چندی پیش بود که داستان تور چنــدصــدنفــره گنــجیــابــی پوآرو در اصفهان غوغایی به پا کرد؛ ولی آنچه ما دیدیم و شنیدیم، تنها نوک کوه یخی بود که بخش بیشترش در زیر آب از نظرها پنهان است. پوآرو یک نفر نیست؛ در پشت پرده فضای دیجیتالی پوآروهایی فعالاند و کاروبارشان هم ظاهرا سکه است. آنها مردم را به دنبال گنج میفرستند و خودشان گنجشان را از پول خرج کردنهای همین مردم به دست میآورند. آنها برای گنجیابی مشاوره میدهند، ادوات کاوش گنج را به فروش میرسانند، افراد را راهنمایی میکنند که کجا را حفر کنند تا به گنج برسند و هزاران نفر از آرزومندان یکشبه ثروتمندشدن را هم به دنبال خود میکشانند و ظاهرا مزاحمتی هم در کارشان ندارند! حتی همگی متفقالقولاند که آنچه میکنند مطابق قانون است و همگی تابع قوانین کشور هستند! در این گزارش کوشیدهام شمهای ازآنچه را که از فعالیت این گروهها دریافتهام، عرضه دارم. گروه اول ۱۶۹ هزار نفر عضو دارد. دومی را ۹ هزار نفر دنبال میکنند. سومی ۹۸ هزار دنبالکننده دارد و ۵۶ هزار نفر عضو گروه چهارم هستند و همه کنجکاو و در سودای گنجیابی!
در گروههای تلگرامی گنجیابی چه خبر است؟
تمام این گروهها حول یک یا چند تن که خود را استاد، باستانشناس، کارشناس علائم باستانی و… معرفی میکنند،شکلگرفتهاند. تقریباهمه این افراد نام مستعار دارند یا نام کامل خود را بیان نمیکنند. فعالیت این مثلا استادان، که درواقع ادمینها و صاحبان این گروهها هستند، شامل چند بخش است: یکی، تشویق اعضا به شناسایی و معرفی محلهایی که احتمال یافتن دفینههای باستانی در آنها میرود. علاقه عامه به مسائل رازآمیز و کشف و رمزگشایی از مثلا علائم باستانی، این افراد را واداشته است تا با سخنوری و کلامی شیرین درباره هر آنچه این اعضا مییابند و تصویر یا فیلمش را در گروههای یادشده میفرستند، تفسیرهایی ارائه کنند. بدینسان هر زارع محترمی چنانچه در زمین زیرِکِشتش سنگی را که چهبسا گردش ماه و خورشید و بارش باران باعث تغییر شکلش شده،یک نماد و نشانه از گنجی باستانی بپندارد، آن را برای این استادان میفرستد. استاد مربوط هم با توجه به سیاستش یا دست به غلو زده و آسمانوریسمان را بههمبافته و برای سنگ مزبور داستانی سر هم میکند، یا اینکه واقعیت امر را برحسب سواد و معرفتش بیان میدارد. فعالیت دیگر این گروهها، فروش بستههای مثلا آموزشی و ادوات گنجیابی است. بستههای آموزشی شامل مجموعهای از فیلمها و جزوههای هر یک از این استادان است که با قیمتی گزاف به خواستاران این سودا فروخته میشود. وقتی تازه وارد یکی از این گروهها شدم، در همان دقایق اولیه یکی از اعضا پیامی فرستاد و گفت که بستههایی را که پوآرو به بهای ناقابل (یکمیلیون و دویست هزار تومان) به فروش میرساند، او در اختیار دارد و حاضر است آنها را به من به مبلغ پنجاههزار تومان بفروشد!
مفسران بیلبهدست
یکی از این گروهها به تفسیر علائم میپردازد و حدود ۹ هزار عضو دارد. ادمینهای این گروه خود را «آرش» و «سایبورگ» معرفی میکنند و در بخش اطلاعات گروه تأکید دارند که «این گروه کسی را به حفاری تشویق نمیکند»! زمینه کار این گروه هم آنگونه که مدعیاند «کارشناسی نماد و علائم»، «تاریخشناسی»، «تشخیص اجناس جعل و اصل» و البته کارشناسی حضوری است! ویژگی قابلتوجهتر این گروه نسبت به بقیه گروههای اینچنینی در این است که افراد با آزادی بیشتری میتوانند مطلب بنویسند؛ مثلا یکی میآید و میگوید: «جایی را سراغ دارم که تضمینی دفینه پیدا میشود. یک اکیپ داوطلب شود تا برویم بکنیم». دیگری تصویری از یک تبرزین برنجی مشخصا متأخر میگذارد و میگوید: «این را یکی از عشایر پیداکرده و میخواهد به من بفروشد، به نظرتان اصل است؟» و… . سایبورگ فیلم یا صوت در راستای تفسیر عکسها یا «آموزش» میگذارد؛ مثلا در ویدئویی یک سنگنگاره برجسته را با خط پهلوی کتیبهای به نمایش میگذارد و میپرسد این اصل است یا نه، تا توجه و مشارکت بیشتری جذب کند.
مخربان رموز باستانی
گروهی دیگر با بیش از ۹۸ هزار عضو در تلگرام، توسط فردی به نام «استاد سورن» اداره میشود. این گروه هم در بخش اطلاعاتش تأکید دارد که «درزمینه باستانشناسی و در حیطه قوانین کشور فعالیت دارد! » صفحه موازی این گروه در اینستاگرام بیش از ۱۳ هزار عضو دارد؛ ولی مجموعا فعالیت این گروه بر تلگرام متمرکز است. در این گروه هم اعضا پیوسته تصاویری از جاهایی که میپندارند ممکن است رمز و رازی یا نشانی از دفینهای داشته باشد، میفرستند و استاد سورن هم نظر کارشناسیاش را ارائه میکند. برای کارشناسی صحیح هم استاد حداقل سه عکس با وضوح کامل از نماد یا اثر را از مخاطبان درخواست میکند و مطابق آنها نظر میدهد که اینجا گنجی، دفینهای چیزی پیدا میشود یا نه! البته گاهی خرابکاریهای جستوجوگران ناشی گنج، صدای استاد سورن را هم درمیآورد؛ مثلا زمانی که فردی تصویری از صخرهای را که با زحمت و زور تیشه شکافته است، برای استاد میفرستد، او میگوید: «چرا صخره را به این روز درآوردی؟ این صخره طبیعی است و زیرش چیزی نیست. برو جای دیگر را بکن!» یا فرد دیگری تصویری از صخرهای منقوش به سنگنگارههای پیشاتاریخی را با تصور اینکه نقشه گنج یا دفینهای است، به نمایش میگذارد. استاد توضیح میدهد: «این محوطه ارزشمند است و اگر وقت بگذاری و در آن محیط کاوش کنی، احتمال دارد چیزی به دست بیاید؛ ولی خود این سنگنگارهها علامتی از هدایای داخل گور نیست.»
مهندسان باستانی!
گروه دیگری هم هستند که ادعای مهندسی آثار باستانی دارند! این گروه بیش از ۵۶ هزار عضو دارد و زیر نظر دو نفر با عناوین «استاد برجسته جناب استاد پیری پاشا» و «ارشک» اداره میشود. در اطلاعات گروه هم قید شده است که تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند.
در این گروه بهجز تفسیر و توضیح، تبلیغ و فروش وسایل فلزیابی هم انجام میشود؛ همچنین مشاوره برای خریدوفروش اشیای باستانی از دیگر فعالیتهای این گروه است؛ برای نمونه، فردی چند سکه با نقوش یونانی را به نمایش میگذارد و میپرسد: «اصل هستند؟ بخرمشان؟!» دیگری فیلمی کوتاه از یک سنگتراشه مشخصا تقلبی هخامنشی را نشان میدهد و از اصالتش میپرسد. دیگری، تصویری از سنگی با سوراخی در میان را که اصطلاحا «جوغن» نامیده میشود، نمایش میدهد و گزارشی از کاوش با یک کارشناس گنجیابی و تصویر اسکنشده از زیر خاک را هم ضمیمه میکند و نظر کارشناسی استاد را جویا میشود و… .
فاجعهای که نادیده گرفته میشود!
در همین لحظهای که شما مشغول خواندن این سطور هستید، صدها نفر با بیل و کلنگ در جایجای کشورمان به جان آنچه طی قرون و اعصار برای ما به امانت گذاشته شده، افتادهاند و تعدادی دیگر هم از این شور و سودا برای خود کسبوکارهای آبونانداری فراهم کردهاند: از یکسو اطلاعات نادرست رمزگشایی باستانی خود را به این جویندگان گنج ارائه میکنند و از دیگرسو بازار انواع وسایل گنجیابی را داغ نگاه میدارند.
