به گزارش اصفهان زیبا؛ تب برفکی یکی از بیماریهای ویروسی ویژه دام است که به دلیل قدرت سرایت بسیار سریع و خسارتهای سنگین اقتصادی، همواره بهعنوان یکی از جدیترین تهدیدها برای صنعت دامپروری شناخته میشود. این بیماری در ماههای اخیر و با ظهور سویهای جدید، در برخی مناطق کشور به اوج خود رسید و نگرانیهایی جدی درباره سلامت دامها و استمرار تولید ایجاد کرد. در این میان، استان اصفهان بهواسطه رتبه نخست در تولید شیر کشور و برخورداری از جمعیتی متراکم از دامهای سنگین و سبک، نقشی تعیینکننده در مهار و کنترل این بیماری دارد، نقشی که هرگونه اختلال در آن میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای استان بههمراه داشته باشد؛ ازهمینرو، برای آگاهی از آخرین وضعیت تب برفکی در اصفهان، چالشهای پیش رو و اقدامهای انجامشده برای کنترل بیماری، به سراغ شهرام موحدی، مدیرکل دامپزشکی استان اصفهان رفتیم.
با توجه به قدرت سرایت سریع ویروس تب برفکی و تراکم دام در استان اصفهان، مدیریت این بیماری با چه چالشهایی همراه بود؟
بیماری تب برفکی یک ویروس بسیار واگیردار و خسارتبار در دنیاست. قدرت انتشار آن حدود ۱۰ برابر ویروس آنفولانزای انسانی و پنج برابر ویروس کروناست. تصور کنید با چنین ویروسی در استانی مانند اصفهان مواجه هستیم که بیشترین تولید شیر کشور را دارد؛ یعنی با جمعیتی بسیار متراکم از دامهای سنگین و سبک روبهرو هستیم. کنترل این ویروس در چنین شرایطی، حتی با بهترین امکانات، بسیار دشوار بود. خوشبختانه با تلاشهای دامداران، حمایتهای استاندار و سازمان دامپزشکی کشور و اطلاعرسانی گسترده رسانهها، توانستیم تا اندازه زیادی جلوی انتشار ویروس را بگیریم.
استان اصفهان چه جمعیت دامی دارد و سویه جدید بیماری بیشتر کدام بخش را تحتتأثیر قرار داده است؟
جمعیت دامی استان حدود ۴۷۰هزار رأس دام سنگین و بیش از سهمیلیون رأس دام سبک است. تب برفکی، هم دام سنگین و هم دام سبک را درگیر میکند؛ اما سویه جدید بیشتر دامهای سنگین را هدف قرار داده بود. این موضوع باعث شد کنترل بیماری در دامداریهای صنعتی و نیمهصنعتی و حتی سنتی بسیار سخت شود؛ زیرا تراکم بالای دام و نزدیکی واحدها خطر انتشار سریع را افزایش میدهد.
چه ویژگیهایی تب برفکی را برای مدیریت این بیماری چالشبرانگیز میکند؟
بیماری، سویههای مختلفی دارد؛ حدود ۷۰ سویه و زیرسویه از این بیماری تاکنون شناخته شده است. در رابطه با واکسیناسیون هم چند نکته مهم وجود دارد:
هر سویه تنها علیه همان سویه ایمنی ایجاد میکند .
ایمنی حاصل از واکسن بیش از چهار ماه دوام ندارد؛ بنابراین باید واکسیناسیون بهصورت دورهای انجام شود.
مانند تمام بیماریهای واگیردار،هیچ واکسنی توان پیشگیری صددرصد از بیماری را ندارد و در بهترین شرایط حدود ۶۰درصد ایمنی ایجاد میکند.
البته سویههای بومی که سالها در کشور وجود داشتهاند، با واکسیناسیون مستمر کنترل شدهاند؛ بنابراین اینکه در سالهای گذشته صحبتی از این بیماری خیلی به میان نمی آمد، اتفاقی طبیعی نبود؛بلکه،نتیجه همکاری دامداران و دامپزشکی بود .
در حوزه واکسیناسیون چه اقدامهایی انجام شد؟
از ابتدای سال، بیش از ۶۷۳هزار رأس دام سنگین علیه سویههای بومی واکسینه شدند؛ اما واکسیناسیون علیه سویه جدید، اتفاق بیسابقهای بود؛ در کمتر از دو ماه، بیش از ۶۷۷ هزار دُز واکسن تزریق شد؛ این یعنی روزانه حدود ۱۸هزار واکسیناسیون انجام میشد که بهصورت شبانهروزی ادامه داشت و حتی تا ساعتهای دو، سه بامداد هم ادامه پیدا میکرد. این عملیات سنگین و مستمر، بدون همکاری دامداران و دامپزشکان امکانپذیر نبود.
آیا واکسیناسیون بهصورت رایگان نیز انجام شد؟
با حمایت استاندار و سازمان دامپزشکی کشور، توانستیم بخشی از واکسنها را برای دامهای سنگین روستایی بهصورت رایگان تهیه کنیم. تاکنون حدود ۲۱۵ هزار دُز واکسن برای دامهای سنگین و حدود ۱۳۰هزار دُز برای دامهای سبک بهصورت رایگان تزریق شده است. موجودی واکسن در استان کافی است و هیچ مشکلی برای دامداران وجود ندارد؛ البته دامداران صنعتی و نیمهصنعتی خودشان واکسن خریداری و تزریق کردند.
اقدامهای بهداشتی دیگر غیر از واکسیناسیون شامل چه مواردی بود؟
بیش از هفتهزارو800 لیتر ماده ضدعفونی رایگان توزیع شد که پوشش بیش از یکمیلیون و ۴۴۳ هزار مترمربع از اماکن دامی را فراهم کرد؛ دامداران صنعتی نیز خودشان مواد ضدعفونی خریداری کردند؛ علاوهبراین، قرنطینههای جادهای و استانی با همکاری نیروی انتظامی اجرا و از جابهجایی دامها جلوگیری شد.
تا کنون چند کانون بیماری در استان شناسایی شده است؟
تاکنون ۱۷۵ کانون بیماری در ۲۴ شهرستان گزارش شده که ۱۰۳ کانون آن در شهرستان اصفهان بوده است. بیشتر این کانونها در دامداریهای نیمهصنعتی و سنتی دیده شدهاند که شرایط خاص خود را داشتند.
میزان دامهای درگیر، تلفات و کشتار اضطراری چقدر بوده است؟
از مجموع ۴۷۰هزار رأس دام سنگین، حدود ۱۶هزار و ۶۰۰ رأس یعنی حدود ۳,۵درصد درگیر بیماری شدند. دامهای کشتار اضطراری حدود ۲۱۵۷ رأس بوده و تعداد تلفات نیز ۲۷۴ رأس بود که بیشتر آنها گوساله بودند. پیشبینی اولیه ما حدود ۲۶ هزار رأس تلفات بود؛ بنابراین خوشبختانه کمتر از یک درصد دامها از دست رفتند و حدود ۴۵۴هزار رأس دام از درگیری با ویروس محافظت شدند.
این بیماری چه تأثیری بر تولید شیر و بازار داشته است؟
استان اصفهان روزانه حدود ۶۵۰۰ تن شیر تولید میکند. افت تولید حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ تن در روز بوده و تولید به حدود ۶۲۰۰ تن رسیده است. این افت نسبتا کم است و از بحران بزرگ جلوگیری شد. اگر کنترل بیماری موفق نبود، پیشبینی میکردیم افت تولید به دوهزار تن برسد که در این صورت نه تنها اصفهان،بلکه کل کشور تحتتأثیر قرار میگرفت.
دامهایی که به دلیل تب برفکی کشتار شدند، گوشتشان قابل استفاده بود؟
تب برفکی بیماری مشترک بین انسان و دام نیست و هیچ خطری برای مصرفکننده ندارد؛ ولی همیشه به این صورت است که دامهایی که دیگر صرفه اقتصادی ندارند، به کشتارگاه فرستاده میشوند؛به همین دلیل دامهایی که مبتلا به این ویروس تشخیص داده میشوند، به کشتارگاه میروند و تحت نظارت دقیق دامپزشکی معاینه میشوند؛ اگر گوشت تأیید شود، وارد چرخه مصرف میشود و اگر تأیید نشود، حذف خواهد شد.
برای جبران خسارت دامداران آسیبدیده تسهیلاتی در نظر گرفته شده است؟
طبق قانون، همه دامداران موظف به بیمه دام هستند. دامداریهای صنعتی و نیمهصنعتی که بیمه هستند، خسارتشان پرداخت خواهد شد؛ اما امیدواریم برای دامدارانی که به هر دلیلی بیمه ندارند و دام خود را بیمه نکرده بودند ،تسهیلات بانکی یا حمایتهایی از این دست در نظر گرفته شود؛چرا که تلاشهای مستمر این قشر به امنیت غذایی کشور کمک میکند و حمایت از آنان موجب میشود تولیدپایدار بماند.
از خسارتی که به دامداران وارد شده ، برآوردی به عمل آمده است؟
به درخواست ادارهکل دامپزشکی استان، کمیتهای شامل دامپزشکی استان، مدیریت بحران استانداری، سازمان جهاد کشاورزی و نمایندگان اتحادیه دامداران تشکیلشده، ولی محاسبه خسارت تب برفکی پیچیده است و شامل کاهش تولید شیر، هزینه درمان دام و سایر عوامل میشود؛ البته جلسههای کمیته بهصورت مستمر ادامه دارد تا بتوان برآورد دقیق انجام داد.
آیا تب برفکی بیماری فصلی است؟
تب برفکی بیماری فصلی نیست و میتواند در تمام فصول رخ دهد؛ اما ویروس مشابه ویروس آنفولانزای انسانی، در هوای سرد قدرت ماندگاری بیشتری دارد.
در شرایط فعلی، دامداران برای جلوگیری از بازگشت یا گسترش دوباره تب برفکی بایدچه اقدامهایی را در اولویت قرار دهند؟
مهمترین نکته این است که دامداران روستایی واکسیناسیون را جدی بگیرند؛ زیرا مشکلی که با آن روبهرو هستیم، عدم استقبال دامداران روستایی از واکسیناسیون رایگان است. با توجه به قدرت انتشار سریع ویروس، این اقدام حیاتی برای حفظ دامها و امنیت غذایی استان بسیار لازم است.
