صحیفه سجادیه شامل ۵۴ دعا از ایشان است که در دعای«مکارم الاخلاق» میتوان به مصداقهای اخلاق کریمانه و ناپسند دست یافت. امام (ع) ابتدای هر بند با صلوات بر پیامبر (ص) و اهلبیتش درخواست خود را از خداوند طلب میکنند. بندهای ابتدایی دعا بیانگر مفاهیم اعتقادی است؛ از جمله طلب ایمان و یقین. همچنین همتورزیدن در راه خداوند و فراغتداشتن برای خرجشدن در راهی که خداوند ما را برای آن آفریده است. در دعا، قرارگرفتن اراده انسان در طول اراده خداوند نمایان است. دعای مکارم الاخلاق بیانگر صفات اخلاقی در دو بعد فردی و اجتماعی است که در ادامه میآید. رذیلتهای اخلاقی یادشده در دعا عبارت است از: عجب عامل نابودشدن عبادت، منتگذاشتن در عوض کار خیر، فخرفروشی، ستمکردن و گردنکشی. خیرخواهی و دستِ دهنده، ذلت باطنی نزد خود در برابر عزت ظاهری، سپاسگزاری، چشمفروبستن از بدی، گسترش عدالت، فروبردن خشم، انتشار نیکیها، پوشیدن عیبها، فروتنی، بیاننکردن عیب دیگران، حقگویی، نستودن ناشایستگان و میانهروی نیز از فضیلتهای اخلاقی است که در دعا ذکر میشود.در دعای امام سجاد (ع) صفت مقابل هر رذیلت نیز به دست میآید. امام (ع) از خداوند تبدیلشدن هر بدی را به فضیلت مقابل آن خواستار میشود: دشمنی به محبت، حسادت متجاوزان به مودت، شک به اعتماد، نافرمانی خویشان به نیکی، ناسازگاری به خوشمعاشرتی، خوف به امنیت، فریبدادن به خیرخواهی، دوریکردن به نیکیکردن، محرومساختن به بخشش، قطع رابطه به برقراری رابطه و غیبت به خوشگویی.
صفت مقابل هر رذیلت چیست؟
امام سجاد (ع) در دوران امامت خویش در کنار مبارزات سیاسی، از دعا برای تحقق حکومت اسلامی بهره بردند.
-
هاجر بنائی
پژوهشگر دین
