یکی از اتفاقهای منحصر به جشنواره و نگرانیهای مربوط به آن، نبود تعداد فیلمهای کافی برای برگزاری بود. محدودیتهای کرونایی که گروههای فیلمبرداری را نیز شامل میشد سبب گشت تا میزان تولیدات سالیانه کشور در مقایسه با دیگر سالها، افت محسوسی را تجربه کند. دبیر جشنواره، اواخر پائیز تخمین زد که امسال بین 50 تا 60 فیلم به دبیرخانه ارسال میشود؛ اما در کمال تعجب 110 فیلم، فرم حضور در جشنواره را پر کردند.
شاید این یک توفیق ناخواسته بود که دبیر جشنواره از همان ابتدایی که تصور نمیکرد این میزان فیلم را برای حضور در جشنواره تقاضا دهند، رأی به حذف «هیئت انتخاب» داد. هیئت انتخاب طی ادوار گذشته، از میان فیلمهای متقاضی، 22 فیلم برای سودای سیمرغ و 10 فیلم کارگردان اولی را برای رقابت در جشنواره فجر انتخاب میکردند و پس از این مرحله، گروهی دیگر با عنوان «هیئت داوران» نسبت به داوری فیلمها و اعلام نامزدها و برندگان سیمرغ اقدام میکردند.کرونا برای جشنواره امسال بسیار خوشیمن بود که هیئت انتخاب را حذف کرد تا جشنواره فجر مانند اکثریت جشنوارههای سینمایی رده الف دنیا، بدون هیئت انتخاب و تنها با یک هیئت داوران، کار خود را آغاز کند.از میان 110 فیلم، 62 فیلم به دلیل دارابودن شرایط (پروانه ساخت سینمایی و رسیدن در زمان قانونی) به مرحله داوری رسیدند که از این بین، پنج فیلم یا نتوانستند مراحل فنی خود را کامل کنند یا موفق به دریافت پروانه نمایش نشدند.
بزرگترین غایب این دوره، «قاتل و وحشی» حمید نعمتالله است که سال گذشته آماده شرکت در جشنواره بود که درگیر مشکلات مالکیتی شد. این مشکلات نیمه نخست امسال مرتفع شد و فیلم در حالی که خود را برای حضور در جشنواره امسال آمده میکرد، به صلاح شورای پروانه نمایش مجوز حضور در جشنواره را پیدا نکرد. ایراد اصلی اما موهای سر تراشیدهشده «لیلا حاتمی» و پیدا بودن گوشهای او عنوان شد. اتفاقی که تاکنون در چندین فیلم سینمایی ایران از «سرب» مسعود کیمیایی در دهه 60 گرفته تا همین «شنای پروانه» که سال گذشته در همین جشنواره فجر چندین جایزه به دست آورده بود، تکرار شده و مشکلی پیش نیاورده بود. شورای پروانه نمایش از ایرادهای شرعی فیلم گفتند و اینکه احتمالا فیلم، نهتنها در جشنواره نمایش داده نمیشود بلکه امکان نمایش عمومی نیز نخواهد داشت و بدینترتیب یک فیلم دیگر به دیگر فیلمهای توقیفی سینمای ایران افزوده شد. فیلمی که تفاوتهای بسیاری با دیگر ساختههای کارگردانش داشت و بهنوعی غافلگیری جشنواره این دوره محسوب میشد، به همین راحتی از پروسه نمایش کنار گذاشته شد.
با این حال، جشنواره عجیب فجر امسال با 16 فیلم در حال برگزاری است که این میزان اندک فیلم، تاکنون در هیچ دورهای سابقه نداشته.کانون اصلی جشنواره، برج میلاد است و نمایش اهالی رسانه و منتقدان در پردیس سینمایی ملت انجام میشود. نمایشهای مردمی تهران از 12 بهمن آغاز شده و تا 22 بهمن ادامه دارد. نمایشهای مردمی استانها نیز بهصورت یکپارچه از 15 بهمن آغاز شده و تا 22 بهمن ادامه دارد. سینماهای مردمی تهران، روزانه 3 فیلم و سینماهای دیگر استانها، روزانه 2 فیلم نمایش میدهند.
کیفیت فیلمهای امسال چطور است؟
اگرچه جشنواره امسال با 16 فیلم برگزار میشود اما کیفیت آن در مقایسه با سال گذشته، کمی بالاتر است. از میان این 16فیلم، 7 فیلم متعلق به کارگردانان اول است که با وسواس و حساسیتهای بالایی، فیلمهای خوبی ساختهاند. برخلاف سالیان گذشته که آثار بخش مسابقه تنوع ژانری چندانی ندارند، امسال با وجود تعداد فیلمهای کمتر، گونههای بیشتری حضور دارند: در این دوره علاوه بر ملودرامهای اجتماعی و خانوادگی، چند فیلم با محوریت دفاع مقدس و مقاومت حضور دارند، یک فیلم در حوزه کودک و نوجوان و یک فیلم در حوزه وحشت حاضر هستند. ضمن اینکه در جشنواره این دوره، دو کمدی اجتماعی هم حضور دارند که میزان استقبال از آنها تا اینجای کار بسیار خوب بوده است.در سالی که تولیدات سینمایی، کمتر از سالیان دیگر بوده و بسیاری از بازیگران ترجیح دادند که فعالیتی نداشته باشند، بازیهای درخوری را شاهد هستیم. بازیهایی که برخلاف ادوار قبلی جشنواره، جنسی مردانه ندارند و تا امروز که هنوز بسیاری از فیلمها نمایش داده نشدند، تقریبا 4 بازی شاخص زنانه داشتیم که نسبت به ادوار قبلی، کمنظیر محسوب میشود. مقولات کارگردانی در این دوره، علمیتر شده و قابها هوشمندانه و زیبا هستند و با میزانسنهای فکرشدهای در فیلمها مواجه هستیم.به لحاظ جسارت اما، فیلمهای امسال هم به مانند سالیان قبل، درگیر محافظهکاری هستند و نتوانستهاند از ترس ممیزی یا سانسورهایی که بر آنها اعمال شده به آن جسارت مطلوب برسند. به همین دلیل، سمبل و نماد در بسیاری از فیلمهای این دوره، کاملا مشهود است. نویسندگان و کارگردانان تلاش بسیاری انجام دادهاند تا برای بیان منظورهایی که صراحت لهجه خاصی میطلبد، از سمبل کمک بگیرند. به همین دلیل پیشنهاد میکنیم حتما فیلمهای اجتماعی این دوره را با دقت ویژهای مشاهده کنید.
تنوری که هنوز گرم نشده
طبیعی است که با وجود پروتکلهای سختگیرانهای که در مقر اصلی جشنواره و البته سینماهای نمایش مردمی رعایت میشود، راندمان کمّی کار، نزولی باشد. این رخداد باعث شده تعداد فیلمهای روزانه به شکل قابل توجهی در مقایسه با سالیان قبل کمتر شود و خبری از سانسهای فوقالعاده که گرمابخش جشنواره بود و عواید خوبی را برای سینماداران به همراه میآورد، نباشد. ضمن اینکه به دلیل کمبودن سانسهای مردمی و تبعاتی که نظرسنجیهای مردمی با خود به همراه دارد، این بخش پرمخاطب نیز از کنداکتور جشنواره امسال حذف شد.
مراسم فوتوکال و نشستهای مطبوعاتی نیز بدون حضور عکاسان همه رسانهها و خبرنگاران برگزار میشود و همین، آن حرارت لازم این دو مراسم را گرفته و سبب شده تا حواشی چندانی از مقر اصلی جشنواره مخابره نشود. تعداد نمایندگان رسانهها در مقایسه با سال گذشته به یکچهارم تنزل یافته و از انجمن منتقدان نیز تنها 50 نفر به تماشای فیلم مینشینند.به دلیل پائینبودن تعداد فیلمها نیز، خبرها بیشتر گرد همان چند فیلمی میگردد که از ابتدا نیز مشخص بود شاکله جریان اصلی اخبار جشنواره این دوره را تشکیل میدهند. بنابراین شکل رقابتی جشنواره امسال نیز به ظاهر تنها میان دو فیلم «شیشلیک» و «ابلق» است و این دو فیلم با فاصله اندکی در فروش بلیت، به عنوان فیلمهای اول و دوم پرمخاطب جشنواره امسال تا سه روز ابتدایی معرفی شدهاند. این در حالی است که طی سالیان گذشته، این رقابت، حداقل میان چهار تا پنج فیلم بود.مجموع مواردی که ذکر شد سبب شده جشنواره امسال، حرارت چندانی ایجاد نکند.
بسیاری از رسانهها، یا نمایندهای در این دوره ندارند که بخواهند اتفاقها را پوشش دهند یا به بهانه کرونا و البته پائین آمدن سهمیه خود، از حضور در جشنواره انصراف دادهاند. بنابراین بسیار طبیعی است که تمام داشتههای جشنواره امسال، تنها در یک برگزاری صرف خلاصه شده و از هر بخش تشریفاتی و غیراصلی نظیر فوتوکال رسمی یا نظرسنجی مردمی، جلوگیری به عمل آمده است.
اصفهان با سه سینما میزبان فجر
این یک خبر بسیار مسرتبخش برای ماست که جشنواره فیلم فجر، امسال هم در اصفهان برگزار میشود. آنهم در شرایطی که تا همین چند روز پیش اعلام شده بود که سینماهای مردمی تنها در تهران فعالیت داشته و جشنواره برای امسال به استانها نمیرود. اما جشنواره نهتنها به اصفهان آمد، بلکه چندین اتفاق را نیز برای ما رقم زده است. یکی از آن اتفاقها این است که امسال برای نخستین بار، تمام فیلمهای جشنواره در اصفهان نمایش داده میشود. سالیان گذشته اینطور بود که حدود نیمی از فیلمها به اصفهان و دیگر مراکز استانها میرفت. اما امسال معین شد هر 16 فیلم جشنواره در اصفهان و دیگر مراکز استانها نمایش داده شود که این اقدام، قابل تحسین است و امیدواریم در سالیان آینده نیز تکرار شود.
مورد دوم آن است که طی سالیان گذشته، تنها پردیس ساحل و سیتیسنتر به عنوان سینماهای نمایشدهنده جشنواره معرفی میشدند. امسال به دلیل کمشدن سانسهای سینماها، اینطور تصمیم گرفته شد که سینما فلسطین هم به جمع سینماهای جشنواره افزوده شود. بنابراین در جشنواره امسال، سه سینما هر کدام روزانه دو سانس را به نمایش فیلمهای جشنواره اختصاص میدهند.
برخلاف دورههای گذشته که دو سری بلیت برای جشنواره در نظر گرفته میشد و خبری از فروش تکی بلیتها نبود، شما امسال میتوانید بلیت هر فیلم را به صورت تکی خریداری کنید. شیوه حضوری خرید بلیتها نیز کاملا منتفی شده و شما میتوانید با مراجعه به سایت «سمفا»، در طول 24 ساعت اقدام به خریداری بلیتها به شکل غیرحضوری کنید. قیمت بلیتهای این دوره نیز 30هزار تومان است.نکته قابل توجه در این زمینه، حساسیتهای بالای ستاد ملی کرونا در مورد سینماهای مردمی است. سینماها پس از هر اکران، ضدعفونی شده و تمامی پروتکلها از قبیل الزامی بودن ماسک برای مخاطبان و کارمندان سینما و رعایت فاصلهگذاری بهطوری که تنها 30درصد سینماها پر شوند، رعایت میشوند.
توصیه میکنیم از این فرصت خوب برای تماشای آثار استفاده کنید. مخصوصا آنکه سینمادوستان ماههای بسیاری است که از تماشای یک فیلم تازه در سینماها محروم هستند و جشنواره حکم هوای تازهای را دارد که در شرایط کنونی میتواند حال سینمادوستان را بهبود ببخشد. با توجه به اینکه کرونا فعلا در تمام جهان با شیوع بالایی در جریان است، بنابراین برنامه آینده سینماها چندان مشخص نیست و به همین دلیل مشخص نیست فیلمهای مطلوب شما که شاید بخواهید منتظر بمانید و در اکران عمومی تماشا کنید چه زمانی به روی پرده بروند. تجربه نوروز سال گذشته نشان داد که با شیوع گسترده ویروس کرونا، امکان تعطیلی چندماهه سینماها وجود دارد همانگونه که سینماها سال گذشته، اوایل اسفند تعطیل شدند و نیمههای تیرماه گشایش یافتند. به دلیل اینکه مشخص نیست آیا در برنامه بعدی سینماها، فیلم جدیدی حضور داشته باشد، پیشنهاد میکنیم فیلمهایی را که گمان میبرید خوب هستند در همین جشنواره دنبال کنید.
