چهار سال در لیست پیوند کلیه
خشخش از آنسوی گوشی تلفن، صدای مادری خسته از دیالیز بچههایش است که به گوش میرسد. خانم تربتی که سه فرزند سالم و دو فرزند دیالیزی یازده و نوزدهساله دارد، میگوید: «ابــوالفـضـل از چهارسالگی دیالیزی شد و علیرضا هم از چهاردهسالگی!» آنها مدت مدیدی است که در صف اهدای کلیه هستند؛ چیزی نزدیک به چهار سال. مادرشان میگوید: «سالی یکبار هم نوبتمان باطل میشود و دوباره باید آزمایشها را انجام دهیم و برای پیوند جایگزین کنیم.» حالا دیگر چهار سال است که ماشین میآید درِ منزل و خانم تربتی و بچههایش را سوار میکند و به بیمارستان میبرد و دیالیز میکند و برمیگرداند و این سیر را با رعایت پروتکلهای بهداشتی ادامه میدهد چون: «بیرون آلوده است و میکربها زود به بچههای من اثر میکنند.»
انتظار به کلیه پیوند میخورد
انتظار برای لیست پیوند کلیه، پیوند میخورد به امیدِ رسیدن به آرامش و ایمنی؛ اما کی اوضاع درست میشود؟ خانم تربتی ادامه میدهد: «هربار یک مشکلی پیش میآید و عقب میافتد. این بار گفتند میخواهیم بیمارستان را جابهجا کنیم، آزمایشها را انجام ندهید. دوباره امروز صبح گفتند انجام بدهید بالاخره یک نفر پیدا میشود که کلیه بدهد!» صدایش ایلیاتی میزند و خسته و کشدار. ادامه میدهد: «همه مریضها اینجوری هستند. ما قبل از عید آزمایش انجام دادیم؛ ولی گفتند چون کرونا آمده نبرید، حالا دوباره گفتند آزمایشها را انجام بدهید و بگذارید در لیست پیوند.» آنها به خانواده تربتی گفتهاند: یک آزمایش کلی دیگر بگیرید و بیاورید نزد خیریه تا پرونده را بگذاریم برای پیوند «اما چون هزینه آزمایشها بالاست، هنوز نرفتهایم؛ ولی میرویم.»
تمام هزینههای پیوند تکرار میشود
هزینهها هر بار تکرار میشود و بر هم میغلتد؛ مثل خانواده دیگری که حاضر به مصاحبه نیستند و میگویند حرفهایی میزنیم که «شما نمیتوانید چاپش کنید.» آنها خشم در سینه دارند و میگویند: «همین بار آخر بود که بعد از مدتها انتظار در لیست پذیرش گفتند برای آزمایشها آماده شوید. آماده شدیم و فرزندمان را بستری کردیم و کلی هزینه دادیم و ناغافل بدون آنکه جواب درست و درمانی بدهند، گفتند فعلا در این شرایط نمیشود.» حالا ما ماندهایم بدون مصاحبه، آنها ماندهاند بیپاسخ، بدون رفتوآمد بهجای دیگری غیر از مسیر خانه تا بیمارستان. خانم تربتی میگوید: «در خانه مثل یک زندانی هستیم؛ چون از بیرون میترسیم.» بچههای خانم تربتی هفتهای سه روز برای دیالیز به بیمارستان میروند و فعلا به مدرسه نمیروند. پدرشان آبدارچی یک شرکت است و از پس هزینهها برنمیآید و تنها حرفی که میزند این است: «کاری جز انتظار کشیدن از دستمان برنمیآید!»
از دست کرونا کارهای بسیاری برمیآید
از دست کرونا کارهای بسیاری برمیآید. از اواخر ماههای بهمن و اسفند سال گذشته (پیک اهدای عضو) موارد بسیاری از مرگ مغزی با قابلیت اهدای عضو در استان وجود داشته؛ اما پیوند اعضا ممنوع بوده است. حتی برخی خانوادهها خودشان خواهان اهدای عضو بودهاند که این کار نیز میسر نبوده است. مسئول واحد فراهمآوری اعضای پـیـونــدی مـرکــز آمـوزشــی درمانی الزهرا(س) در پاسخ به این پرسش خبرنگار اصفهانزیبا که کرونا چه تأثیری بر فرایند اهدای عضو در استان اصفهان داشته است، میگوید: «کرونا یک بیماری عفونی است و حیطه کار ما هم مرگ مغزی و شناسایی افرادی است که حاضر به اهدای اعضای عزیزانشان از این طریق هستند.» او معتقد است که بیماری کرونا هم روی اهدای عضو اثر گذاشته و هم روی پذیرش آن. آمارها نشان میدهد که تعداد بیماران مرگ مغزی که در سال۹۸ اعضایشان را اهدا کردند، ۴۲نفر بوده که نسبت به سال۹۷ که ۴۹مورد بود، کاهش داشتهایم. از سوی دیگر به گفته خلیفهسلطانی، «در ابتدای کار، بخشنامهای از وزارت بهداشت آمد که هرگونه اهدای عضو را ممنوع اعلام کرده بود و استان اصفهان هم که از استانهای درگیر بود، جزو این ممنوعیت بهحساب میآمد. بعد از مدتی هم بخشنامه بعدی آمد که اهدا و پیوند در زمان شیوع کرونا با رعایت جدی پــروتکلهای بهداشتی بلامانع است. به همین خاطر به آزمایشها و پایشهای جدیتری نیاز است تا مطمئن شویم که کرونا هم در مرگ مغزیها و هم در پیوندیها وجود ندارد.» این سختگیریها به این دلیل بوده که «حتی ظن به کرونا یا کسی که مثلا در مدت اخیر با فرد کرونایی در تماس بوده، باعث ممنوعیت اهدای عضو و درنتیجه کاهش آن شده است.»
وضعیت پذیرش عضو وخیم است
از اول امسال تاکنون نیز تنها پنج اهدا داشتهایم. وقتی از خانم خلیفهسلطانی میپرسم که یعنی در پنج ماه گذشته اینهمه درصد اهدای عضو پایین آمده است، میگوید: «بله؛ چون متأسفانه همه مواردی که بررسی میکنیم کرونایشان مثبت است یا مشکوک به کرونا هستند.»
این در حالی است که از بیماران مرگ مغزی در اصفهان در سال گذشته ۶۲ کلیه، ۱۲ کبد و ۲ قلب به بیماران نیازمند پیوندشده و ۶۱ مورد پیوند کلیه از افراد زنده نیز در سال گذشته ثبت شده است. باوجوداین، وضعیت لیست انتظار برای پذیرش عضو وخیم است و تنها برای بیمارانی که وضعیتشان بحرانی است، انجام میشود. مریم خلیفهسلطانی میگوید: «لیست انتظاری که قرار بود از تعداد آن کم شود و افراد پیوند شوند و بروند به سلامت، انجام نشده است و مریضها در لیست انتظار ماندهاند.»
به گفته او: «۳۱۲ نفر در استان اصفهان دارای پرونده فعال در فهرست انتظار کلیه هستند؛ اما تعداد بیماران نیازمند به پیوند کلیه بسیار بیشتر از این آمار است و حدود ۷۰۰ نفر ارزیابی میشود.» دکتر خلیفهسلطانی به این افراد توصیه میکند که «پروندهشان را به روز نگه دارند تا غیرفعال نشود؛ یعنی تاریخهای آزمایشهایشان با اولین موارد اهدایی که هست پیوند بخورد.» از سوی دیگر، افراد در لیست انتظار به گفته او «باید در مراجعه به پزشکشان دقیقتر باشند و پروتکلهای بهداشتی را رعایت کنند؛ چون نارسایی اعضای بدن، باعث ضعف سیستم ایمنی بدن میشود و ممکن است آنها را مستعد ابتلا به کرونا کند، به همین خاطر رعایت قرنطینه و پروتکلهای سختگیرانه توصیه میشود.»
دکتر خلیفهسلطانی با بیان اینکه در زمان حاضر نیازی به مراجعه آنها برای بهروزرسانی پروندههای فهرست انتظار نیست، بیان میکند: «برای تأیید داروی سالانه موردنیاز این بیماران با معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و بیمهها هماهنگ شد تا داروی آنها بدون نیاز به مراجعه حضوری، تأیید شود.» مسئول واحد فراهمآوری اعضای پیوندی مرکز آموزشی درمانی الزهرا(س) اصفهان همچنین با بیان اینکه کارت اهدای عضو در زمان حاضر بهصورت حضوری صادر نمیشود، ادامه میدهد: «افرادی که مایل به دریافت این کارت هستند، میتوانند به سامانه اینترنتی اهدای عضو مراجعه کنند.»
گفتنی است، شاخص اهدای عضو (در یکمیلیون نفر جمعیت) در استان اصفهان ۱۲ است. شاخص اهدای عضو (PMP) شامل تعداد اهدای عضو در یکمیلیون نفر جمعیت است که این نرخ در کشورمان تا پایان سال گذشته ۱۱,۵ بود. این رقم در کشور اسپانیا بهعنوان پیشتاز اهدای عضو در جهان ۴۶ است.
