بهعبارت دیگر، انسان موجودی معناساز است و این معنا را از طریق تولید و تفسیر نشانهها و سمبلها به وجود میآورد. به قول پیرس: «ما فقط از طریق نشانههاست که میتوانیم بیندیشیم.» آنچه به نظر میرسد، این است که سمبلیسم با نیازهای انسان به نحوی خاص همپوشانی و سازگاری دارد. طبیعتی که صرفا عقلانی نیست، بلکه برای ترقی به مرتبههای بالاتر نیازمند مبانی محسوسی نیز هست. بایستی سرشت بشر را همانگونه که هست دریافت، یعنی بهواقع پیچیده، یک و در عین حال بسیار؛ حقیقتی که از زمان دکارت که مدعی جدایی مطلق میان تن و روان بود، آرامآرام به فراموشی و نسیان سپرده شد. اگرچه نماد به نظام عبادی محدود نمیشود، اما نظام عبادی بالضرورة مملو از نمادها است و نمادگرایی اسلامی همواره به اندیشه بنیادی اسلام، یعنی تصور و وحدانیت خداوند اشاره دارد. وحدانیتی که هم منحصر است-یعنی هیچ امری با او قابل قیاس نیست- و هم شامل-یعنی هیچ امری خارج از سیطرۀ خدا نیست.در آرامستان تاریخی تختفولاد، یکی از مهمترین و گرانبهاترین نقوش چهارپایان که بیش از همه توجه اهل نظر و زیبایی را به خود جلب میکند، نماد شیر است. شیر در طی سالیان و قرون متمادی چه در ایران دوران باستان و چه پس از اسلام، در نگارهگریها و نقوش از ارزش و اهمیت بسزایی برخوردار بوده است. از معانی سمبلیک این حیوان میتوان به ابهت، شجاعت، قدرت و نگهبانی، قدرت الهی، سلطنت، ابدیت و جاودانگی اشاره نمود. در باورهای قومی و اساطیری سر شیر نشانۀ مراقبت و هوشیاری و اندام پسین او مظهر قدرت است. در دوران باستان، این حیوان به قدری ارزش داشته که بدون هیچ تردیدی آن را نماینده کامل خدای خورشید و پادشاه (که بر روی زمین به اندازه خدا پرستش میشده) به کار بردهاند. همچنین شیرها در ملل مختلف، نگهبان نمادین پرستشگاهها، قصرها و آرامگاهها بودند و اینگونه تصور میشد که درندهخویی موجب دورکردن تاثیرات زیانآور میشود. شیر به همراه خورشید نشان رسمی دولت و پرچم ایران بوده است که خورشید مظهر خداوند و شیر نشانۀ قدرت و اقتدار که هر دو به نوعی به شاهان مرتبط بودهاند. بعد از گرویدن ایرانیان به دین اسلام، مخصوصا در اواخر دوره سلجوقی، این حیوان کارکردی تازه پیدا کرد و به علت علاقۀ ایرانیان به امیرالمومنین، در شجاعت و دلاوری، آن حضرت را به شیر (اسدالله) تشبیه نمودند. این مسئله تا بدانجا پیش میرود که خورشید را بهعنوان نماد پیامبر و شیر را نماد امیرالمومنین در نظر گرفتند. همچنین کاربرد شیرهای سنگی در امامزادهها از همین اعتقاد نشئت میگیرد. در برخی روایات نیز بهنوعی شیر و خورشید به سلیمان، که خود مظهر بزرگی و اقتدار است، انتساب یافته است؛ چنانکه طبری روایت میکند که در پایههای تخت سلیمان، دو شیر مصور کرده بودند و بر سر تخت وی صورت کرکس بود تا بر آن تخت سایه داشته باشد.در مزارستان تاریخی تخت فولاد، نقش شیر را به سه صورت مجسمه، گود و برجسته میتوان مشاهده کرد. نکتۀ جالب توجه دیگر این مزارستان اینکه علاوه بر نقش شیر بهصورت تنها، شیر در حال شکار که اصطلاحا به «گرفت و گیر» معروف است نیز بر روی بعضی از این قبور مشاهده میشود. نقشی که در تخت جمشید و بر بسیاری از ظروف و منسوجات ساسانی مشاهده میشود، بدون ممنوعیت بلکه با فراخ بال در جهان اسلام ریشه دوانید و هویت جدیدی برای خود در مزارستان تختفولاد پیدا کرد.
برق خورشید بر لبه شمشیر
به نظر میرسد که ما در میان موجودات تنها گونهای هستیم که تماما میل به معناسازی داریم.
-
اصفهان زیبا
اصفهان زیبا
