به گزارش اصفهان زیبا؛ احکام شرعی در اصطلاح فقهی، قانونهایی هستند که مستقیم یا غیرمستقیم، نظر دین را درباره رفتارهای انسان بیان میکنند. در اسلام به فراگیرى احکام شرعی سفارش بسیاری شده و به فتوای فقیهان، یادگیری آن بخش از احکام که غالبا با آنها سروکار داریم، واجب است.
این احکام دستهبندیها و زیرمجموعههای بسیاری دارند و هیچکدام از بخشهای زندگی آدمی را رها نکردهاند. یکی از این بخشها احکام مربوط به اموات است که امروزه مردم عادی کمتر مخاطبش بوده و نهادهایی که مسئول کفنودفن را بر عهده دارند، جامعه هدف این احکام هستند.
در همین خصوص چندی پیش، کتابی قطور تحت عنوان «معجم استفتائات فقهای امامیه» به سفارش سازمان آرامستانهای اصفهان در نشر اسپانه به چاپ رسید که نام حجتالاسلام امیربهاءالدین علایینژاد روی جلد کتاب به چشم میخورد.
حجتالاسلام علایینژاد متولد 1350 در اصفهان، از کارشناسان و متخصصان احکام فقهی در کشور بوده که در حوزه علمیه قم و اصفهان درس خوانده و تدریس فقه کاربردی و روش سخنرانی را در دانشگاهها و مدارس مختلف انجام داده است.
علایینژاد در کشورهای مختلف از جمله هند، تانزانیا، عراق و لبنان به تدریس فقه پرداخته است. او همچنین دارای بیش از بیست کتاب و مقاله در زمینه فقه و احکام است. در ادامه گفتوگوی کوتاه اصفهانزیبا را با نویسنده این کتاب میخوانید.
چه شد به سراغ تدوین چنین مبحثی رفتید؟ این کتاب به سفارش سازمان آرامستانها بود یا خودتان در این خصوص احساس نیاز کردید؟
سالها پیش، از سازمان آرامستانهای کشور سؤالاتی را به حوزه علمیه قم فرستادند و پاسخ آنها را میخواستند.
مدیر حوزههای علمیه وقت، حضرت آیتالله بوشهری، از معاون تبلیغ حوزه خواستند کتابی دراینباره نوشته شود و من کتاب «احکام اموات با رویکرد مسائل جدید» را نوشتم.
این اثر کتاب جامعی است حاوی فتاوای مراجع معظم تقلید در مباحث مربوط به میت که ما در آنجا به جزئیات مسائل نیز اشارهکردهایم.
آن کتاب مورد استقبال حوزویان و هم اقشار دیگر قرار گرفت و تاکنون نیز چندین چاپ از آن منتشر شده است؛ ازاینرو، به آرامستانهای کل کشور دعوت شدیم و متوجه شدم که اشکالات و اشتباهات فاحشی وجود دارد و به برخی واجبات و مستحبات که در فتوا و حتی در روایات ائمه معصومین آمده و فقها براساس آن فتوا دادهاند، با کمال تأسف بهصورت سلیقهای عمل میشود.
به همین دلیل، تصمیم گرفتیم گنجینهای تدوین کنیم که تمام فتاوای فقهای شیعه را در یک جا داشته باشیم.
اگر میخواستیم احکام اموات تمام فقهای شیعه را بیاوریم، تکرار و مشابه در آن بسیار وجود داشت؛ اما استفتائات و سؤالاتی که در طول تاریخ از فقهای شیعه درباره آداب و احکام تجهیز میت پرسیده شده، متأسفانه بهصورت یکجا جمعآوری نشده بود.
بنابراین، آنچه در خصوص اموات از زمان ابنبابویه اول و مرحوم شیخ مفید و بزرگان دیگر شیعه، به فارسی یا عربی از آنان سؤال شده بود، جمعآوری کردیم و همه را در این فاز آوردیم.
در فاز دوم نیز این مطالب بهصورت یک نرمافزار به عموم مردم و افرادی که اطلاعات فقهی میخواهند، ارائه میشود.
هنگامیکه من این نیاز جامعه را با سازمان آرامستانها در میان گذاشتم، مدیرعامل محترم و دوستان دیگر، تقاضای تألیف این مطالب را کردند و ما مصمم به انجام آن شدیم.
گفتید که کتاب دیگری تحت عنوان «احکام اموات با رویکرد مسائل جدید» منتشر کردهاید. درباره آن اثر نیز توضیح دهید و تفاوتش را با این اثر بیان کنید.
مهمترین تفاوت کتاب «احکام اموات با رویکرد مسائل جدید» با این کتاب «معجم» این است که محتوای آن کتاب ، متن فتاوای مراجع معظم تقلید معاصر ما از زمان مرحوم امام، مقام معظم رهبری، آیتالله سیستانی، آیتالله مکارم، آیتالله شبیری زنجانی، آیتالله وحید و مراجعی است که در حال حاضر مردم مقلدان این بزرگواران هستند و به فتوای آنان عمل میکنند.
ضمن اینکه سعی کردهایم برخی از مسائل را در آن کتاب به تصویر بیاوریم تا مناسب آرامستانها باشد و احکام مربوط به وصیت تا پایان دفن، تشییع و مسائل جانبی آن را در قالب فتاواهای فقها ذکر کردهایم.
اما کتاب «معجم استفتائات فقهای امامیه» صرف استفتائاتی است که درباره اموات از بزرگان آمده است.
برای نمونه، یکی از قسمتهای مستحب در کفن میت، رانپیچ است که این مسئله به شکلهای مختلف و متأسفانه غیراصولی و بدون دقت در چگونگی آن انجام میشود؛ درحالیکه از فقها و بزرگان سؤال شده و آنها کیفیت بستن رانپیچ را برای میت توضیح دادهاند.
هنگامیکه این مطالب یکجا آورده شود، اختلاف دیدگاهها مشخص میشود و کسی که علاقه دارد احکام را بهطور کامل و دقیق انجام دهد، از این کتاب که در آن فتاوا و مسائل مربوط به میت یکجا آورده شده است، میتواند بهراحتی استفاده کند.
آیا کتاب «معجم» نیز شامل فتاوای بهروز و کارآمد درباره اموات است؟ یا فتاوای قدیمی و کمترکاربردی نیز در آن گنجانده شده؟
ما در این کتاب استفتائات مراجع جدید، آخرین استفتائات مقام معظم رهبری، آیتالله سیستانی، آیتالله مکارم و سایر مراجع و هم فقهایی از علما و متأخرین و برجستگان فقهای شیعه تا زمان خودمان را ذکر کردهایم.
در عنوان کتاب اشارهای به موضوع نشده. دلیل خاصی دارد؟
معجم استفتائات اسمی کلی است و عنوانی که قرار بود برای این کتاب برگزیده شود، «معجم استفتائات مربوط به تجهیز میت» است. به دلیل اینکه معجم استفتائات از فقهای شیعه شاید به 50 جلد برسد، ما در این کتاب به یک باب از ابواب فقهی که مباحث مربوط به اموات و تجهیز میت است، پرداختهایم که این نکته باید روی جلد آورده میشد که در مقدمه کاملا توضیح داده شده است. انشاءالله در تجدید چاپ این کتاب که قرار است با اصلاحات انجام شود، حتما عنوان درست را
ذکر میکنیم.
چرا دستهبندی و تبویب مطالب براساس نام فقهای عظام انتخاب شده؟
ما با مشورت اساتید و مراکزی که معمولا موسوعهاند و این قبیل کارها را انجام دادهاند، مطالب را دستهبندی کردیم و این پیشنهاد بسیاری از بزرگان بود که ما براساس نام فقها و مراجع، استفتائاتی را که آنها در خصوص اموات دارند، بیاوریم.
چرا به ترتیب موضوعات احکام دستهبندی نشده؟ چراکه در تنظیم فعلی، مخاطب باید از اول تا آخر کتاب را جستوجو کند تا فتاوای همه فقها را درباره موضوع مدنظرش پیدا کند.
اگر میخواستیم براساس چینش فقهی و مسائل مربوط به آن مطالب را بیاوریم، ممکن بود در یک باب مسائل زیاد باشد و در باب دیگر کم.
این مسئله سبب میشد مطالب صورت کتابی خود را از دست بدهند؛ بنابراین تصمیم گرفتیم هرچه یک مرجع در خصوص اموات گفته است، فهرستبندی کنیم و اینگونه در باب یک موضوع، نظر بزرگان مختلف نیز
در دسترس است.
