به گزارش اصفهان زیبا؛ افزایش یا کاهش صادرات فرش اصفهان به طور مستقیم روی زنجیره تأمین فرش مانند رنگرزی، پشمریسی، طراحی و…. تأثیرگذار است. پژوهشگران این صنعت بر اساس یافتههای تحقیقاتشان اعلام میکنند که افت صادرات فرش اصفهان، به طور مستقیم، زنجیره تأمین فرش را وارد چرخهای منفی میکند، اما با فعالسازی همزمان صادرات، حمایت مالی و سرمایهگذاری فناورانه، میتوان این چرخه را معکوس کرد و زمینه بازگشت فرش اصفهان به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی را فراهم ساخت. پیشنهاد پژوهشگران، اجرای سیاست ترکیبی برای فرش اصفهان است. سیاستی که بر سرمایهگذاری همزمان در کیفیت مواد اولیه، بهبود فرایند تولید، ارتقای فناوری، کاهش مصرف انرژی و توسعه بازار تأکید دارد.
متولیان استان در اظهارنظرهایشان از بهبود نسبی صادرات فرش اصفهان خبر دادهاند، تا آنجا که به گفته کوروش خسروی، معاون اقتصادی استانداری اصفهان، صادرات فرش استان در ششماهه اول سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۱۰۲ درصدی داشته است و این در حالی است که آمارهای کلی کشور از کاهش شدید صادرات این صنعت حکایت دارد و صادرات فرش دستباف ایران از حدود ۲ میلیارد دلار در اوایل دهه ۷۰ به حدود ۵۰ میلیون دلار در سال ۱۴۰۱ رسیده است. بااینحال این آمار برای استانی که زمانی در صادرات فرش پیشتاز بود هنوز قابلتوجه نیست.
بالا و پایین شدن صادرات فرش، روی تمامی حلقههای زنجیره از تولید تا فروش تأثیرگذار است. سعید عصاچی، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستبافت استان اصفهان تیرماه سال جاری اعلام کرد که نزدیک به ۷۰۰ کارگاه تولیدی فرش دستبافت در اصفهان فعالیت دارند. این کارگاهها در صادرات فعال بودند و ۱۰ درصد تولیدکنندگان نیز فروش خارجی را به تاجران فرش سپرده بودند؛ اما اکنون ۸۰ درصد صادرات فرش را از دست دادهایم و همین موضوع بازار فرش دستبافت اصفهان را به رکود برده است تا جایی که امکان تغییر کاربری آن وجود دارد و بسیاری از فروشندگان فرش دستبافت تاکنون تغییر شغل دادهاند.بر اساس آمارهای ارائهشده، سالانه ۲۲۰ هزار مترمربع فرش در اصفهان بافته میشود و تاکنون نزدیک به ۱۴ هزار نفر از بافندگان بیمه تأمین اجتماعی شدهاند.
حدود ۲۷۰ هزار بافنده در اصفهان شناسایی و برای آنها کارت عضویت از اتحادیه صادر شده است. استان اصفهان با ۲۷۰ هزار بافنده فرش ۱۶.۳ درصد آمار کل کشور (بر اساس آمار مرکز ملی فرش ایران) را به خود اختصاص داده است.سقوط صادرات، مستقیما معیشت میلیونها بافنده و فعال در زنجیره تأمین ازجمله رنگرزی، طراحی و پشمریسی را هدف قرار داده است.صنعت فرش اصفهان با مزیت بالای خود برای ارزآوری و اشتغالزایی از توجه و نظرها مغفول مانده و مدتهاست غبار بیرونقی را بر تاروپودش لمس میکند، تا جایی که بر اساس اظهارنظرهای سعید عصاچی، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستبافت اصفهان، تا ۷۰ درصد تولید فرش دستبافت کاهشیافته است.
بهخاطر رکود بازار فرش دستبافت اصفهان تولیدکنندگان نمیتوانند طرحهای جدید سفارش بگیرند؛ طراحان در دانشگاه برای طراحی فرش دستبافت آموزش میبینند؛ ولی بهخاطر رکود بازار فرش دستبافت، ناچار میشوند برای تولیدکنندگان فرش ماشینی طراحی کنند.
عامل اصلی تضعیف تولید فرش در استان
پژوهشگر دانشگاه هنر اصفهان به اصفهان زیبا گفت: افت صادرات فرش دستباف در سالهای اخیر، یکی از عوامل اصلی تضعیف تولید فرش در استان اصفهان بوده است. در صنعت فرش، صادرات صرفا یک کانال فروش نیست، بلکه نقش موتور محرک کل زنجیره تأمین را ایفا میکند.
اخترالسادات موسوی بیان کرد: هر زمان که صادرات فعال باشد، تولیدکننده انگیزه و توان مالی برای بهبود کیفیت، ارتقای فناوری و افزایش تولید دارد؛ اما با کاهش صادرات، این چرخه بهسرعت معکوس میشود. کاهش صادرات بهعنوان یک شوک منفی تقاضا، باعث افت حجم سفارش؛ کاهش نقدینگی تولیدکنندگان و در نهایت کاهش انگیزه ادامه تولید در کل زنجیره میشود. موسوی اذعان کرد: این وضعیت در نهایت به کاهش تولید، افت کیفیت و تضعیف رقابتپذیری فرش منجر میشود. در استان اصفهان، اثر این روند بهصورت کاهش فعالیت کارگاهها، کاهش دارهای فعال و کاهش انگیزه قالیبافان نمایان شده است.
او عنوان کرد: ازآنجاکه تولید فرش دستباف فرایندی زمانبر است، نبود اطمینان از فروش، تولیدکننده را از سرمایهگذاری جدید بازمیدارد و حتی حفظ وضعیت موجود نیز دشوار میشود. از منظر زنجیره تأمین، آسیبها فقط به بخش تولید محدود نیست چرا که زنجیره تأمین فرش یک سیستم بههمپیوسته است و اختلال در یک حلقه، سایر اجزا را نیز تحتتأثیر قرار میدهد.
تأثیر کاهش صادرات روی کیفیت تولید و منابع انسانی
این پژوهشگر دانشگاه هنر اصفهان خاطرنشان کرد: کاهش صادرات علاوه بر بخش فروش، بر تأمین مواد اولیه، کیفیت تولید و منابع انسانی اثر میگذارد. در شرایط افت نقدینگی، تولیدکنندگان ناچار به استفاده از مواد اولیه ارزانتر شده و سرمایهگذاری در فناوریهای بهبود کیفیت، رنگرزی استاندارد و کاهش مصرف آب و انرژی متوقف میشود، درعینحال، ظرفیتهای داخلی کشور در حوزه مواد اولیه فرش قابلتوجه است، اما نبود منابع مالی و انگیزه اقتصادی باعث میشود این ظرفیتها به طور کامل فعال نشوند.
موسوی تصریح کرد: در چنین شرایطی، حتی وجود مواد اولیه همچون پشم، ابریشم و تجهیزات تولید نیز به افزایش تولید منجر نمیشود، از منظر منابع انسانی نیز، کاهش درآمد و نبود حمایتهای اجتماعی، انگیزه بافندگان بهویژه نیروی کار ماهر را کاهش داده و تداوم این روند میتواند تهدیدی جدی برای آینده فرش اصفهان باشد.او اظهار کرد: ادامه افت صادرات، زنجیره تأمین فرش را وارد یکچرخه منفی قفلشونده میکند. کاهش صادرات، افت درآمد، کاهش سرمایهگذاری، افت کیفیت و در نهایت کاهش بیشتر صادرات نتایج این چرخه منفی هستند. شکستن این چرخه بدون مداخله هدفمند امکانپذیر نیست.
سیاست ترکیبی برای فرش مؤثر است
موسوی گفت: مؤثرترین راهکار برای خروج از این وضعیت، اجرای سیاست ترکیبی است؛ سیاستی که بر سرمایهگذاری همزمان در کیفیت مواد اولیه، بهبود فرایند تولید، ارتقای فناوری، کاهش مصرف انرژی و توسعه بازار تأکید دارد. این سیاست زمانی بیشترین اثر را دارد که با حمایتهای مالی و صادراتی دولت همراه شود؛ از جمله تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به تسهیلات بانکی و تقویت تقاضای بازار داخلی و خارجی.
او عنوان کرد: افت صادرات، زنجیره تأمین فرش را وارد چرخهای منفی میکند، اما با فعالسازی همزمان صادرات، حمایت مالی و سرمایهگذاری فناورانه، میتوان این چرخه را معکوس کرد و زمینه بازگشت فرش اصفهان به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی را فراهم ساخت.
