به گزارش اصفهان زیبا؛ یکی از بیماریهای شایع در بین زنان امروز کمخونی است. کمخونی دلایل متعددی دارد و راهکارهای درمانی بسیار؛ در این رابطه جواد کاردانپور، محقق طب سنتی و مشاور تغذیه سالم توضیح میدهد.
همه بیماریهای خونی اعم از کمخونی، غلظتخون و یا هر نوع بیماری دیگر که منشأ آن خون است، از ازدیاد حجم رطوبت و فضولات داخل خون اتفاق میافتد. به این صورت که وقتی حجم رطوبت بالا رود، بدن توانایی تولید ندارد؛ یکی بهدلیل اینکه، رگها توان پذیرایی از خون بیشتر را ندارند و ظرف مقدار خون پر است و دوم اینکه، مایعات، سردی را در عضوها بالا میبرد و باعث میشود سردی غالب شود و توان تولید را کم میکند؛ یعنی فردی علائم پرخونی دارد؛ ولی وقتی آزمایش میدهد، نشان میدهد این فرد کمخون است.
حال برایتان این سؤال پیش میآید که مگر میشود کمخونی از ازدیاد خون باشد؟ قبل از اینکه وارد بحث شویم، بهتر است ابتدا کمخونی را توضیح دهیم.
منظور از کمخونی زمانی است که شما گلبولقرمز خون سالم و کافی برای رساندن اکسیژن به سایر بافتهای بدن را ندارید؛ بنابراین باید این تصور که با شنیدن کلمه کمخونی، کمبود کل حجم خون(مایع خون) در ذهن تداعی میشود را دور بیندازیم و بدانیم شمارش گلبولهایقرمز خون به نسبت کل خون است که ما را کمخون یا نرمال محسوب میکند.
پس گاهی نسبت حجم کل خون به گلبولهای قرمز خیلی بیشتر است و به همین دلیل فرد را کمخون مینامند؛ باوجوداینکه خون زیادی دارد.
حال اگر قوت خون نیز کم شده باشد، فرد دچار فقر آهن نیز شده است. زمانی که بدن دچار کمبود آهن شود، تولید گلبول قرمز و هموگلوبین که کارش انتقال اکسیژن به بافتها و ماهیچههاست، مختل میشود و بهمرور گلبولهای قرمز از بین رفته و فرد دچار کمخونی میشود. اما حالا ببینیم علل ایجاد کمخونی و کمبود آهن چیست.
ضعف در هضم غذا
مهمترین علت کمخونی، ضعف در هضم است. زمانی که هضم ضعیف باشد، معده برای بالابردن هضم بیشتر فعالیت میکند و جذب خون بیشتری از بدن انجام میدهد که باعث ایجاد کمخونی میشود. علاوه بر آن، غذایی که باید هضم شود تا کبد بتواند خون صالحی از آن جذب کند، این اتفاق نمیافتد؛ چون غذایی که هضم نشده باشد توان دفع مواد مغذی را ندارد که کبد آنها را جذب کند؛ بنابراین اگر هضم بهخوبی انجام شود، بدن هیچ نیازی به قرصخون و قرصهای ویتامین ندارد. بهتر است بدانید گندم و بسیاری از مواد غذایی که امروز در سبک زندگی افراد وجود دارد سرشار از آهن، خون و مواد ویتامینه هستند؛ ولی چون هضم درست نیست باعث کمخونی میشود.
اما ضعف هضم(درنتیجه کمخونی) چند دلیل دارد:
خوب نجویدن غذا: همینکه غذا خوب جـویده نشود، باعـث عدمجذب مواد مغذی مانند آهن و ویتامینها و…(که برای ساخت هموگلوبین و گلبول قرمز نیاز است) میشود و فقر آهن باعث ضعف هموگلوبین و در نهایت نارسایی اکسیژن به بافتها و بهمرور کمخونی را به دنبال دارد.
مؤید این حرف، در کمتر مبتلاشدن به فقرآهن و کمخونی افرادی است که از نان خشک همراه غذا استفاده میکنند. همراهشدن نان خشک با غذا، نیاز به جویدن بیشتر و بالابردن قدرت هضم دارد؛ برای همین بزاق بیشتری ترشح میکند در دهان و هضم بسیار بالایی خواهد داشت؛ ولی غذاهای فستفودی که جویدن زیاد نیاز ندارد هم ارزش غذایی پایینی پیدا خواهد کرد و هم مصرف مایعات بعدازآن را بیشتر میکند؛ چون غذا در معده هضم نمیشود و عطش برای نوشیدنیها بیشتر میشود که بهوسیله مایعات غذا را هضمنشده از معده خارج کند؛ ولی بعد از نان خشک بدن نیازی حس نمیکند که مایعات طلب کند. در این صورت، هضم خوب خواهد بـود و بــه همین دلیل بدن آهن و مواد مغذی بیشتری جذب میکند.
تأییدکننده دیگر اینکه در قدیم باوجوداینکه مکمل و قطرههای مختلف از بدو تولد به نوزادان داده نمیشد، کمبود آهن و کمخونی بسیار کمتر شایع بود یا شاید بتوان گفت بهندرت به چشم میخورد.
علت این امر خیلی ساده است؛ در گذشته مادرها به جای بیسکویت و خوراکیهایی که جویدن نیاز ندارد (مثل پفک و پاستیل)، به کودکانشان بهعنوان میانوعده نانخشک میدادند. چون نانخشک برای هضمشدن به جویدن بیشتری نسبت به بیسکویت نیاز داشت، کودکان ازلحاظ جذب مواد مغذی و آهن مشکلی نداشتند؛ بنابراین دچار فقرآهن و کمخونی نمیشدند. حتی پدر و مادرهای گذشته برخلاف امروزیها که سرلاک را به همراه آب یا شیر به کودک میدهند و کودک بدون هیچ تلاشی برای جویدن غذا را بهراحتی قورت میدهد و هضم معده را از بین میبرد، از سویق که تفت داده شده و نیازی به هضم ندارد، استفاده میکردند.
نکتهای بسیار مهم در شایعشدن کمخونی و فقر آهن علاوه بر مواردی که بیان شد، برای کودکان از بدو تولد و سالمندان با بالارفتن سن و در بیماران برای بهترشدن بیماری از قطرهها و قرصهای مکمل ویتامین و آهن و… استفاده میشود که اینها نهتنها مفید نیست، بلکه مضر هم هست؛ زیرا خود این کار باعث ضعف هضم، که علت اصلی کمخونی است، میشود.
باید توجه داشت که معده تلاش میکند با هضم بیشتر و بهتر ویتامینها را از راه غذای مصرفی بهدست بیاورد؛ اما همینکه این منابع غذایی بدون تلاش از طریق قرص و مکمل به بدن میرسد، بهمرور معده ضعیف و هضم کمتر و تنبلتر خواهد شد.
سردی معده: این حالت در اثر زیاد نوشیدن آب و خوب نجویدن غذا عارض میشود. یکی از مضرات زیاد نوشیدن آب، سرد شدن معده است. معده سرد غذا را خوب هضم نمیکند و غذای هضمنشده وارد روده شده یا جذب نمیشود، یا در صورت جذبشدن (غذایی که زیاد در روده مانده و فاسد شده) هضم نمیشود و تنها توسط کبد جذب میشود؛ بدینصورت کبد خونآلوده و فاسد تولید میکند و این خون ضعیف همه بدن را بیمار کرده و باعث کمخونی میشود. (در این حالت، چهره فرد روزبهروز سیاهتر و تیرهتر میشود که این تیرگی به دلیل تولید خون ناصالح است).
پرخوری: زیادخوردن غذا نهتنها باعث بالارفتن مواد مغذی بدن و پرخونی نمیشود؛ بلکه هرچقدر غذا کمتر باشد جذب بیشتر میرود؛ چون وقتی غذا سبک و با فاصله استفاده شود، هضم بهراحتی و در مدتزمان بیشتری انجام میشود؛ بنابراین قدرت هضم بالا رفته و آهن و مواد مغذی بیشتری به بدن میرسد و کمخونی برطرف میشود.
به زبان دیگر غذا وقتی کمتر وارد معده شود، بدن بهتر میتواند فرصت برای هضم داشته باشد؛ مثل زمانی که شما مواد کمتری داخل یک دیگ برای پخت میریزید زودتر پخته میشود تا اینکه حجم آن را زیاد کنید.
پختوپز سریع: پختوپز سریع نیز از دیگر علل ضعف در هضم غذاست. درواقع پختوپز با وسایلی که بهجای پخت غذا و لطیفکردن مواد مغذی غذا برای هضم کامل، تنها با فشار هوا غذا را متلاشی میکند، هضم سختتر و ثقل به همراه میآورد؛ مانند استفاده از هواپز، زودپز و… .
زیاد نوشیدن آب
زیاد آب نوشیدن باعث میشود که آب جایگاه خون را تصاحب کند. به زبان سادهتر، آب جایگزین خون میشود؛ بنابراین خون افزایشیافته و حجم گلبولهای قرمز نسبت بهکل خون کم شده و در آزمایش خون، کمخونی تشخیص داده میشود.
خامخواری و گیاهخواری به مدت طولانی
یکی دیگر از علتهایی که باعث زیادشدن کمخونی و فقر آهن در جوامع امروز شده، سبک غذاخوردن جدید با عنوان رژیم گیاهخواری است. در این رژیم از خوردن گوشت جانوران و گاهی شیر و لبنیات و تخممرغ و حتی عسل که خاستگاه جانوری دارد، خودداری میشود؛ چون گیاه یک غذای کامل نیست و بدن ما به گوشت نیاز دارد و انرژی بدن و عضلهسازی آن از طریق مصرف گوشت دریافت میشود. پس قطع مصرف گوشت و ادامه رژیم گیاهخواری میتواند به سردمزاجی، سردی معده، ضعف هضم و نهایتا کمخونی بینجامد.
پختوپز در ظروف نامناسب
پختوپز در ظروف نامناسب نیز از عوامل کمخونی است؛ مثلا پختن غذا در ظروفی مثل چدنهای خراشیدهشده یا آلومینیوم و… باعث از بین رفتن آهن و ویتامین موجود در غذا و کمخونی میشود؛ علاوه بر اینکه مواد مضر و خطرناکی مانند سرب را وارد غذا میکنند.
استفاده از قرصهای ضدبارداری
استفاده از قرصهای ضدبارداری ازجمله علتهای زیادشدن کمخونی در جامعه امروزی است.
رژیمهای سخت
متأسفانه به علت رواج پیدا کردن فشن و مد و تبلیغات رسانهای، همه بهدنبال لاغری و خوشاندامی هستند؛ غافل از اینکه رژیمهای سخت و لاغری بیشازحد باعث دریافت ناکافی مواد مغذی، بهویژه آهن میشود که همین امر میتواند باعث کمخونی شود.
