گره‌های ذهنی دانش‌آموزان امروز

به گزارش اصفهان زیبا؛ به‌عنوان معلم دهه نودی‌های دبستانی و به بهانه روز دانش‌آموز، می‌خواهم دست شما را بگیرم و به کلاس درسی‌مان ببرم. می‌خواهم از میان هیاهوهای اجتماعی در کنار دانش‌آموزانی بنشینید که مهربان‌اند و پاک می‌اندیشند.

در روزهای گذشته به بهانه روز دانش‌آموز از بچه‌های کلاسم خواستم که هرکدامشان بنویسند اگر اختیاری داشتند، برای مدرسه چه‌کاری انجام می‌دادند؟ در پاسخ به این پرسش من، هرکدام جواب‌های متفاوتی نوشتند؛ مثلا بوفه مدرسه خوراکی‌های بیشتر بیاورد. مشق ننویسیم. بتوانیم هر وقت دوست داشتیم بخوابیم. حیاط بزرگ‌تر. زمین فوتبال. اسکوتر و … .

نسل امروز، نسل دیجیتال است

از بین پاسخ‌هایشان، دو موردش به نظرم جالب آمد. یکی از دانش‌آموزان نوشته بود: بتوانیم گوشی به مدرسه بیاوریم. زمانی که این خواسته‌اش را خواندم، برایم ناراحت‌کننده بود که دانش‌آموزان باوجود فعالیت‌های مدرسه و حضور هم‌کلاسی‌هایشان، همچنان جای خالی موبایل را احساس می‌کنند. اگرچه این نسل را نسل دیجیتالی می‌گویند، ولی به نظر بنده روش‌های مواجه ما یعنی معلم و پدر و مادر به‌عنوان دو ضلع این مثلث با این موضوع بسیار مهم است.

امروزه تعریف سواد فقط خواندن و نوشتن نیست. بلکه برقراری ارتباط هم نوعی سواد است و اینکه آنچه آموخته‌ایم، بتوانیم در زندگی به کار بگیریم. اگرچه دانش‌آموزان نسل جدید با قدیم تفاوت دارند و نمی‌گویم بچه‌های الان بچه‌های باهوشی هستند. نه. با این عبارت باهوش هم مخالف هستم. به جهت اینکه بچه‌های این نسل قبل از سن مدرسه در معرض بمباران اطلاعاتی از ابزارهای مختلف مثل موبایل و تبلت و تلویزیون و‌‌‌‌… قرار می‌گیرند. همچنین پدر و مادرها و اعضای خانواده مثل دایی و خاله و عمو و عمه افراد باسوادی هستند که علامت‌سؤال‌های ذهنی این بچه‌ها را پاسخ می‌دهند؛ بنابراین نظام آموزشی و معلمان باید چند قدم جلوتر بایستند؛ به جهت آموزشی و رسانه‌ای هم باید بسیار آگاه باشند و هم آموزش‌های به‌روز و به هنگام ببینند.

یکی از تفاوت‌های مهم نسل جدید با نسل قدیم، استفاده دانش آموزان امروز از شبکه‌های اجتماعی است. مسئله ورود دانش آموزان به فضای مجازی و سرگرم شدن در شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های اینترنتی موضوعی است که هم دغدغه‌ جدی والدین است و هم باعث نگرانی آن‌ها می‌شود. موضوعی که ما معلمان مقطع ابتدایی بسیار با آن درگیر هستیم و برایمان مسئله است. امروزه با اختلالات یادگیری و عدم توجه و تمرکز برخی دانش آموزان مواجه هستیم. تجربه ثابت کرده که استفاده از شبکه‌های مجازی و بازی‌های رایانه‌ای عدم توجه و تمرکز بسیاری از دانش آموزان به‌خصوص در مقطع ابتدایی را دوچندان می‌کند؛ بنابراین توصیه می‌شود که والدین به مطالعه و آگاهی‌بخشی در این زمینه بپردازند و تأکید می‌شود هر دو رکن اساسی تربیت هم پدر و هم مادر به این موضوع اهمیت دهند. ما بیشتر مواقع مادرها را پیگیر مسائل درسی و مدرسه فرزندان می‌بینیم؛ درحالی‌که حضور پدر در کنار مادر به حل بسیاری از مشکلات کمک جدی می‌کند. به‌خصوص وقتی مشکلات دانش آموزان رفتاری و اخلاقی باشد و ما موضوع را با مشاور مدرسه مطرح می‌کنیم، حضور پدر و مادر در کنار هم و همراهی و هم‌دلی و هم‌صدایی آن‌ها بسیار در حل این مشکلات کمک‌کننده است.

علاوه بر وابستگی به تلفن همراه، جواب یکی دیگر از دانش آموزان این بود که «زنگ خنده» داشته باشیم. پاسخش به نظرم جالب آمد و خواستم منظورش را بیشتر توضیح دهد. دانش‌آموز در جوابم گفت: مثل برنامه خندوانه یک زنگ فقط بخندیم. این پاسخ نشان‌دهنده این است که با وجود این همه بازی‌های آموزشی که برای بچه‌ها طراحی می‌کنم، انیمیشن‌هایی که سر کلاس پخش می‌کنم و بازی‌های گروهی برای درس‌های مختلف داریم، باز هم بچه‌ها به نشاط بیشتری نیاز دارند. با توجه به اینکه یکی از بندهای سند تحول بنیادین «داشتن کلاس شاد» است، پس چرا و چه چیزی باعث می‌شود که خواسته یک دانش‌آموز کلاس سومی ایجاد شادی در فضای مدرسه و کلاس باشد؟ تعریف بچه‌ها از شادی چیست؟ چه مسیری را برای ایجاد شادی متصور هستند؟ گاهی می‌بینم اتفاقات و رویدادهای خانه و خانواده فضای ذهنی غمگینی برای بچه‌ها ایجاد کرده است. برای بعضی از دانش آموزان، تنها مأمن آرامش، خنده و شادی، فضای کلاس است و برای من خیلی مهم است که دانش‌آموزانم قبل از یادگیری فارسی و ریاضی حال درونشان خوب باشد.

نیاز نسل امروز، انگیزه و امید است

یکی دیگر از موضوعاتی که در تربیت نسل جدید اهمیت دارد، انگیزه و امید دانش آموزان به آینده است. خداراشکر نگاه خانواده‌ها به تحصیل و کسب مدرک دانشگاهی نسبت به گذشته تغییر کرده و خانواده مثل قدیم مدرک‌گرا نیستند. من به‌عنوان معلم دهه‌نودی‌ها در جلسه اولیا و مربیان بیشتر از مدرک‌گرایی و نمره‌گرایی به مهارت‌گرایی تشویق می‌کنم…دانش‌آموزان هم صرفا پیشرفت در آینده را در کسب مدرک نمی‌دانند و این نکته بسیار خوب است؛ اما نباید باعث ازدست‌دادن انگیزه تحصیلی شود. اصلا هدف نظام آموزش‌وپرورش از توصیفی کردن کارنامه‌ها در مقطع ابتدایی همین مهارت‌آموزی و تأکید بر انگیزه و امید برای کسب علم و دانش است. مجددا تأکید می‌کنم مثلث آموزش ما سه ضلع اساسی دارد؛ معلم، والدین، دانش‌آموز.

و این سه رکن در کنار هم و در یک‌جهت می‌توانند به پیشرفت و تعالی دانش‌آموزان کمک کنند؛ بنابراین اگر معلم صحبت یا توصیه‌ای به اولیای محترم دارد، اولیای دانش آموزان جدی بگیرند و با معلم همراه شوند.

نکته پایانی اینکه اولیای محترم همیشه در خانواده نقش پدر و مادری را ایفا کنند و برای دانش‌آموز معلمی نکنند. معلمی را به عهده معلم فرزندانتان بگذارید.