به گزارش اصفهان زیبا؛ تالار همایشهای کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان 5 آذر میزبان رونمایی از دانشنامه اصفهان با حضور چهرههای سیاسی و مدیریتی و فرهنگی استان و کشور بود. این مراسم با حضور مهدی جمالینژاد استاندار اصفهان، دکتر علی قاسمزاده شهردار اصفهان، غلامعلی حدادعادل مدیر دانشنامه جهان اسلام و مدیرعامل بنیاد دائرةالمعارف اسلامی و تنی چند از اعضای شورای اسلامی شهر اصفهان به همراه گروه تولید و تدوین دانشنامه اصفهان برگزار شد.
دانشنامه اصفهان به سرمنزل مقصود رسید
مدیر دانشنامه اصفهان در این برنامه ضمن ابراز خوشحالی از رساندن این بار به سرمنزل مقصود بیان کرد: «یکی از اقدامات ارزشمند چهار دهه گذشته که بهطور مستمر انجام شد، تدوین دانشنامه جهان اسلام است؛ زیرا استمرار در کارها مایه آبروی کشور است. طی دو دهه گذشته، در محافل فرهنگی بحث دانشنامه اصفهان مطرح بود، ولی به نتیجه نمیرسید. با حمایت دکتر علی قاسمزاده، شهردار اصفهان، دور هم جمع شدیم و به سراغ نهادهایی رفتیم که در این حوزه صاحب تجربه بودند. غلامعلی حدادعادل با روی باز این طرح را پذیرفت و پس از امضای تفاهمنامهای سهجانبه میان اتاق بازرگانی و استانداری و شهرداری اصفهان، تمام تجربیات دانشنامه جهان اسلام در اختیار گروه دانشنامه اصفهان قرار گرفت و کار شروع شد.»
سید علیرضا حسینی گفت: «در گذشته، دانشنامهها بهصورت کاغذی منتشر میشد؛ اما این بار به نتیجه رسیدیم که به عنوان پایگاه اینترنتی رونمایی شود. دانشنامه لندن از سال 1829، دانشنامه نیویورک از سال 1968 و دانشنامه پاریس از سال 1999 کارشان را آغاز کردند و بسیاری از شهرهای بزرگ جهان دانشنامه دارند. بعضی از استانهای ایران نیز مثل گلستان، یزد، خراسان جنوبی و بوشهر در این راستا اقداماتی انجام دادهاند.»
امکان ثبت مدخل در دانشنامه از هرجای دنیا
معاون علمی دانشنامه اصفهان پس از قرار گرفتن در جایگاه اظهار کرد: «بعد از امضای تفاهمنامه با دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی 400 مدخل این دانشنامه را که با عناوین اصفهان همپوشانی داشت، به دانشنامه اصفهان اهدا کرد و به این ترتیب، بیش از صدها ساعت مطالعه در اختیار ما قرار گرفت. اکنون تعداد مدخلهای مصوب و غیرمصوب به حدود دوهزار مدخل رسیده و برای رونمایی امروز، هزار مدخل را مصوب کردیم. حُسن دانشنامه اینترنتی در این است که انعطافپذیر بوده و قابلیت حذف و اضافه دارد. تا کنون هفتصد مدخل در سایت بارگذاری شده و باقی عناوین به مرور بارگذاری خواهد شد.»
سعید عدالتنژاد درباره دستهبندی مقالات سایت دانشنامه توضیح داد: «مدخلهای سایت شامل سه دسته مقالات، مدخلهای سفارش دادهنشده و مدخلهای در حال تألیفاند. برخی مدخلهایی که هنوز سفارش ندارند، در انتظار مؤلف باقی میمانند و هرکس در هر جای دنیا میتواند درخواست سفارش و ثبت مقاله بدهد. پس از سفارش، از او شرح حالی درخواست میشود و بعد از بررسی شرح حال، سفارش کار به او داده میشود. مدخلهای در فرایند تألیف نیز پیشتر سفارش داده شده و در یکی از ایستگاههای نهگانه فرایند قرار گرفته است. این میان، برخی مقالات تأمینی هستند و از دانشنامههای دیگر ایرانی به این دانشنامه راه یافتهاند و نود درصد مقالات نیز تولیدی هستند.»
عدالتنژاد افزود: «دوهزار مدخل در دوازده موضوع طبقهبندی شده است؛ همچون مشاهیر علمی و ادبی و سیاسی، آثار تاریخی و بناها، عالمان و حکیمان و عارفان، صنایع قدیم و جدید، محصولات کشاورزی و خوردنیها و… . با این حال، همه مقالات به عربی و انگلیسی ترجمه نمیشوند؛ همچون مقالات مربوط به گویشها و لهجهها و مقالاتی که صرفاً مصرف داخلی دارد.»
عضو هیئتعلمی دانشنامه جهان اسلام در پایان صحبتهایش بیان کرد: «در این مدت با کمبود محقق و امکانات مواجه بودیم؛ اما توانستیم صد مقاله فارسی را آماده کنیم و در بخشهایی از سایت نیز از هوش مصنوعی برای راهنمایی کاربران کمک گرفتهایم. حقوق معنوی عکسهای استفادهشده نیز رعایت شده و هر مقاله دارای فهرست منابع و پانویس و پینویس است. در صفحه مربوط به هر سه زبان، ضمن رعایت حقوق معنوی مؤلفان، کتابخانه دیجیتالی ایجاد شده که مخصوص کتابهای با موضوع اصفهان است.»
دانشنامه اصفهان را نمیشود با هیچکدام از کلانپروژههای شهر مقایسه کرد
شهردار اصفهان در این مراسم گفت: «چهار سال است که در ماه، چند افتتاحیه و رونمایی در مقیاسهای مختلف داریم؛ اما افتتاحیه امروز را نمیشود با هیچکدام از کلانپروژههای شهری مقایسه کرد. دانشنامه اصفهان شناسنامه و گنجنامه اصفهان است و میخواهیم آن را به نسل امروز و فردا معرفی کنیم. گروه مدیریت دانشنامه در بعد اجرایی و علمی از بهترینها انتخاب شدهاند و از آخرین تجارب ملی و بینالمللی بهره گرفتهایم.»
دکتر علی قاسمزاده با تأکید بر اینکه این کار دیر، ولی خوب شروع شد، اظهار کرد: «در ثبت دانشنامه هیچ سوگیری و جهتگیری و هیجانی راه نخواهد داشت و همه مراحل براساس تفکر سفید و عاری از هرگونه پیشداوری خواهد بود. این حرکت دولتی و وابسته به نهادها نیست تا بر اثر نوسانات اجرایی و سیاسی آسیب نبیند. از خیران فرهنگی درخواست میکنیم از این حرکت حمایت کنند. همچنین درخواست میکنم ضمن ارائه روشهای جدید و بهروز و انتشار در قالب پایگاه اینترنتی، ویرایش نهایی کار در قالب کتاب مجلد شود و در اختیار کتابخانههای کشور و جهان قرار گیرد.»
نقشه راه یک شهر جهانی در دانشنامه اصفهان
استاندار اصفهان در این مراسم با تأکید بر اینکه اصفهان همیشه شهری فراتر از جغرافیا و سرشار از خاطره و قصههای ناگفته بوده و هر محله اصفهان فصلی از یک کتاب ناتمام است، بیان کرد: «نقشه راه هویت و تمدن یک شهر جهانی را میشود در این دانشنامه دید که با فناوریهای نوظهور عجین است. این اولین دانشنامهای است که با هوش مصنوعی کار میکند و قابلیت حذف و اضافه دارد و این پلی میان گذشته فاخر و آینده اصفهان است.»
مهدی جمالینژاد افزود: «این دانشنامه سامانهای برای حفظ و ثبت و بازآفرینی هویت ملموس و ملموس اصفهان و بانک جامع تمدن اصفهان برای نسلهای آینده است. دانشنامه اصفهان جایگاه علمی و فنی و مرجعیت و فناوری را در خود دارد و برای نسلهای جدید بسیار کارآمد است. این دانشنامه نهتنها مرجعی سهزبانه برای اتصال اصفهان به شبکه دانش جهان بوده، بلکه منبعی مورد اعتماد برای موتورهای جستوجو و پژوهشهای بینالمللی و مرکز ثقل تولید محتواست و برندینگ شهری اصفهان و دیپلماسی فرهنگی شهر را در خود دارد.»
اصفهان ستون استوار هویت ایرانیاسلامی است
مدیرعامل بنیاد دائرةالمعارف اسلامی ضمن تبریک رونمایی دانشنامه اصفهان، درباره اهمیت مسئله هویت در دنیای امروز بیان کرد: «مهمترین نیاز و بالاترین وظیفه برای کشورها و جوامعی مثل ما و شهرهایی مثل اصفهان، حفظ هویت در جهان امروز است. هویت ملتها مثل شخصیت افراد است و همانطور که هر فردی به اعتبار شخصیتش متمایز از دیگران است، جوامع نیز به اعتبار فرهنگشان که روح هویتشان است، متمایز میشوند. یک جامعه با تغییر هویتش از دست میرود و امروز، هویتها در خطر طوفان جهانیسازیاند. سرمایهداری و استعمار نو به همراه وسایل ارتباطی و رسانهای نوین در حال هویتزدایی از همه جهان است و همگی در خطریم.»
غلامعلی حدادعادل هویت را به خیمهای استوار تشبیه کرد و افزود: «اصفهان در هویت ایرانیاسلامی یکی از ستونهای محکمی است که باید استحکامش را برای حفظ هویت ایران و اسلام حفظ کرد.»
او به مرور تاریخ اصفهان پرداخت و تصریح کرد: «اصفهان پیش از اسلام دارای تاریخ بوده است. کارشناسان تاریخ کتاب و کتابت ذکر میکنند که بعد از اسلام در جی اصفهان، مخزن و گنجینهای پیدا شد که سرشار از کتابهای قدیمی بود. بعد از اسلام نیز قرن به قرن در هر موضوعی حضور اصفهان ملموس است. کتابی چهاردهجلدی در ادبیات و شعر عرب به نام الاغانی وجود دارد که شامل تصنیفها و ترانههای هزاران سال پیش است که در جهان عرب رایج بوده و مؤلفش یک اصفهانی به نام ابوالفرج اصفهانی است و یکی از منابع مسلم تاریخ ادبیات عرب است. این یعنی اصفهان از آن زمان تولیدکننده علم بوده است. اصفهان در سه دوره آلبویه و سلجوقیان و صفویان پایتخت ایران بوده و علمای دین، ریاضیدانان، فیزیکدانان، پزشکان و… در اصفهان بالیدهاند. با چنین سابقهای از اصفهان، تألیف یک دانشنامه کاری بسیار ضروری است.»
اهدای 400 مدخل دانشنامه جهان اسلام به دانشنامه اصفهان
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تأکید بر اینکه علم به برکت اسلام و انقلاب توسعه پیدا کرد، گفت: «یکی از شاخههای علمی، دانشنامهنگاری است. پیش از انقلاب نیز در این خصوص تلاشهایی میشد و دانشنامهنویسی به سبک جدید از دوران ناصری شروع شده. “نامه دانشوران ناصری” قدمی در راستای دانشنامهنگاری بوده، اما ناقص مانده است.»
حدادعادل ادامه داد: «امروز در ایران بیش از دویست دانشنامه یا تألیف شده یا در حال تألیف است. در فرهنگستان و در بنیاد دائرةالمعارف اسلامی نیز چند دانشنامه در دست تألیف داریم که برخی از آنها مثل دانشنامه زبان و ادب فارسی در 14 جلد منتشر شده است. دانشنامه جهان اسلام نیز در دهه شصت به توصیه و همت رهبر فرزانه انقلاب ایجاد شد تا محققان به دانشنامههای خارجی مراجعه نکنند. این کار 42 سال است که تداوم یافته و تا امروز 34 جلد این دانشنامه منتشر شده و نزدیک به دههزار مقاله راجع به جهان اسلام نوشته شده است. 400 مدخل درباره اصفهان داشتیم که تقدیم به دانشنامه اصفهان شد.»
او درباره کتاب «دانشنامه و دانشنامهنگاری» خاطرنشان کرد: «یکی از اقدامات مهم بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، مستند کردن تجربههای این بنیاد در قالب مکتوب است. در این خصوص، کتاب مفصل هزارصفحهای تألیف شد با عنوان “دانشنامه و دانشنامهنگاری” و هرکس قصد تألیف دانشنامه داشته باشد و از ما کمک بخواهد، این کتاب را به او تقدیم خواهیم کرد.»
دانشنامه صنعتی بالادستی است
مدیر دانشنامه جهان اسلام تصریح کرد: «اگرچه خواستگاه این دانشنامه اصفهان است، دانشنامهای برای همه ایران و جهان اسلام است. تأکید ما این است که دقیق کار شود و کار بدون عجله پیش رود. این باعث میشود اصفهان را اصفهانیها بهتر بشناسند و بهتر بشناسانند و آشنایی با اصفهان عمق یابد.»
او با اشاره به اینکه دانشنامه یک صنعت بالادستی مثل فولاد اصفهان و مس کرمان است، توضیح داد: «صنعت بالادستی باعث تولید دهها صنعت میاندستی و هزاران صنعت پاییندستی میشود. دانشنامه نیز چنین است. با تألیف یک دوره دانشنامه، صدها کتاب تولید یا فیلمی ساخته میشود. دانشنامه هم تولید علم است و هم تشویق محققان جوان به کار کردن و باز کردن میدان وسیعی برای مقالهنویسی. با این کار به نسل جوان میدانی برای تربیت داده میشود. دانشنامه باید ریلگذاری شود و تدوین و تولیدش دهها سال طول بکشد.»
حدادعادل با اشاره به دانشنامه اسلامیکا گفت: «در اروپا دانشنامهای درباره جهان اسلام به نام اسلامیکا تولید شده است که تجدید نظر برای ویرایش و چاپ مجددش برای دور دوم، بیش از پنجاه سال به طول انجامید. بنابراین، این کار نیاز به استمرار و مدیریت دارد.»
او با بیان اینکه این دانشنامه نباید وابسته به دولتها باشد، اظهار کرد: «امروز شهرداری مثل شهردار اصفهان این مسئله را درک میکند؛ اما ممکن است فردا شهردار دیگری بیاید و کار را تعطیل کند. به همین دلیل، این دانشنامه باید به جایی بند شود تا از گزند تغییرات و بیثباتی مدیریت مصون بماند. از اتاق بازرگانی اصفهان و شهروندان و خیران خواهش میکنم از این کار علمی پشتیبانی شود تا این کار مستمر باشد.»
حدادعادل در پایان بیان کرد: «معتقدم اصفهان از سال 1135 که سال سقوط صفویه است، تاکنون باور نکرده که دیگر پایتخت نیست و این واقعیت اصفهان است. بسیاری از شهرهای دیگر ایران چشم به تهران دوختهاند؛ اما اصفهان ابتکار و اعتمادبهنفس و استقلال دارد و این ویژگی باید حفظ شود. اصفهان برای تهران مثل استانبول برای آنکاراست.»
