در نقشه پهنهبندی زلزله کشور، به غیر از قسمتهای شمالی اصفهان (کاشان)، این استان در منطقه ای با ریسک متوسط خطر زلزله قرار دارد و همانند تهران، کرمان و … جزو مناطق تقریبا با ریسک بالای خطر زلزله نیست. به همین دلیل طی سالیان گذشته بسیاری از زیرساختها و صنایع بزرگی در این شهر جانمایی شدهاند، اما به گفته کارشناسان امروز فرونشست زمین مقاومت سازهها را کم کرده یا ضریب پایداری مراکز حساس اصفهان کاهش یافته است.شــبکــههای لــرزهنــگــاری مــرکــز لرزهنگاری کشوری وابسته به مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران در سال ۱۴۰۰ تعداد ۸ هزار و ۶۳۰ زمینلرزه را ثبت کرد. این زمینلرزهها در نواحی مختلف ایران و نواحی مرزی رخ داده و توسط شبکههای لرزهنگاری ثبت و تعیین محل شدهاند. در این سال تعداد ۱۶۷ زمینلرزه با بزرگی بیش از ۴,۰ در کشور به ثبت رسیده است.هفته گذشته رئیس اداره حوادث و بلایا و پایش مراقبتهای درمانی اورژانس اصفهان با اشاره به اینکه نام اصفهان سومین استان با بیشترین زمینلرزه ثبت شده است، به خبرگزاری مهر گفته بود که در کشور خراسان رضوی بایکهزار و ۱۴زمینلرزه و پس از آن استانهای کرمان با ۶۷۴ و اصفهان با ۵۸۴ مورد در مقام سوم قرار دارند.به گفته علیرضا کیخایی، یزد، چهارمحال و بختیاری و کاشان از مراکز تحت نظر اصفهان است و در یک سال گذشته یک هزار و ۸۱ مورد زلزله بالای سه ریشتری ثبت شده است.اما اینکه آسیبپذیری اصفهان در برابر زلزله چقدر است، سال گذشته یک پژوهشگر مخاطرات و بحران در این باره به ایسنا گفته بود که در شرایط بحرانی فرونشست زمین در اصفهان، ممکن است زمین لرزهای به بزرگی ۴ هم منجر به خسارت شود و اگر بزرگی این زمین لرزهها از ۵ بالاتر رود، به طور قطع شاهد خسارات قابل توجهی در اصفهان خواهیم بود.مجتبی بصیری با بررسی موضوع زلزله در اصفهان از دو دیدگاه، گفت که باید دید تا چه میزان احتمال رخداد زلزله در این شهر و اطراف آن وجود دارد و دوم اینکه اصفهان تا چه حد در برابر زمینلرزه آسیبپذیر است.
اصفهان سومین استان با بیشترین کهلرزه است
مدیرکـــل سازمــــان زمیـــنشنـــاسی و اکتشافاتمعـــدنی در اصفهـــان در توضیحی کوتاه در این باره به خبرنگار اصفهان زیبا، میگوید: دی ماه سال گذشته مؤسسه ژئوفیزیک در بررسی اعلام کرد که اصفهان سومین استان با بیشترین کهلرزه (زلزلههایی با بزرگای 2 تا 3) است، اما این استان زلزله با بزرگای بیش از 4 و 5 نداشته است و باید توجه داشت که تفاوت زیادی بین زلزله و کهلرزه وجود دارد.رضا اسلامیبا اشاره به اینکه زلزله با بزرگای 4 و 5 تخریب ندارد، به زلزله 19 اردیبهشت سال 92 در اصفهان به بزرگای 4.2 در عمق 5 کیلومتری زمین در اصفهان اشاره میکند و توضیح میدهد: در آن زمان مردم تکانههای آن زلزله را احساس کردند، اما اگر همین زلزله امروز در منطقه حبیب آباد رخ دهد، آثار تخریبی آن همانند زلزله ای با بزرگای 6 است، چراکه پیشروی فرونشست زمین موجب سستشدن پی ساختمانها و از دست دادن مقاومت آنها شده است.او میگوید: امروز در شهرک کاوه 300 خانه وجود دارد که همه آنها درگیر ترکهای فرونشستی هستند و کافی است این خانهها با یک تکان از پایداری خارج شوند؛ بنابراین چنانچه امروز اصفهان درگیر زلزلهای با همان مقیاس 4.2 ریشتر در عمق 5 کیلومتری زمین شود، اگر آن زمان تنها لوستر خانهها تکان خورد، امروز سقف خانهها تخریب میشود، این در حالی است که زلزلههایی با بزرگای 4 و 5 تخریب ندارد؛ اما فرونشست زمین به این تخریب کمک میکند.پیشتر نیز بصیری، پژوهشگر مخاطرات و بحران درباره میزان آسیب پذیری اصفهان در برابر زلزله با توجه به وضعیت فرونشست زمین در این استان گفته بود که مقدار فرونشست زمین در دشتهای مختلف اصفهان بسیار زیاد است؛ چراکه طی دهههای گذشته به دلیل برداشت بالای آب از سفرههای زیرزمینی و همزمانی با خشکسالیهای پی در پی، شرایط استان از حد بحرانی گذشته است. این شرایط موجب شده تا شاهد نرخهای بالای فرونشست زمین حتی بالاتر از ۱۰ سانتیمتر در سال در اطراف اصفهان باشیم و در حالیکه نرخهای چند میلیمتری فرونشست در دنیا شرایط بحرانی اعلام میشود، نرخ فرونشست در اصفهان از حد بحران بسیار فراتر رفته است.به گفته این پژوهشگر، فرونشست زمین موجب شکلگیری شکافهای زیادی در زمینهای اطراف اصفهان شده است و متأسفانه امروز زمین و پی ساختمانها در مناطق وسیعی از اصفهان سست شده و در این شرایط دیگر تحمل زمین لرزهها حتی با مقیاس متوسط را هم ندارد.او با تأکید بر اینکه اگر مشابه زمین لرزه ۴,۱ حبیب آباد سال ۹۲، دوباره تکرار شود، شرایط اصفهان بسیار متفاوت خواهد شد، هشدار داده بود که در شرایط بحرانی فرونشست زمین در اصفهان، ممکن است زمینلرزهای به بزرگی حتی ۴ منجر به خسارت شود و اگر بزرگی این زمین لرزهها از ۵ بالاتر رود، به طور قطع شاهد خسارات قابل توجهی در اصفهان خواهیم بود.
اصفهان میتواند در معرض زلزلههای بزرگ قرار بگیرد
استاد پژوهشگاه زلزله شناسی کشور در این باره به خبرنگار« اصفهان زیبا»، میگوید: همواره شاهد زلزلههای کوچک در نزدیک و اطراف شهر اصفهان هستیم، البته اصفهان به نسبت تبریز و تهران کملرزه تر است و احتمال اینکه زلزلههای بزرگ در آن رخ دهد، بسیار کمتر است، اما به این معنا نیست که اصفهان بدون لرزه است و هیچ زلزله ای در آن اتفاق نیفتاده یا نمیافتد.مهدی زارع توضیح میدهد: اصفهان همواره میتواند در معرض زلزلههای بزرگی که در ناحیه گسل زاگرس و چهارمحال و بختیاری و در فاصله حدود80 تا 100 کیلومتر با خود است، قرار گیرد. به هر حال شهر اصفهان و بــه خصوص ساختمـــانهـــای بلند آن تحتتأثیر قرار میگیرد؛ بهویژه اگر زلزله شدیدی با بزرگای 6 در آن مناطق رخ دهد مجتمعها و ساختمانهای بلند اصفهان نیز بیشتر میلرزد، اما در خود اصفهان و اطراف آن بیشتر زلزلههای کوچک رخ میدهد. او درباره ارتباط بین زمینلرزه و فرونشست زمین در شهری همچون اصفهان، میگوید: از سال 1390 به مدت یک دهه تنها سه زلزله با بزرگای بین 3.5 و 4 (دو زمین لرزه در نزدیک شاهین شهر و یک زمین لرزه در نزدیک فرودگاه اصفهان) ثبت شده است.رئیس مرکز پیش بینی زلزله با اشاره به اینکه زلزلههایی با بزرگای کمتر از 5، زلزلههای کوچک و زلزلههایی به بزرگای 3 به بالا ریزلرزه هستند، توضیح میدهد: نکته جالب این است که با تشدید روند فرونشست زمین در منطقه اصفهان شاهد زلزلههای کوچک در محدوده شهر اصفهان، شاهین شهر و پیرامون آن بوده ایم و به لحاظ تئوری ارتباطی بین زلزله و فرونشست زمین وجود دارد؛ چراکه با نگاهی به اتفاقات 60 سال اخیر، حتی زلزلههای کوچک نیز به دهه اخیر مربوط میشود؛ اما این زلزلههای کوچک قبل از دهه 90 نبوده است. اما اینکه با توجه به گسترش فرونشست زمین، زلزلههایی به بزرگای 4 یا 5 میتواند تخریب داشته باشد، زارع در این خصوص میگوید: اگر زلزله با بزرگای 4.5 یا 5 در اصفهان و اطراف آن رخ دهد، معمولا آسیبها در حد تخریب خانههای روستایی و سازههای بسیار ضعیف است؛ اما اصفهان شهر مدرنی است و بناها و تأسیسات تاریخی بسیاری در آن وجود دارد که در درازمدت مخاطرات قابل بررسی هستند. به گفته این پژوهشگر، امروز دو نکته وجود دارد که آیا لرزه خیزی حتی از فاصله دور بر اصفهان میتواند تأثیر بگذارد که این مسئله باید با دقت بالا بررسی شود و دوم اینکه باید مقدار خطر و زلزلههای کوچک بر اثر فرونشست زمین، خشکسالی و کمآبی که میتواند بر روی گسلها رخ دهد و گسل به دلیل فرونشستهای زمین در اصفهان دچار تحریک میشود باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد.
