به گزارش اصفهان زیبا؛ در دل یکی از کهنترین و ارزشمندترین بافتهای تاریخی اصفهان، خانههای سمت شمال غربی مسجد جامع عتیق در معرض نابودی قرار گرفتهاند.
خانههای تاریخی محله ابواسحاقیه واقع در بافت پیرامونی مسجد جامع عتیق اصفهان، همچنان در انتظار ثبت ملی و اقدامات حفاظتی ماندهاند؛
این در حالی است که فرسایش، تخریب تدریجی و بیتوجهی نهادهای ذیربط، آینده این بناهای ارزشمند را با تهدید جدی مواجه کرده است.
قدمت این خانهها به دورههای صفویه، قاجار و پهلوی بازمیگردد.
این میراث تاریخی در فهرست آثار ملی ثبت نشدهاند.
با وجود مستندنگاری و پیگیریهای انجامشده از سوی فعالان و نهادهای مردمی، روند ثبت و حفاظت از آنها متوقف مانده است.
اقدام داوطلبانه برای نجات بناهای در حال تخریب
در سال ۱۴۰۰، گروهی از دانشجویان مرمت شهری در قالب یک سازمان مردمنهاد به نام «همبود» به شناسایی و مستندنگاری این خانهها پرداختند.
دبیر این گروه گفت: ۱۲ خانه تاریخی در این محدوده شناسایی شد که برای شش خانه از آنها پرونده ثبت تهیه و به وزارت میراث فرهنگی ارسال شد.
محدثه انصاری افزود: این خانهها در تملک دانشگاه علوم و حدیث قرار دارند و فقط یک مورد، خانه امام جمعه، تاکنون مرمت شده است.
بقیه خانهها در وضعیت نامناسبی به سر میبرند.
بیسرانجام ماندن ثبت ملی و فرسایش ادامهدار
مسئول مستندنگاری این خانهها نیز با اشاره به تعویق ثبت اضطراری گفت: بخش زیادی از این بناها در سالهای اخیر دچار تخریب شدهاند.
تنها تعداد معدودی باقی ماندهاند که همچنان قابلیت حفاظت و بهرهبرداری فرهنگی دارند.
لیلا پهلوانزاده اظهار کرد: اگرچه مستندنگاریها با دقت بالا و بهصورت داوطلبانه انجام شد؛
اما به دلیل نبود بودجه و بیتوجهی برخی نهادها، این تلاشها ناتمام ماند.
قرار است پرونده ثبت ملی این خانهها در نخستین جلسه رسمی ثبت آثار در سال ۱۴۰۴ بررسی شود.
موانع مالکیتی و کمبود اعتبار
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان در این زمینه تأکید کرد: این خانهها در اولویت ثبت ملی قرار دارند.
به گفته او، پروندهها در اسفند پارسال برای بررسی به وزارتخانه ارسال شده است.
سید روحالله سیدالعسگری همچنین از وعده شهرداری برای مشارکت در ساماندهی و اختصاص اعتبار برای اجرای طرح نجاتبخشی با مشارکت اجتماعی خبر داد.
او تصریح کرد: این خانهها در تملک دانشگاه علوم و حدیث قرار دارند؛ اما متولیان این نهاد اعلام کردهاند که توان مالی لازم برای حفاظت از آنها را ندارند.
تدوین طرح بازآفرینی بافت و هشدار درباره ساختوساز
اداره کل راه و شهرسازی استان مشاور «نواندیش پیشگام» را برای طراحی طرح بازآفرینی این محدوده تاریخی انتخاب کرده است.
طبق این طرح، ۹ پلاک واجد ارزش تاریخی باید بدون دخلوتصرف مرمت شوند.
سایر بخشها بر اساس الگوهای تاریخی باززندهسازی خواهند شد.
مشاور طرح هشدار داده که هرگونه تخریب در پلاکهای دارای ارزش غیرقانونی است و در صورت انجام، با پیگرد قانونی مواجه خواهد شد.
تهدیدی برای میراث جهانی
خانههای اشارهشده در حریم درجه یک مسجد جامع عتیق اصفهان قرار دارند.
این بناها با بیش از ۱۳۰۰ سال قدمت که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده اند؛
به همین دلیل، هرگونه ساختوساز در این محدوده باید منطبق با ضوابط میراث فرهنگی و تعهدات بینالمللی کشور انجام شود.
در حال حاضر، بخشی از هویت تاریخی اصفهان در سکوت و بیتوجهی در معرض نابودی قرار دارد؛ خانههایی که هنوز میتوان آنها را نجات داد؛ اگر ارادهای برای عمل وجود داشته باشد.
