به گزارش اصفهان زیبا؛ حتما دوست دارید از نتایج برگه آزمایش زودتر آگاه شوید، اما چندان از آن سردرنمیآورید در این صورت پیشنهاد میدهیم صحبتهای دکتر عارف عارفان، پزشک عمومی، که در مراکز فرهنگی وابسته به شهرداری از جمله باغ فدک، مجموعه فرهنگی ورزشی امام خمینی، فرهنگسرای وحید و فرهنگسرای مثبت زندگی سخنرانی داشت، را بخوانید:
بسیاری از ما حداقل یکبار تجربه نمونهگیری برای آزمایش خون داشتهایم. چند روزی که طول میکشد تا برگه نتایج آزمایش به دستمان برسد، دلمان به هزار راه میرود. اگر هم در برگه نتیجه آزمایش چند مورد را قرمز یا ستارهدار کرده باشند، دیگر خواب از چشمانمان میرود. ما میمانیم و یکسری کلمههای عجیبوغریب در برگه آزمایش که چیزی از آنها سر درنمیآوریم و هزار فکر و خیال.
تفسیر نتیجه آزمایش خون امری تخصصی است و حتماً باید توسط پزشک انجام شود. به هیچ عنوان توصیه نمیشود خودتان برگه آزمایشتان را تفسیر کنید، برای خودتان تشخیصی متصور شوید و بعد بر اساس فرض خود، درمانی سرِ خود را شروع کنید. اما معتقدم آگاهی پایه نسبت به مواردی که در برگه آزمایش خون گزارش میشود، میتواند مقداری از اضطراب نابجا و غیرضروری بیماران را هنگام مواجهه با نتیجه آزمایششان کاهش دهد.
آزمایش روتینی که پزشک شما درخواست میکند معمولاً بخشهای مختلفی دارد. این بخشها شامل شمارش سلولهای خونی، مواد معدنی خون، تستهای کلیه، تستهای کبد، قند خون، آزمایش کلسترول و چربی خون، تستهای تیروئید و… میشود. در ادامه به معرفی مختصر هر یک از این بخشها، توضیح علائم اختصاری آنها در برگه آزمایش و برخی علتهای شایع خارج شدن این مقادیر از حدود نرمال میپردازیم.
ذکر این نکته در ابتدا ضروری است که مقادیر طبیعی این آزمایشها در افراد مختلف (بین جنسیتها، سنین مختلف یا افراد با شرایط خاص) متفاوت است. همچنین در آزمایشگاههای مختلف، بازه مقادیر نرمال ممکن است متفاوت باشد. بنابراین، اعداد ذکرشده حدودی هستند و بههیچعنوان برای تشخیص یک مشکل یا بیماری نباید توسط خود بیمار مورد استناد قرار بگیرند.
شمارش سلولهای خونی
شمارش سلولهای خونی با نماد اختصاری CBC در برگههای آزمایش مشخص میشود و به بررسی تعداد و ویژگیهای گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها در خون میپردازد. بخش CBC خود شامل موارد متعددی است که در ادامه به برخی از موارد اصلی آن اشاره میکنیم:
1. هموگلوبین:
هموگلوبین ماده اصلی موجود در گلبولهای قرمز است که باعث رنگ قرمز خون میشود. وظیفه آن دریافت اکسیژن از ریهها و انتقال به بخشهای مختلف بدن است. هموگلوبین را در برگههای آزمایش بهصورت Hemoglobin یا بهصورت اختصاری Hb یا Hgb نمایش میدهند.
مقدار طبیعی هموگلوبین معمولاً برای آقایان ایرانی بیش از ۱۴ و برای خانمهای ایرانی بیش از ۱۲ باید باشد. مقادیر کمتر میتواند نشانهای از آنمی (کمخونی) باشد. برخی از علل شایع کمخونی شامل کمبود آهن، تالاسمی، کمبود فولیکاسید و کمبود ویتامین B12 هستند. همچنین زندگی در ارتفاعات (شهرهای کوهستانی) یا مصرف دخانیات میتواند هموگلوبین را بیش از حد طبیعی افزایش دهد.
2. گلبولهای سفید:
گلبولهای سفید بهعنوان سربازهای بدن مسئول مبارزه با عفونتها و عوامل آسیبزا هستند. در برگه نتایج آزمایش با علامت WBC مشخص میشوند. محدوده طبیعی آنها بین ۴ هزار تا ۱۰ هزار است. افزایش یا کاهش WBC میتواند به دلیل عفونتها، بیماریهای خونی، داروها یا سایر مشکلات پزشکی باشد.
3. پلاکت:
پلاکتها نقش اصلی در انعقاد خون دارند و مانند چسب زخم عمل میکنند. در برگه آزمایش با Platelet یا Plt مشخص میشوند و مقدار طبیعی آنها بین ۱۵۰ هزار تا ۴۵۰ هزار است.
مواد معدنی خون
در خون ما مواد معدنی مختلفی وجود دارد که هرکدام وظایف حیاتی دارند. از مهمترین آنها:
1. سدیم (Sodium – Na):
فراوانترین یون محلول در بدن. حد طبیعی آن ۱۳۵ تا ۱۴۵ است. تغییر میزان آب بدن روی آن اثر میگذارد.
2. پتاسیم (Potassium – K):
یونی حیاتی که برای عملکرد قلب و عضلات بسیار مهم است. مقدار طبیعی بین ۳.۵ تا ۵.
3. کلسیم (Calcium – Ca):
ضروری برای عملکرد عصبی. مقدار نرمال آن ۸.۵ تا ۱۰.۵ است. لازم به ذکر است که میزان کلسیم خون لزوماً با پوکی استخوان ارتباطی ندارد.
تستهای کلیه
دو مورد مهم برای بررسی عملکرد کلیه:
-
کراتینین (Creatinine یا Cr)
-
اوره خون (BUN)
افزایش این دو ممکن است نشانهای از اختلال در عملکرد کلیه باشد.
تستهای کبد
چند تست مهم شامل:
1. آنزیمهای ALT و AST (یا SGOT و SGPT):
سطح طبیعی معمولاً زیر ۴۰ است. افزایش آنها ممکن است نشانه التهاب یا آسیب کبدی باشد.
2. آلکالین فسفاتاز (ALP):
مربوط به مجاری صفراوی. افزایش آن نیاز به بررسی بیشتر دارد.
آزمایش قند خون
FBS (قند خون ناشتا) رایجترین تست است.
محدوده نرمال: ۷۰ تا ۱۰۰
بین ۱۰۰ تا ۱۲۵: پیشدیابت
بالای ۱۲۵: دیابت
کلسترول خون
مهمترین موارد:
-
HDL (کلسترول خوب): بهتر است برای مردان بیش از ۴۰ و برای خانمها بیش از ۵۰ باشد.
-
LDL (کلسترول بد): مقدار مناسب آن بسته به شرایط فرد متفاوت است، اما هرچه پایینتر باشد، بهتر است.
تستهای تیروئید
-
هورمونهای T3 و T4: ترشحشده از غده تیروئید
-
TSH: از مغز ترشح میشود و تیروئید را تنظیم میکند
حد نرمال TSH بین ۰.۵ تا ۵ است.
افزایش TSH مربوط به کم کاری «اولیه» تیرویید: نشانه کمکاری تیروئید
کاهش TSH مربوط به پرکاری «اولیه» تیرویید: نشانه پرکاری تیروئید
علائم کمکاری: خستگی، افزایش وزن، یبوست، خشکی پوست
علائم پرکاری: کاهش وزن، بیقراری، بیخوابی، عدم تحمل گرما
جمعبندی
مواردی که میتوانند در آزمایش خون بررسی شوند محدود به این فهرست نیستند. اما آشنایی با این اصطلاحات و مفاهیم ساده، به کاهش اضطراب هنگام دریافت نتیجه آزمایش کمک میکند. با این حال، حتی سادهترین موارد آزمایش نیز باید توسط پزشک تفسیر شود. تفسیر نادرست میتواند پیامدهای جدی برای سلامت شما به همراه داشته باشد.
