوارض ناشی از عارضه قلبی و لختگی خون در بیمارستان بستری شده بود. او همچنین ۱۸ دی سال گذشته بار دیگر در بخش مراقبت‌های ویژه بستری و اوایل بهمن‌ماه از بیمارستان مرخص شد. طالب‌زاده متولد ۱۳۳۲ در تهران، مستندساز، تهیه‌کننده و مجری تلویزیون و بازیگر و کارگردان سینما؛ همچنین دبیر کنفرانس بین‌المللی افق نو، دبیر جشنواره فیلم عمار و از افراد مؤثر در تأسیس شبکه افق سیما و عضو هیئت اندیشه‌ورز این شبکه است.
 
تاریخ انتشار: ۰۷:۴۷ - یکشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱
مدت زمان مطالعه: 6 دقیقه
طالب‌زاده کارگردانی سریال «بشارت منجی» را در کارنامه حرفه‌ای خود دارد. او فعالیت هنری‌اش را از ۱۳۵۹ در صداوسیما با ساخت فیلم‌های مستند آغاز کرد. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به تدریس در مرکز اسلامی آموزش فیلم‌سازی و مدیریت مرکز تحقیقات و مطالعات سینمایی در معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد. طالب‌زاده که در لیست شخصیت‌های تحریم‌شده از سوی آمریکا قرار دارد، در جنگ بوسنی نیز شرکت داشت.نادر طالب‌زاده در چهارم دی‌ماه ۱۳۳۲ در یک خانواده نظامی به دنیا آمد. در نوجوانی به آمریکا رفت و موفق شد در مقطع کارشناسی، در رشته ادبیات انگلیسی از دانشگاه راندولف میکن و در مقطع کارشناسی‌ارشد کارگردانی سینما از دانشگاه کلمبیا فارغ‌التحصیل شود. شهریور ۵۷ و زمانی که مبارزه‌های انقلابی، خیزش‌های جدی را به خود ‌دید، طالب‌زاده پس از یک سکونت ده‌ساله به ایران بازگشت و در نخستین تجربه‌های حرفه‌ای خود، مستندهای نیمه‌بلند با عنوان خوزستان و واقعیت درباره گروگان‌گیری سفارت آمریکا را برای شبکه سی‌بی‌اس این کشور تولید کرد.نوع نگاه حقیقت‌گرای طالب‌زاده به ماجرای گروگان‌گیری، چندان مورد استقبال رسانه‌های آمریکایی قرار نگرفت؛ همچنان‌که روحیه انتقادی او به جریان جنگ‌ستیزانه آمریکا، کم‌کم سبب قطع همکاری او با رسانه‌های این کشور شد. هرچند طالب‌زاده یکی از نخستین چهره‌هایی بود که در همان اواخر دهه ۵۰، رسانه‌های این کشور را به جهت ‌داشتن خاص درباره برداشت‌های سیاسی و اجتماعی از ایران متهم کرد و به‌رغم روابط بسیار خوبی که با بسیاری از بنگاه‌های خبری و رسانه‌ای آمریکا داشت، تمرکز خود را بر فعالیت در داخل کشور قرار داد.
تهران‌تایمز
طالب‌زاده که در تمام مدت بازگشت به کشور، به‌عنوان مترجم و نویسنده، فعالیت‌هایی را در رسانه‌های داخلی ایران نیز به انجام رسانده بود، در اوایل اسفندماه، روزنامه تهران تایمز را منتشر کرد.خود او در این باره می‌گوید: «وقتی حادثه سینما رکس آبادان اتفاق افتاد و تیتر اول تمام روزنامه‌ها، حتی روزنامه‌های محلی نیویورک شد، انقلاب برایم رنگ دیگری پیدا کرد و مهم‌تر از قبل شد. دیگر ماندن یا نماندنم در آمریکا دست خودم نبود. بااینکه اواخر مقطع فوق‌لیسانس بودم، تصمیم گرفتم به ایران بازگردم.همیشه صحبت‌های امام خمینی(ره) را در مجله‌های فرهنگی‌سیاسی آمریکا دنبال می‌کردم و به‌شدت جذب شخصیت ایشان شدم و خود امام(ره) برایم یک موضوع شد و به ایران آمدم تا ببینم چه کمک و خدمتی می‌توانم به ایشان بکنم.»
طالب‌زاده ادامه می‌دهد: «من همیشه به این فکر بودم که ایران چگونه می‌تواند متحول شود. وقتی سخنان امام خمینی(ره) و صدای ایشان را در مطبوعات آمریکایی برای اولین‌بار و چند ماه قبل از آمدن ایشان به پاریس شنیدم، بسیار متأثر شدم و فهمیدم الان زمانی است که می‌توانم به ایران کمک کنم. آن زمان شاهد یک دوره تاریخی در آمریکا بودم که نمی‌دانستم آمریکا با ایران چه خواهد کرد و یک تجربه شهودی سلوکی داشتم. درست سه ماه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به ایران آمدم و با خبرگزاری‌های مختلف ازجمله CBS آمریکا که یکی از مهم‌ترین شبکه‌های خبری آن کشور است، کار کردم. این هم خط امام (ره) بود که همه کمک کنیم تا اخبار انقلاب به گوش جهانیان برسد.»
حضور در جبهه
طالب‌زاده که بیشتر سال ۵۹ را مشغول ساخت دو مستند بود، در سال ۶۰ به‌عنوان مأمور صداوسیما، به جبهه اعزام و در همین زمان، با سیدمرتضی آوینی آشنا می‌شود؛ البته حضور طالب‌زاده در جبهه، به تولید مستندهایی چون شوش و شهر شهیدان گمنام ختم شد.طالب‌زاده درباره نحوه آشنایی خود با شهید آوینی گفته بود: «آشنایی من با مرتضی از فیلم‌هایش، مجموعه کارهای تلویزیون جهاد و روایت فتح آغاز شد. یعنی قبل از اینکه خودش را ببینم، کارهایش را دیدم. من سال ۵۷ از آمریکا آمدم و فیلم‌های ترکمن‌صحرا، خان گزیده‌ها، حقیقت و… را که مرتضی در سال‌های اولیه انقلاب ساخته بود، به‌مرورزمان دیدم و از طریق این آثار با آوینی آشنا شدم. حس می‌کردم این فیلم‌ها زنده هستند.»طالب‌زاده در سال ۶۲ طی عملیات آبی‌خاکی خیبر، مستند والعصر را به تولید رساند. این فیلم که به ماجرای پروژه عظیم مهندسی جنگ، یعنی احداث جاده ۱۳کیلومتری سیدالشهدا(ع) در دل مرداب‌های هور می‌پرداخت، سال ۶۳ به نمایش درآمد. نمایش این فیلم، فتح‌بابی شد برای آشنایی نزدیک و صمیمانه او با شهید آوینی.
آشنایی با شهید آوینی
طالب‌زاده درباره شهید آوینی می‌گوید: «من توفیق همکاری مستقیم با شهید آوینی را بعد از جنگ پیدا کردم و مستندهای فجر و شقایق و ساعت ۲۵ زیر نظر ایشان ساخته شد؛ ساعت ۲۵ نامی بود که مرتضی آوینی برای مستندی که در ۱۰ قسمت، بی‌برکتی در آمریکا و آغاز فروپاشی آن پس از پیروزی انقلاب اسلامی را به تصویر می‌کشید، انتخاب کرد. آوینی حکیمی بود که من در آن روزها هفته‌ای چند بار او را می‌دیدم. آن موقع هیچ‌کس او را نمی‌شناخت و خود او هم اهل ظاهر شدن و خودنمایی نبود و این برای من یک فرصت بود که از نزدیک ایشان را می‌دیدم؛ اما بعد از شهادتش همه او را شناختند.»اعزام به بوسنیبعد از پایان جنگ، طالب‌زاده، حضور رسانه‌ای خود را قوی‌تر کرد و تلاش‌های بسیار به عمل آورد تا با تلفیق مشاهده‌های خود از جنگ و سیاست آمریکایی، به تولید آثار سینمایی بپردازد که در این مسیر با سنگ‌اندازی‌های بسیاری مواجه شد. در اواخر دهه ۶۰ و ابتدای دهه ۷۰، در قالب خبرنگار به جنگ بوسنی اعزام شد و با ارشادهای شهید آوینی، مستند ۱۰ قسمتی خنجر و شقایق را تولید کرد که در آن زمان به یکی از مستندهای پرتماشاگر و بحث‌برانگیز تلویزیون تبدیل شد.پس‌ازاین اتفاق، طالب‌زاده، مستند بیداری خاموش را به تولید ‌رساند؛ تجربه‌ای درباره جانبازان شیمیایی که در آن برای نخستین‌بار به موضوع غرامت جنگ و پشت‌پرده اتفاق‌هایی در ارتباط با تأمین گاز خردل عراق و کشورهای جنایتکار این حوزه پرداخته شد.طالب‌زاده در دهه ۷۰ تمرکز بیشتری روی تربیت نسل مستندساز داشت و در این مسیر، علاوه بر شیفتگان مستند حقیقی در داخل کشور، به آموزش گروهی از جوانان لبنانی نیز مشغول شد. با استقبال از این مستند آموزشی، جوانان افغانستانی نیز به مدت دو سال، زیر نظر نادر طالب‌زاده، مستندسازی را فراگرفتند.
بشارت منجی
طالب‌زاده در اوایل دهه ۸۰ مهم‌ترین فیلم کارنامه خود، یعنی بشارت منجی را جلوی دوربین‌برد؛ فیلمی که به گفته خودش، قرار بود با همکاری شهید آوینی به تولید برساند. بشارت منجی خیلی زود سروصدای بسیاری به‌پا کرد و در ده‌ها کشور روی پرده رفت و جوایز بسیاری را از جشنواره‌های مختلف جهانی دریافت کرد. میزان استقبال از این فیلم به اندازه‌ای بود که بعدها تلویزیون، آن را به‌صورت سریال برای مخاطبان پخش کرد و این سریال به یکی از رکوردداران میزان بیننده تبدیل شد.موفقیت بشارت منجی، زمینه تولید کار بعدی طالب‌زاده را فراهم کرد. مسیح عنوان فیلمی بود که روایت اسلامی از درگذشت حضرت مسیح را بازگو می‌کرد و به همین دلیل با بازخوردهای متفاوتی در سطح جهان مواجه شد.
راز
او مدتی بعد برنامه راز را روی آنتن تلویزیون برد که محوریت این برنامه، بررسی مفاهیم وقایع روز ایران و جهان بود. این برنامه با چنان استقبالی مواجه شد که در طول یک دهه، برای چند فصل تمدید شد و حتی نسخه انگلیسی آن نیز در شبکه «پرس تی‌وی» روی آنتن رفت. طالب‌زاده البته معمار برنامه‌های دیگری برای تلویزیون نظیر عصر و ساعت ۲۵ بود که هرکدام از آن‌ها توانستند در جذب مخاطب، بسیار خوب عمل کنند.طالب‌زاده همچنین مستند رنسانس در رنسانس را ساخت که به پنج زبان زنده دنیا ترجمه شده است. این مستند درباره چگونگی انتقال علم در قرون‌وسطی از مسلمانان به غربی‌هاست. در این مستند، این پرسش مطرح ‌شده است که چگونه علم از دست مسلمانان به دست اروپاییان افتاد؟ طالب‌زاده برای ساخت این مستند به سیسیل رفت و با بسیاری از دانشگاهیان و دانشمندان رمی صحبت کرد.
افق نو
در ابتدای دهه ۹۰ طالب‌زاده بانی یک حرکت بزرگ می‌شود و یک کنفرانس جهانی با عنوان افق نو را پایه‌گذاری می‌کند، کنفرانسی که طی آن، افراد مطلع و آگاه از سیاست‌های آمریکایی، به افشای حقایق می‌پردازند. این سلسله‌کنفرانس‌ها که طی چند سال به‌صورت متوالی برگزار شد، آمریکا را حسابی خشمگین کرد؛ تا جایی که برای برخی از مدعوین این کنفرانس، مجازات‌هایی ازجمله ۲۰ سال زندان و تحریم، ممنوع‌الخروجی و جریمه مالی سنگین در نظر گرفت؛ همچنین  طالب‌زاده، همسرش و چندین فرد متصدی در این کنفرانس را تحریم کرد و این رخداد را یک کار سیاسی برشمرد.خود او درباره این کنفرانس گفته است: «افق نو یک ضرورت است که ما امروز باید متوجه آن باشیم. این روزها جهانیان بیدار شده‌اند و علیه حکام موضع گرفته‌اند. ما باید از دانشمندان بیداری که آثار مهمی دارند، دعوت کنیم که به ایران بیایند و آثارشان را ارائه دهند، در چند دوره‌ای که این همایش‌ها را برگزار کرده‌ایم، صدای بزرگ‌ترین مرکز صهیونیستی جهان درآمد و علیه ما موضع گرفتند و در تمام روزنامه‌هایشان مطلب زدند که ایران تمام مخالفان آمریکا را در خود جمع کرده است.»
جشنواره عمار
جشنواره عمار دیگربرنامه‌ای بود که طالب‌زاده آن را پایه‌گذاری کرد و در طول ۱۱ دوره برگزاری، به‌عنوان دبیر این رویداد مطرح بود.
ترور بیولوژیک
طالب‌زاده در سال ۹۵ عنوان کرد که مورد ترور بیولوژیک قرار گرفته است. او گفت: «با گروهی از بچه‌های لبنان برای راهپیمایی اربعین به عراق رفتم که چمدان من را از هتلی که در نجف بودم، از میان صدها چمدان برداشتند و پنج الی شش روز بعد در کربلا نصفه‌شب تحویلم دادند. لپ‌تاپ من را خالی و بررسی‌های کامل را انجام داده بودند. از همان روز که چمدان را تحویل گرفتم حالم بد شد؛ اما متوجه این ماجرا نبودم.» استاد طالب‌زاده در تمامی این سال‌ها با عوارض این بیماری دست‌وپنجه نرم کرد؛ اما این بیماری طولانی نیز سبب نشد از کارهای روزانه و برنامه‌های انتقادمحورانه خود عقب بنشیند. به همین دلیل است که مخاطب در تمام این مدت، طالب‌زاده را در موقعیت‌های مختلف می‌دید.کارنامه فعالیت‌های طالب‌زاده مملو از مجاهدت‌ها و کوشش‌هایی است که نشان از تلاش مضاعف او در مسیر تنویر افکار عمومی دارد که به شیرینی حقیقت و مبارزه با استبداد مزین شده است.