به گزارش اصفهان زیبا؛ این روزها که تروئیکای اروپایی با بهانهجوییهای سیاسی و فشارهای یکجانبه در پی فعالسازی مکانیسم ماشه علیه ایران هستند، جمهوری اسلامی ایران اما با تأکید بر پایبندی به تعهدات قانونی خود در چارچوب توافق برجام، نسبت به هرگونه اقدام غیرقانونی هشدار داده و اعلام کرده است که در صورت بازگشت تحریمهای بینالمللی، واکنشی قاطع، متوازن و مبتنی بر منافع ملی در پیش خواهد گرفت.
آنطور که به گفته سخنگوی کمیسیون امنیت ملی در صورت ادامه فشارها از سوی اروپاییها، خروج از NPT، افزایش سطح غنیسازی فراتر از ۶۰ درصد، تولید و صادرات سانتریفیوژهای پیشرفته و ورود به همکاریهای گستردهتر هستهای میتواند در دستور کار ایران قرار گیرد.
با این حال مکانیسم ماشه که در دل متن توافق برجام طراحی شد، اکنون به ابزاری تهدیدآمیز برای بازگرداندن تحریمهای چندجانبه شورای امنیت تبدیل شده و با احتمال وقوع آن، بررسی پیامدهای این سناریو را بر ابعاد اقتصادی، صنعتی و امنیتی کشور بهویژه در استانهای راهبردی مانند اصفهان که نقش کلیدی در توسعه صنعتی کشور ایفا میکنند، مورد توجه قرار داده است؛ اینکه آیا این تهدید واقعاً در صورت فعال شدن مؤثر خواهد بود؟ آیا اقتصاد ایران و استان اصفهان زیر فشار تحریمهای بر آمده از این اقدام کمر خم خواهد کرد یا ساختارهای فعلی آن توان تابآوری بیشتری را یافتهاند؟
پرسشهایی که «اصفهان زیبا» در بررسی آنها با دو نماینده استان اصفهان در مجلس شورای اسلامی گفت وگو کرد و نظر آنها را در خصوص پیامدهای فعالسازی سازوکار ماشه و تأثیر آن بر اقتصاد کشور، بهویژه در سطح استانی جویا شد.
مهدی طغیانی، نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، با تمرکز بر واقعیتهای اقتصادی، میگوید اثرگذاری ماشه بر اقتصاد ایران و همچنین به تبع آن استان اصفهان در حد بزرگنماییهای رایج نخواهد بود و فضای روانی از واقعیتها جداست. احمد بخشایش، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز از زاویه سیاسی و راهبردی به موضوع نگاه میکند و معتقد است اروپا بیش از آنکه به دنبال حلوفصل باشد، به دنبال فشار و معامله است.
تنها ۱۰ درصد اقتصاد تحت تأثیر ماشه قرار میگیرد
مهدی طغیانی با تفکیک جنبههای سیاسی و اقتصادی مکانیسم ماشه اظهار داشت: «بحث مکانیسم ماشه از نظر سیاسی بحثی جداگانه است و باید مستقلاً بررسی شود، چرا که اساساً این مکانیسم را گذاشتهاند تا هر یک از اعضای توافق برجام بتوانند با فعال کردن آن، پرونده ایران را به قطعنامههای تحریمی سازمان ملل بازگردانند و آن را ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد قرار دهند. ادامه این روند نیز در اختیار شورای امنیت سازمان ملل است و سناریوهای مختلفی در این زمینه مطرح است.»
او در ادامه افزود: «اما از منظر اقتصادی واقعیت این است که ما اساساً از برجام استفاده اقتصادی ملموسی نبردهایم که حالا فعال شدن مکانیسم ماشه بخواهد تغییری اساسی ایجاد کند. بعد از خروج آمریکا از برجام، شرایط اقتصادی ما تقریباً به وضعیت پیش از برجام بازگشت، چراکه ایالات متحده همه کشورها را تهدید میکرد که اگر با ایران همکاری کنند، با واکنش آمریکا مواجه خواهند شد، و تقریباً همه کشورها همکاریشان را با ایران متوقف کردند.»
نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، در پاسخ به پرسشی درباره روابط اقتصادی ایران با چین و روسیه در سایه تحریمها ی احتمالی برآمده از مکانیسم ماشه گفت: «همکاری اقتصادی ما با چین و روسیه هم بسیار محدود است. به آن معنا، مراودات قابل توجهی با این دو کشور نداریم. بیشتر روابطمان با چین، مربوط به کالاهای غیرتحریمی و بهصورت غیررسمی بوده که مشابه آن را قبل از برجام هم داشتیم. بنابراین، اینکه چین بخواهد مراوداتش با ایران را ادامه دهد یا کاهش یا افزایش دهد، کاملاً به تصمیم مسئولین این کشور بستگی دارد.»
او با تأکید بر اینکه از منظر اقتصادی نباید انتظار تغییرات بنیادین در پی فعال شدن سازوکار ماشه داشت، تصریح کرد: «شاید تنها چیزی که اتفاق بیفتد این باشد که شرایط اقتصادی ما حدود ده درصد سختتر شود، نه بیشتر. البته در حوزه روانی و انتظارات بازار، ممکن است شاهد نوساناتی باشیم، ولی از نظر بنیادین اتفاق ویژهای رخ نخواهد داد.»
طغیانی همچنین به تأثیر احتمالی روانی در بازار ارز اشاره کرد و گفت: «تغییرات ناشی از مکانیسم ماشه بیشتر در حوزه روانی خواهد بود تا واقعی. برای مثال، در ماجرای جنگ اخیر، نهایت تغییر نرخ ارز حدود ده هزار تومان بود؛ قبل از جنگ، دلار تا نزدیکی صد هزار تومان هم پیش رفت و بعد به حدود نود هزار تومان برگشت. اینها همه نوسانات انتظاری هستند و پیشبینی آنها بسیار دشوار است.»
او تأکید کرد: «من نمیگویم که مکانیسم ماشه هیچ اثری ندارد، اما آنطور که بعضی وانمود میکنند که شرایط خیلی سخت خواهد شد یا اقتصاد ایران با بحران جدی مواجه میشود، اینطور نیست. واقعیت این است که برآوردها و پیشبینیها در این زمینه اغراقآمیز است.»
در پایان طغیانی در پاسخ به این سؤال که آیا کشور تمهیداتی برای مقابله با شرایط احتمالی در صورت فعالسازی مکانیسم ماشه در نظر گرفته است یا نه، بیان کرد: «بله، تمرکز بر توان داخلی و برنامهریزی برای استفاده بهتر از ظرفیتهای داخلی، در حال پیگیری است. کشور در حال آمادهسازی و طراحی مسیرهایی است که بتواند فشارهای احتمالی را کاهش دهد و وابستگیهای خارجی را
محدود کند.»
اثرگذاری مکانیسم ماشه محدود خواهد بود
نماینده مردم اردستان و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به تحرکات اخیر کشورهای اروپایی برای فعالسازی مکانیسم ماشه، به تحلیل ریشهها، اهداف و پیامدهای این اقدام از منظر سیاسی و اقتصادی پرداخت.
احمد بخشایش اردستانی با انتقاد از ساختار توافق برجام گفت: «مکانیسم ماشه امروز توسط کشورهای اروپایی بهعنوان یک ابزار تهدید مورد استفاده قرار گرفته است و باید از طراحان اولیه برجام پرسید چرا چنین امکانی را در توافق گنجاندند. اینها افراد دانایی بودند و نباید اجازه میدادند چنین روزنهای برای بازگشت تحریمها باقی بماند. البته شاید در زمان خود، شرایط خاصی وجود داشت که چنین بندی در توافق گنجانده شد، اما امروز این سازوکار به ابزاری برای فشار بدل شده است.»
بخشایش در ادامه به انگیزههای مشخص برخی کشورهای اروپایی پرداخت و تصریح کرد: «برای مثال، فرانسه علاقهمند است تا از این مکانیسم بهعنوان ابزار معامله استفاده کند؛ چون دو تبعهاش یک زن و یک مرد، در ایران زندانی هستند و بهدنبال آن است که با استفاده از تهدید اسنپبک، مبادلهای صورت گیرد و این دو نفر آزاد شوند.»
او با اشاره به موضع آلمان نیز گفت: «آلمان بهخاطر گذشته تاریخیاش، یعنی مسئول شناخته شدن در جنگ جهانی دوم و نیز سابقه آزار و اذیت یهودیان که تحت عنوان هولوکاست مطرح میشود. برخی عدد آن را شش میلیون، برخی دو میلیون و برخی حتی ۲۵۰ هزار نفر میدانند، در وضعیت خاصی قرار دارد. بعد از جنگ جهانی دوم، عملاً به کنترل آمریکا درآمد و حکومت دستآموزی برای آمریکا در آن کشور سر کار آمد. آلمان بسیاری از نیروگاههای اتمی خود را از دست داد، وابسته به گاز روسیه شد و بهشدت تابع سیاستهای آمریکا و اسرائیل است. به همین دلیل، آلمان در موضوع ایران بیش از اندازه تندروی میکند، تا وفاداری خود را به آمریکا و اسرائیل اثبات کند.»
او درباره مواضع انگلیس نسبت به ایران نیز اظهار داشت: «انگلیس هم که سیاستهای مکارانه تاریخیاش مشهور است، امروز دیگر بییال و کوپال شده است. با این حال، این سه کشور اروپایی (فرانسه، انگلیس و آلمان) اکنون بحث مکانیسم ماشه یا اسنپبک را پیش کشیدهاند تا مانع پایان رسمی برجام در تاریخ شش مهر (ماه می) شوند و آن را تمدید کنند. اما به نظر من، این سناریو تحققپذیر نیست و یقین دارم که ماشه را خواهند کشید.»
بخشایش در ادامهِ تحلیل خود از تأثیرات فعال شدن مکانیسم ماشه علیه ایران گفت و تأکید کرد: «فعال شدن اسنپبک، تأثیر جدی نخواهد داشت. نخست به این دلیل که جهان امروز، برخلاف زمان نگارش برجام، یکپارچه و متحد نیست. در ماجرای ایران و اسرائیل، جهان عملاً دو قطبی شده است. در یک سو، چین، روسیه، کره شمالی، برخی کشورهای آمریکای جنوبی مثل برزیل و آرژانتین و حتی تعدادی از کشورهای اسلامی با ایران همراهند. به همین دلیل، تأثیر تحریمها زمانی چشمگیر خواهد بود که اجماع جهانی پشت آن باشد، که اکنون چنین چیزی وجود ندارد.»
او ادامه داد: «حتی اگر اسنپبک در شورای امنیت رأی بیاورد، چون برخی کشورهای عضو شورای امنیت با ایران همکاری میکنند، عملاً تحریمها آن اثر همیشگی را نخواهند داشت. از طرفی، ایران در صورت فعال شدن ماشه میتواند از پیمان NPT خارج شود.»
نماینده اردستان در ادامه گفت: «نکته دیگر این است که غربیها خودشان هم نیاز به مذاکره با ایران دارند. آنها مایلاند آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دوباره به ایران بازگردانند تا آثار اقدامات تخریبی اخیر آمریکا و اسرائیل در سایتهای هستهای ایران مثل نطنز و اصفهان را ارزیابی کنند. پس تهدید به فعالسازی اسنپبک، بیش از آنکه اقدامی اجرایی باشد، یک ابزار فشار است برای کشاندن ایران به میز مذاکره پیش از پایان مهلت برجام.»
او ادامه داد: «به نظر من، حتی اگر اسنپبک فعال شود، چون چین و روسیه هماهنگی لازم را با اروپا ندارند، تأثیر اقتصادی جدی نخواهد داشت. امروز جهان چندپاره شده و دیگر مانند گذشته متحد نیست. ایران عضو بریکس است و قراردادهای بلندمدت چین و روسیه دارد که تابآوری اقتصاد کشور را افزایش داده است. البته نباید فراموش کرد که هیچ تحریمی بیهزینه نیست و قطعاً فشارهایی ایجاد خواهد شد، اما نه به آن شدتی که برخی در رسانهها عنوان میکنند.»
این نماینده مجلس همچنان پیشنهاد داد: «چنانچه قبل از مهرماه، ایران و چین و روسیه از برجام خارج شوند سه کشور فرانسه و انگلیس و آلمان خواهند ماند و به این صورت برجام خود به خود از بین خواهد رفت.»
نباید دریچه دیپلماسی را بست
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ادامه به چشمانداز فعالسازی مکانیسم ماشه و آینده روابط ایران با شرق و غرب اشاره کرد و نکاتی درباره تحریمها، عملکرد شورای امنیت و ضرورت دیپلماسی گفت.
او با اشاره به کاهش کارایی شورای امنیت در تحولات اخیر منطقه اظهار داشت: «تحریمهایی که تحت عنوان شورای امنیت اعمال میشود، البته بیتأثیر نیست، اما فکر نمیکنم در شرایط فعلی اثرگذاری زیادی داشته باشد. در جریان جنگ ایران و اسرائیل و همچنین حملات اسرائیل به سوریه و سایر مناطق، شورای امنیت و نهادهای بینالمللی هنجاری ضعیف و کماثر از خود نشان دادند و عملاً نتوانستند کارآمدی واقعی داشته باشند.»
بخشایش ادامه داد: «درحال حاضر، تیم دیپلماسی ایران بیشتر در حال ارزیابی و تعامل با چین و روسیه است تا شاید بتوان از این مسیر به راهحلهایی رسید. این میتواند یکی از گزینههای موجود باشد، اما ایران نباید به این محدود شود. ما نباید دریچه دیپلماسی را ببندیم.»
او با استناد به بیانات مقام معظم رهبری خاطرنشان کرد: «همانطور که رهبر انقلاب فرمودند، دست ما در هیچ مذاکرهای بسته نیست و ما هیچگاه در موضع ضعف قرار نگرفتهایم. چه در حوزه دیپلماسی، چه در عرصه دفاعی، ایران همواره با دست پُر وارد شده و توانمندی خود را نشان داده است. بنابراین، در زمینه سیاست خارجی نیز میتوانیم از موقعیت قوی خود بهره ببریم.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی تأکید کرد: «در نهایت، ما ناگزیر از تعامل با هر دو بلوک غرب و شرق هستیم. سیاستی که غرب در پیش گرفته، ایران را بهسمت شرق سوق داده است، اما ما نمیخواهیم وامدار هیچ طرفی باقی بمانیم. سیاست درست، حفظ توازن است. باید هم با غرب ارتباط داشته باشیم و هم با شرق.»
او در این زمینه اضافه کرد: «دنیای امروز بر اساس ائتلافها و اتحادها اداره میشود. هیچ کشوری در انزوا و استقلال مطلق دوام نمیآورد. از گذشته تاکنون همواره کشورها از طریق ائتلافها به جلو حرکت کردهاند. ایران هم از این قاعده مستثنا نیست.»
در ادامه بخشایش به دغدغه برخی افراد در داخل کشور درباره اتکای بیش از حد به شرق پرداخت و گفت: «برخی معتقدند حتی به کشورهایی مانند روسیه و چین هم نمیتوان اعتماد کامل داشت. این دیدگاه قابل تأمل است، چون اگر ایران در کنار همکاری با شرق، باب گفتوگو با غرب را هم باز نگه دارد، این موضوع حتی باعث خواهد شد چین و روسیه نیز با اطمینان و سهولت بیشتری با ما کار کنند.»
