بردباری همان طمأنینه و آرامش است. در بیان حضرت علی (ع) نشانه بردباری تحمل فراوان دیگران است و فروخوردن خشم؛ همچنین عقل، وقار، حیا و دانش عوامل ایجاد بردباری است. در واقع انسانی که از خرد بهرهمند باشد و رفتاری از سر متانت داشته باشد، در موقعیتهای متفاوت دچار هیجان نمیشود و رفتاری از سر احساسات مثبت یا منفی بروز نمیدهد. دانش نیز به انسان کمک میکند تا سبب و علت پدیدهای را بفهمد و عصبانی یا هیجانزده نشود.بردباری از سر عقل و متانت و حیای در رفتار را میتوان همان مؤلفه «سازگاری» در علم روانشناسی تلقی کرد. در سازگاری از منظر روانشناسی، فرد قادر به تعاملی سازنده و پذیرفتنی با محیط است؛ طوری که نیازش برآورده بشود؛ البته سازگاری بهمعنای همنوایی با اعمال و اندیشههای دیگران نیست؛ زیرا در این صورت، فاقد شخصیتی سالم است.یکی از زمینههای سازگاری محیطی، توانایی تحملکردن وضعیت نامطلوب است و همچنین، واکنشنشانندادن و غرنزدن و عصبانینشدن در برابر آن؛ به همین دلیل یکی از محلهای بروز بردباری در روایات، هنگام خشم در برابر مخالفتهاست؛ بهویژه وقتی شخص توانایی و قدرت بر انتقامگرفتن دارد. اصلا جایگاه شناخت میزان بردباری و افراد بردبار، هنگام خشم است.سازگاری یا همان بردباری ثمرههای مهمی در زندگی دارد که در بیان امیرالمؤمنین (ع) مطرح میشود. آقایی، عزت، صلح و آشتی، پیروزی، یاریشدن در برابر نادان و فزونی یاران از ثمرههای بردباری است. در زندگی خود بسیار دیدهایم که سازگارینکردن با وضعیتی که در آن قرار داریم موجب میشود که افراد دید مناسبی به ما نداشته باشند و از بودن در کنار ما لذت نبرند؛ به همین دلیل شایسته است که برای برخورداری از این صفت نیکو، بردباری را تمرین کنیم که «هرکه خود را به بردباری زند،بردبار شود».
او به من یاد آورد/ این کلام از مولا (ع)/ که بههنگام خشم/ نه به فکرم، تصمیم/ نه به لب، دستوری/ نه کنم تنبیهی/ یا چرا اصلا من/ عصبانی باشم؟/ با محبت شاید/ گرهی بگشاییم، با خشونت هرگز!
