پیامبر اکرم (ص) اسم ایشان را حسن نهادند و در گوششان اذان گفتند. بسیاری از القاب مانند مجتبی، سید، زکی و… به ایشان داده شده است.امام حسن (ع) حدود هفت سال در زمان پیامبر با ایشان مأنوس بودند و حضرت رسول ایشان را بسیار دوست داشتند که به همین خاطر در عرصههای مختلف مانند مباهله، داستان کساء و… یار، همنشین و حامی پیامبر بودند؛ همچنین در بسیاری از مراحل، بهخصوصدر دوره خلافت حضرت امیر(ع)، ایشان یکی از افراد تأثیرگذار بود که در کنار پدر بزرگوارشان همواره منشأ خدمات زیادی بودند و یار، یاور و مدافع ایشان بودند. در برخی از جنگها و فتنههای کوچک و بزرگ نیز در کنار پدر همواره آماده به رزم بودند.حسنبنعلی(ع) حدود 10سال پس از پدر بزرگوارشان، امیرالمؤمنین علی(ع)، امام شیعیان بودند. در مقطع کوتاهی که حدود ششماه به طول انجامید، خلافت مسلمین را بر عهده داشتند که بلافاصله پس از بهدستگرفتن امور، کارهای مهم و خدمات زیادی را انجام دادند.
دوران کوتاه خلافت
بسیــاری از مـردم عــراق پــس از امیرالمؤمنین(ع) با ایشان بیعت کردند؛ اما این بیعت چهلهزارنفری مردم و خلافت ایشان پس از چندی با مخالفت معاویه و برخی از اهالی شام روبهرو شد و بهدنبال آن، معاویه با همراهی سپاهیانی از شام به جنگ اهل عراق آمد. این جنگ در نهایت به صلح و واگذاری خلافت به معاویه، نخستین خلیفه اموی، منجر شد. گفته میشود پذیرش صلح به این دلیل بوده است که بسیاری از مردم بیعتکننده با حضرت، به انحاء مختلف در بیعت سستی نموده و به همین علت، حضرت یاران بسیار کمی داشتهاند؛ به همین علت علیرغم میل باطنیشان، برای حفظ شیعه به صلح تن دادند و درنهایت معاویه به حکومت رسید.حضرت هنگام رویارویی با معاویه مورد سوءقصد قرار گرفتند و پس از جراحت، برای مداوا به مدائن منتقل شدند. در این بین، گروهی از سران قبایل کوفه پنهانی به معاویه نامه نوشتند و اعلام کردند میخواهند از معاویه تبعیت کنند؛ به همین دلیل معاویه نیز برای رسیدن به حکومت با حمایت برخی از سران کوفه بیشتر از قبل ترغیب و وسوسه شد.
امام شیعیان ترور میشود
در الاحتـجـاج آمــده اســت کـــه زیدبنوهب جهنی نقل کرده است که امام حسن (ع) در مدت مداوای خود در مدائن به او گفت: «به خدا سوگند، اگر با معاویه بجنگم، مردم عراق گردن مرا میگیرند و مرا تسلیم او میکنند. به خدا سوگند اگر در حال عزت با معاویه صلح کنم، بهتر است که در اسارت به دست او کشته شوم یا بر من منت گذارد و از کشتنم صرفنظر کند.»متأسفانه پس از حوادثی که موجب صلح شد، علیرغم اینکه بسیاری از مردم و سران جامعه در این زمینه مقصر بودند، اعتراضات به سمت امام حسن (ع) رفت؛ البته شیعیان حقیقی بسیار ایشان را اکرام میکردند و امامت حضرت را مایه فخر خود میدانستند؛ ولی درمجموع شرایط طوری شد که حضرت از کوفه به مدینه حرکت کردند و تا آخر عمر در شهری که مزار جد بزرگوارشان بود سکنی گزیدند.در همه این ایام، جلسات علمی حضرت به تعطیلی کشیده نشد و در مسجدالنبی برنامههای علمی و مذهبی مختلفی را در طول روز برگزار میفرمودند و مردم با حلقهزدن به دور ایشان، از علم الهی ایشان استفاده کردند؛ به همین دلیل ایشان از نظر اجتماعی، شرایط خوبی داشته و بسیاری از شیعیان که از کشورهای دنیا به حج میآمدند، ایشان را نیز زیارت میکردند.امام حسن(ع) را به کرامت و کریمبودن میشناسیم؛ چراکه ایشان چندین بار اموال خود را به نیازمندان بخشیدند و دائما در حال بذل و بخشش و کمک به مستمندان بودند.
مسمومیتهای چندباره
با اینکه ایشان به حال بسیاری از مسلمانان و حتی مردم غیرمسلمان جامعه رسیدگی میکردند، در برخی از منابع آمده است که حضرت چندین بار مسموم شدند که درنهایت گفته میشود به تحریک معاویه، همسر ایشان، جعده، حضرت را مسموم کرده و پس از مدتی به شهادت رسیدند. مدتزمان مسمومیت ایشان تا شهادت در منابع تاریخی مختلف از سه روز تا 40 روز و حتی دو ماه نیز ذکر شده است.پس از شهادت ایشان، گفته میشود بازار مدینه تا هفتروز تعطیل بوده و بسیاری از مردم در این روزها به شیون و زاری و عزاداری برای حضرت پرداختند.گفته میشود که حضرت به برادر بزرگوارشان، امام حسین (ع)، وصیت کردند که پیکرشان در کنار پیامبر دفن شود؛ ولی مروان و معاویه از این کار جلوگیری کردند.دراینبین، علیرغم اینکه حضرت وصیت فرموده بودند که در زمان تشییع و تدفین، درگیری پیش نیاید؛ ولی نیروهای بنیامیه به پیکر پاک حضرت تیرهایی زدند. در روایات آمده که پساز این غائله، 70 تیر از پیکر پاک حضرت بیرون کشیده شد. درنهایت پیکر پاک امام حسن(ع) در قبرستان بقیع دفن شد که امروز غــریبانــه زیــارتگاه شیـعیـان ایشـان است.
داغ امام حسن(ع) سوز دیگری دارد
هفتم صفر روزی است که برای شهادت حضرت نقلشده است؛ اما در این تاریخ نیز اختلافانی وجود دارد. هرچند همه اهلبیت (ع) مظلوماند، انگار داغ بعضی از این عزیزان سوز دیگری دارد. امــام حسـن (ع)، آقــای جــوانــان اهل بهشت، مثل برادرش مظلوم است. خودشان به برادر میگویند: «هیچ روزی مثل عاشورا نیست»؛ ولی کوچههای مدینه هنوز بعد از 1394 سال از شهادتش، هم یادآور مظلومیت ایشان و هم یادآور حوادثی است که برای مادرشان به وقوع پیوست.
