گروههای نظامی عراقی نیز با صدور اعلامیههایی به احترام دیدار آیتالله سیستانی با پاپ فعالیت نظامی خود را طی این سفر متوقف کردهاند که نشان از اهمیت چهرههای مذهبی در جهت ایجاد صلح میدهد. این دیدار در خانه آیتالله سیستانی در امتداد یک کوچه باریک در شهر نجف انجام شد. دفتر ریاست جمهوری عراق اعلام کرده که او با این شرط حاضر به دیدار با پاپ فرانسیس شده است که هیچکدام از مقامات عراقی و در واقع اهل سیاست در این دیدار حضور نداشته باشند. دولت عراق برای تأمین امنیت پاپ در جریان این سفر، حدود ۱۰ هزار نفر از نیروهای امنیتی خود را به کار گرفته و مقرراتی را نیز در موضوع منع آمدورفت به اجرا گذاشته است تا علاوه بر حفظ امنیت پاپ، از شیوع ویروس کرونا نیز تا جای امکان جلوگیری شود. جزئیاتی از جلسه 54 دقیقهای میان این دو رهبر برجسته مذهبی منتشر نشده است و هر دو طرف به انتشار بیانیهای اکتفا کردند. در بیانیه دفتر حضرت آیتالله سیستانی آمده است: «در این دیدار درباره چالشهای بزرگی که بشریت در این دوران با آن روبهروست و نقش ایمان به خداوند سبحانه و تعالی و پایبندی به ارزشهای والای اخلاقی برای غلبه بر آنها گفتوگو و تبادل نظر شد. حضرت آیتالله سیستانی در این دیدار در مورد بیعدالتی، ستم، فقر، آزار و اذیتهای مذهبی و فکری، سرکوب آزادهای اساسی و فقدان عدالت اجتماعی که کشورهای مختلف از آن رنج میبرند، به ویژه جنگها و اقدامات خشونتبار، محاصره اقتصادی، آوارگی و دیگر مواردی که ملتهای منطقه ما به ویژه ملت فلسطین در اراضی اشغالی از آن رنج میبرند، صحبت کردند.» بیانیه مجموعه واتیکان نیز به این شرح است: «پاپ در این دیدار فرصتی یافت از آیت اللهالعظمی سیستانی به همراه جامعه شیعیان برای مقابله با خشونت و مشکلات بزرگی که طی سالهای اخیر پیش آمده و در دفاع از ضعیفترین مردم و آنانی که بیشترین ظلم و ستم را دیدهاند، تشکر و قدردانی کند. پاپ فرانسیس همچنین بر مقدسبودن زندگی بشریت و اهمیت وحدت ملت عراق تأکید کرد. پاپ فرانسیس در دیدار با آیت الله العظمی سیستانی به درگاه خداوند برای آیندهای که صلح و برادری در خاک عراق، خاورمیانه و همه جهان حاکم باشد، دعا کرد». این اولین بار است که در این سطح نشستی بین رهبر کاتولیکهای جهان و مرجع شیعیان عراق به عنوان دو چهره تأثیرگذار جهان برگزار میشود. او بعد از این دیدار به شهر آور، زادگاه حضرت ابراهیم (ع) در استان ذیقار در جنوب عراق میرود. او همچنین در اربیل با مقامات اقلیم کردستان عراق دیدار و بعد از آن به چهار شهر مسیحینشین در استان نینوا خواهد رفت. برای بررسی ابعاد این سفر تاریخی و تأثیرات احتمالی آن در مناسبات منطقه با علی امیدی، کارشناس و تحلیلگر مسائل بینالملل گفتوگو کردیم. مشروح گفتوگو را در «اصفهان زیبا» میخوانید.
اهمیت جایگاه پاپ امروز در مناسبات جهان تا چه حد است؟ آیا او یک مقام تشریفاتی مذهبی یا مقام تعیینکننده در روندهای سیاسی است؟
پاپ بیشتر یک نماینده تمدنی است، جهان مسیحیت به خصوص جهان کاتولیک که بخش زیادی از مسیحیان جهان را شامل میشوند او را به عنوان نماینده خود میشناسند. او نماد یک تمدن ویژه برای تمام جهان است؛ هرچند بعد از جنگهای وستوالی اهمیت و کارکرد سیاسی کلیسا خیلی کاهش یافت؛ اما هنوز عده زیادی در جهان سعی میکنند در ارتباط با این دستگاه مشروعیت کسب کنند و چهره مثبتی را از این طریق به جهان عرضه کنند.
به نظر شما این سفر یک سفر نمایشی است یا میتواند منجر به تسهیل روند صلح در خاورمیانه شود؟
شاید مهمترین وجه سفر پاپ به عراق دیداری است که بین پاپ و آیت الله سیستانی انجام شد. آیت الله سیستانی به عنوان نماد جهان اسلام و نماینده شیعیان جهان شناخته میشود و جمعیت وسیعی از مردم عراق را شیعیان تشکیل میدهند. اگر تحولات عراق را حداقل از سال 91 به این طرف بررسی کنیم، در مییابیم که کشورهای غربی و در رأس آن آمریکا به عراق حمله کردند و بعد از آن شاهد ظهور داعش در منطقه بودیم. در سوریه نیز همینطور، آنجا هم مداخله غربیها نقش تعیینکنندهای در تحولات سوریه داشته است یا در مورد رژیم صهیونیستی، این حمایت بی چون و چرای غرب از این دولت غیرقانونی است که چنین فاجعهای را در قرن اخیر در منطقه فلسطین رقم زده است. در منطقه یک نزاع تمدنی بین اسلام و غرب وجود دارد. حتی در تقابل ایران و آمریکا و غرب نیز شاهد رگههایی از نزاع تمدنی هستیم. دیدار دو مقام عالی مذهبی از دو تمدن مختلف میتواند این پیام را داشته باشد که میشود به هر حال از طریق گفتوگو فاصلهها را کم کرد و این یک موقعیت منزلتی برای جهان اسلام، به خصوص جمعیت شیعه و مقام مرجعیت است که میتواند یک شأنیت جدیدی در سیاستهای جهان جدید ایجاد کند.
به نظر شما چرا پاپ به ایران سفر نکرد؟
به هر حال پاپ فرانسیس عالیترین مقام دنیای مسیحیت است و برای سفر چنین چهرهای باید دعوت رسمی صورت بگیرد. من بعید میدانم اگر دعوت رسمی از او برای سفر به ایران صورت بگیرد، ایشان از این سفر اجتناب کند. چون تاکنون چنین دعوتی صورت نگرفته است و چنین تصوری نیز وجود نداشت که ایشان به ایران سفر کند؛ درنتیجه چنین سفری تاکنون شکل نگرفته است؛ در هر صورت من تصور نمیکنم در صورت دعوت ایشان از این سفر اجتناب کند.
یعنی آیت الله سیستانی از پاپ برای سفر به عراق دعوت کردهاند؟
من جزئیات سفر عراق را نمیدانم که آیا ایشان خودشان تمایل به سفر داشتهاند یا دعوتی صورت گرفته است. به هر حال عراق را باید یک کشور بحرانزده در نظر بگیریم؛ پاپ به هر حال با توجه به شأن معنوی که دارد قصد داشته با سفر به این نقطه از جهانترمیم عاطفی و پیوندی بین قلوب مردم عراق از فرقههای دینی مختلف از اهل سنت، شیعه، مسیحیت، آشوری و… ایجاد کند. او یک رسالت معنوی برای خودش دید که با این سفر میتواند آن فرایند صلح را در عراق تسریع کند. اینکه به ایران سفر کند باید دعوت صورت بگیرد. به هر حال ایران کشور بحرانزدهای نیست؛ ما یک سری بحرانهایی با آمریکا داریم، اما کشور جنگزده و گرفتار بحرانهای داخلی نیستیم، کشور ما یک وضعیت نرمالی دارد و با این نگاه سفر به عراق صورت گرفت.
به نظر شما موضع کشورهای منطقه به خصوص رژیم صهیونیستی نسبت به این مسئله چیست؟
گمان نکنم موضع مخالفی صورت بگیرد؛ چون این سفر امتیاز ویژهای برای کشورهای اسلامی و عراق ندارد تا بگوییم تغییرات خاصی فقط به نفع کشورهای مسلمان صورت گرفته است. موازنه سخت و نرم این سفر نیز به ضرر کسی نیست. سفر پاپ به عراق به معنای این نیست که پاپ مخالف رژیم صهیونیستی و موافق فلسطین است. دولت عراق در دوره آقای الکاظمی یک دولت خنثیشده است؛ در دوران نخستوزیر قبلی آقای نوری مالکی گرایش به ایران شدید بود اما در دوره جدید یک گرایش ناسیونالیستی و بیشتر گرایش به غرب در عراق شکل گرفته است. در نتیجه این کار به این مفهوم نیست که یک جریان سیاسی آن را رد یا تأیید کند و از این جهت به نظر میرسد مخالفتی صورت نگیرد. به نظر من شخصیتهای معنوی در مناطق بحرانزده جهان ایفای نقش جدیتری دارند، مردم دیگر از دست سیاستمداران خسته شدهاند یا امیدی ندارند و فلسفه ظهور ادیان مختلف نیز بسترهای اجتماعی بوده است و مردم به پیامبران که شخصیت معنوی داشتند گرایش پیدا میکردند. به نظر میرسد این سری اتفاقات ظهور مجدد دین در روابط بینالملل است و شخصیتهای معنوی میتوانند در تحولات بینالمللی ایفای نقش بیشتری داشته باشند و سفر پاپ را نیز بهتر است از این زاویه نگاه کنیم.
