در 10 روز ابتدایی امسال که تقریبا سینماهای تمام کشور باز بودند، استقبالی حداقلی از فیلمهای روی پرده صورت گرفت؛ بهطوریکه مجموع فروش 5 فیلم جدید، به 300 میلیون تومان هم نرسید، حال آنکه گیشه 10 روز نخست سینماهای کشور در نوروز 97 با بلیت 15 هزار تومانی، چیزی در حدود 13میلیارد تومان بود.
سینمادوستان اصفهانی در نوروز امسال، استقبال نسبتا خوبی از آثار به عمل آورند و حتی در سانسهای نزدیک به نیمهشب نیز (که در ابتکاری قابلقبول، نیمبها شده بودند) به تماشای فیلمها نشستند. در نوروز امسال، بهرغم 5 فیلم جدید اکران، برخی فیلمهای قبلی نظیر «دیدن این فیلم جرم است»، «شنای پروانه»، «آقای سانسور»، «پیشیمیشی» و «کانجورینگ» در پردیسهایی چون ساحل و چهارباغ به روی پرده رفتند و بدین ترتیب، دست مخاطب برای تماشای فیلمهایی در ژانرهای متنوع باز بود. البته که ذکر این نکته نیز قابل توجه است که ترکیب اکران نوروزی سالیان گذشته، روی 7 فیلم بسته میشد. نیمی از این تعداد آثار کمدی بودند، یک فیلم کودک و چند فیلم نیز درامهای خانوادگی و اجتماعی.
این ترکیب برای امسال، 5 فیلم در نظر گرفته شد با تنها 2 کمدی و 3 فیلم اجتماعی. نکته جالب آنکه برخلاف سالیان گذشته که رقابت نفسگیر میان تهیهکنندگان بر سر اکران نوروزی شکل میگرفت، برای نوروز 1400، تنها 12 فیلم تمایل خود برای نمایش را اعلام کردند که این تعداد فیلم از دل آنها بیرون کشیده شد. جالبتر آنکه فیلم برنده سیمرغ مردمی جشنواره میتوانست مستقیما در نوروز امسال نمایش داده شود اما تهیهکننده «ابلق»، هیچ درخواستی برای نمایش نوروزی امسال ارائه نداد.
همانگونه که میدانید فهرست فیلمهای اکران نوروزی، طی 5 روز پایانی اسفند اعلام شد. اگرچه تا امروز هیچ دلیلی برای این تأخیر اعلام نشده اما برخی منابع، از کمبود فیلمهای متقاضی اکران نوروزی سخن گفتهاند. شاید به همین دلیل باشد که فیلمهای عجیبی مانند «خون شد» و «خورشید» در این فهرست قرار گرفتهاند. درست مانند وعده رئیس شورای صنفی نمایش که پیشتر اعلام کرد یک فیلم کودک در نوروز 1400 به نمایش درخواهد آمد اما هیچ فیلمی از این ژانر به روی پرده نرفت. دلایلی که نشان میدهد تهیهکنندگان، علیرغم امتیازهایی که وزارت ارشاد و سازمان سینمایی در اختیارشان قرار دادهاند، تمایل چندانی برای نمایش آثارشان در این بازه تاریخی ندارند.
به این مورد اضافه کنید افزایش 50درصدی بلیت سینماها را. تجربه نشان داده هر زمان که بلیت سینماها با افزایش همراه شود، مکثی نسبتا طولانی میان مخاطبان سینما به وجود آمده و آنها استقبال همیشگی را از فیلمها به عمل نمیآورند. اما امسال مقوله افزایش قیمت بلیت از دو جنبه دیگر نیز حائز اهمیت شده: نخست آنکه این میزان افزایش قیمت بلیت در روزگاری اتخاذ شده که اقتصاد خانوادهها در سختترین و فشردهترین حالت ممکن خود به سر میبرد و این اقدام، چندان بخردانه و منطقی محسوب نمیشود و مشخص بود که بخشی از مخاطبان به همین دلیل به سینماها نمیروند. دوم هم آنکه این 50 درصد افزایش، تنها روی قیمت بلیت نبوده و با افزوده شدن رقم کارمزد خرید آنلاین، این رقم از 30 هزار تومان فراتر میرود. بنابراین افزایش این میزان قیمت بلیت، در این برهه از وضعیت سینماها که در بهترین حالت، کمتر از 20درصد فضای سینماها پر میشد، اقدام هوشمندانهای محسوب نشده و سینماها را خالیتر از هر زمان دیگری مواجه میسازد.
بنابراین شورای صنفی نمایش علیرغم آنکه نتوانست فیلمهای مهیجی را برای اکران نوروز در نظر بگیرد، مرتکب دومین اشتباه استراتژیک شد و خواست تا با افزایش قیمت بلیت، ضرر یکسال اخیر سینماداران و صاحبان فیلمها را به نوعی جبران کند، غافل از آنکه سینماها در همان ماههایی که باز بودند نیز نتوانستند علیرغم تمامی تبلیغاتی که راجعبه امن بودن آنها میشد، مخاطبان چندانی را به سمت خود بکشانند. این شورا از تجربه جشنواره فیلم فجر استفاده نکرد. بنابراین پرواضح است که تکلیف اقتصاد اکران نوروزی 1400 و میزان استقبال مخاطبان از همان روز دوشنبه 25 اسفندماه مشخص بود. خیلی عجیب است که هیچ فیلم اکران نوروزی از میان آثار پرمخاطب جشنواره فجر دو دوره اخیر انتخاب نشد، درحالیکه میشد با انتخاب فیلمهای پرمخاطب اقناع صاحبان آن آثار، ترکیب اکران نوروزی را با ریسک کمتری بست. در ادامه نگاهی خواهیم انداخت به 5فیلم جدیدی که در قالب اکران نوروزی 1400 به روی پرده رفتند و با بازگشایی سینماها، نمایش خود را از سر خواهند گرفت.
خون شد
بیستونهمین ساخته «مسعود کیمیایی» انتخاب چندان درستی برای اکران نوروزی نبود. همچنانکه کمتر آثاری از این فیلمساز پیشرو، رنگ اکران نوروز را به خود دیده است. با این حال فیلم که طی چند نوبت در سال 99 قرار بود از طریق ویاودیها بر بستر اینترنت منتشر شود، به روی پرده رفت تا کیمیاییبازان، نوروز امسال را با تماشای این فیلم آغاز کنند. در نگاه نخست، «خون شد» برخلاف 28فیلم قبلی کیمیایی، از ترکیب بازیگران سرشناس و مختص سینمای این کارگردان بهرهمند نیست. خیلیها در همان زمان ضبط فیلم اعلام کردند که دست کیمیایی برای انتخاب بازیگران مورد علاقه خود به دلیل بالارفتن دستمزدها بسته است و وی بهنوعی مجبور شده از ترکیب بازیگران ارزان برای فیلم خود استفاده کند. هرچند که کیمیایی هیچگاه بهشکلی صریح در این رابطه اظهارنظر نکرد، اما قدرمسلم آنکه «خون شد» یکی از بهترین ساختههای کارگردان طی چند سال اخیر است که انتخاب بازیگران متفاوت آن، برخلاف آنچه تصور میشد، به خوبی بر قواره فیلم نشسته است. بازیگران کار بهخصوص «نسرین مقانلو» و «سعید آقاخانی» توانستهاند در نقشآفرینیهای جدید خود، جنس متفاوتی از بازی خود را به نمایش بگذارند.
داستان فیلم نیز اشتباههای پررنگ آثار اخیر کیمیایی را به خود نمیبیند و ابراز ارادتی است بر ساختههای سه دهه قبل کیمیایی. مخصوصا افتتاحیه اثر که با سایه قهرمان روی دیوار همراه بوده و برای سینمادوستان یادآور «قیصر» است. با این حال، همزمان با رکود سینماها که بخشی از آن مربوط به بلیت 30هزار تومانی است، «خون شد» چندان نتوانست در گیشه عرضاندامی داشته باشد؛ بهگونهای که فیلم طی یک هفته نخست اکران خود در سراسر کشور، کمتر از 30 میلیون تومان فروش داشت. در «خون شد» سعید آقاخانی، سیامک انصاری، لیلا زارع، نسرین مقانلو، هومن برقنورد و سیامک صفری به ایفای نقش میپردازند.
خورشید
هنوز 24 ساعت از ناکامی «خورشید» در ادامه رقابتهای خود در اسکار 2021 نگذشته بود که شورای صنفی نمایش، نام فیلم «مجید مجیدی» را به عنوان یکی از گزینههای اکران نوروزی اعلام کرد. فیلمی که اگرچه توانسته بود در جشنواره ونیز، موفقیتهایی را به دست بیاورد اما تقریبا در تمامی جشنوارههای دیگری که شرکت کرد، دست خالی برگشت. «خورشید» اگرچه در میان 15 نامزد ابتدایی بخش فیلمهای بینالملل اسکار 2021 حضور داشت، اما همانگونه که بهراحتی قابل پیشبینی بود، نتوانست در میان 5 نامزد نهایی حضور پیدا کند. تهیهکننده فیلم نیز گویا منتظر سرنوشت فیلم در رقابتهای اسکار بود تا تکلیف اکران این اثر را روشن کند. «خورشید» با وجود اینکه طی هفتههای گذشته قاچاق شده بود و نسخههای کمکیفیت آن به دست مخاطبان رسیده بود، اما اصراری بر نمایش پردهای خود نداشت تا با ناکامماندن فیلم در رقابتهای اسکار، در کمتر از 24 ساعت به عنوان اکران نوروزی در نظر گرفته شود. فیلمی که مراحل فنی آن در اواسط زمستان 98 به پایان رسیده بود و حالا در بهار 1400 از آن رونمایی شد.
«خورشید» علاوه بر خبرسازیهایی که طی یکسال اخیر به همراه داشته، از آن حیث برای مخاطبان ایرانی مهم بود که بازگشت مجیدی به همان سینمای مختص به وی را پس از یکدهه نوید میداد. مجیدی پس از «آواز گنجشکها»، مشغول ساخت «در میان ابرها» در هندوستان شد و پس از آن هم بیگپروداکشن «حضرت محمد (ص)» را جلوی دوربین برد. فیلمهایی که در طبقهبندی سینمای مجیدی نمیگنجیدند و موفقیت هنری و حتی اقتصادی چندانی را هم برای وی به ارمغان نیاوردند. اینگونه بود که «خورشید» برای برخی از طرفداران سینمای مجیدی، در حکم یکی از بهترین ساختههای کارنامه کارگردان محسوب شد و در چشم برخی دیگر، یک فیلم معمولی که دستکم از دو ساخته اخیر مجیدی بهتر بود. هرچند که اقبال فیلم در جشنوارههای جهانی طی یکسال کرونایی اخیر، بسیار بیشتر از دو ساخته قبلی مجیدی نیز بود، اما قدرمسلم آنکه «خورشید»، بازگشت مجیدی به همان سینمایی بود که وی به آن تعلق داشت. در این فیلم، علی نصیریان، جواد عزتی و طناز طباطبایی به ایفای نقش میپردازند.
تکخال
یک نمونه از آن کمدیهایی است که میتوانست برای مخاطب عام سینما، جذابیتهای بسیاری در نوروز امسال داشته باشد. فیلمی در سینمای مستقل که سحر قریشی، پوریا پورسرخ، شبنم قلیخانی، امیر کربلاییزاده و یوسف تیموری در آن به ایفای نقش پرداخته بودند. «مجید مافی» برای نخستین فیلم بلند سینمایی خود به سراغ این سوژه رفته بود که طی آن، یک مرد گرفتار چند خانم بدرفتار و به اصطلاح قالتاق میشود. «حسین فرحبخش»، تهیهکننده کهنهکار سینمای ایران که تا پیش از این کمدیهای مفرح و جذابی برای مخاطبان تولید کرده بود نیز این اثر را ساخته است.
«تکخال» طبق همان فرمول محبوب سینمایی ساخته شده است و طی آن، تخیل مخاطب هدف قرار گرفته میشود. یک داستان عاشقانه و تاحدودی حادثهای که در کنار آن فضای موزیکال، کمک شایانتوجهی به اقبال مخاطب عام مینماید. فرمولی که تا پیش از این در بسیاری از کمدیها به کار گرفته شده و با گیشه داغی نیز مواجه بوده است. از قضا انتظار میرفت با توجه به فضای ناامیدی بسیاری که در میان خانوادهها به واسطه شیوع کرونا وجود دارد، فیلمهای بیشتری از جنس «تکخال» به روی پرده برود؛ فیلمهایی که علاوه بر فضای مهیج، رونق سینماها را نیز با خود به همراه داشته باشند. «تکخال» که کمی دیرتر از سایر گزینههای اکران نوروز به روی پرده رفت، توانست طی هفته نخست اکران، بالغ بر 60 میلیون فروش داشته باشد و اگر وضعیت کرونایی پایتخت و دیگر کلانشهرها اجازه میداد، این فیلم بهتنهایی میتوانست مبالغ کلانی را به سمت سینماها سرازیر کرده و بدینترتیب، بخشی از زیانهای یکساله سینماداران جبران میشد. با نگاهی به تعدد سالنهای هر فیلم متوجه میشویم که سینماداران کشور، علاقه بسیاری به نمایش «تکخال» داشتهاند. با توجه به تعطیلیهای 13ماه اخیر سینماها، سینماداران ریسک نمایش فیلمهای جدی را به جان نمیخرند ولو آنکه کارگردان آن فیلمها «مسعود کیمیایی» و «مجید مجیدی» باشند. انتظار میرود با بازگشایی مجدد سینماها، «تکخال» بتواند با فروش قابلتوجه خود، اقتصاد ورشکستشده سینماها را به یک رونق حداقلی بازگرداند.
هفتهای یکبار آدم باش
«هفتهای یکبار آدم باش» دیگر فیلم کمدی اکران نوروزی 1400 بود که یکسالونیم پیش در سکوت خبری جلوی دوربین رفت. فیلم، برخلاف گمنامی و کمادعایی خود، عواملی حرفهای دارد. «شهرام شاهحسینی» کارگردان این فیلم و «مستانه مهاجر»، تهیهکننده آن است. «محمدصادق رنجکشان»، سرمایهگذار خوشسلیقه و خوشنام سینما نیز از فیلم حمایت مالی کرده است. پژمان جمشیدی، رعنا آزادیور، ساغر قناعت، علی استادی، شیرین یزدانبخش و پژمان بازغی هم در این فیلم به ایفاینقش پرداختهاند. هرچند که حضور «پیمان قاسمخانی» بهعنوان مشاور فیلمنامه نیز امتیاز خوبی برای استقبال از این اثر است. این فیلم نیز مانند «تکخال» با استقبال قابل توجهی از جانب مخاطبان مواجه شد، بهطوریکه طی یک هفته نخست نمایش خود، نزدیک به 100 میلیون تومان فروش کرد تا بهتنهایی، یکسوم مجموع گیشه نوروزی را از آن خود کند.
لاله
نخستین خبرها راجعبه «لاله» به 9 سال پیش بازمیگردد؛ جایی که برای اولین بار از این پروژه رونمایی شد. پروژهای که قرار بود با حمایت کامل وزارت ارشاد ساخته شود و 5 میلیارد تومان بودجه برای آن در نظر گرفته شد. رقمی که در آن زمان، بودجه کلانی محسوب میشد و همین اتفاق سبب شد تا جریانهایی سبب تعویق تولید این فیلم شوند. جدا از این اتفاق، حضور «اسدالله نیکنژاد» بهعنوان کارگردانی که سالها در هالیوود، تجارب اجرایی متفاوتی را از سر گذرانده بود، مزید بر علت شد تا منتقدان فیلم، حسابی روی آن موجسواری کنند.
این دعواها حتی به مجلس شورای اسلامی کشید و در نهایت، روال به همان شکلی پیش رفت که مورد نظر و تائید مخالفان فیلم بود. فیلمی که در ابتدای دهه 90 کلید زده شد، در آخرین روزهای این دهه به روی پرده رفت تا پروسه حاشیهای این فیلم، تقریبا بیشتر از هر فیلم دیگر تاریخ سینمای ایران باشد.
آنچه امروز از «لاله» میبینیم، یک فیلم خوشساخت و مطابق با استانداردهای بینالمللی سینمای حادثهای است که اگر در زمان خود به نمایش درمیآمد، میتوانست جذابیتها و غافلگیریهای بسیاری برای مخاطبان جدی سینما داشته باشد. بهخصوص فیلمبرداری و موسیقی کار که اعتبار ویژهای به این اثر بخشیده است. البته که فیلم در توازن میان ساختار اجرایی و روایی خود کمی تعلل به خرج داده و پروسه داستانی چندانی ندارد. تمام تلاش فیلم صرف قدرتنماییهای بصری و اجرایی شده و داستان، قوت چندانی ندارد. اما با اینحال بهدلیل نبود فیلمهایی از این دست در سینمای ایران، تماشای «لاله» همچنان میتواند برای مخاطبان ایرانی و دوستداران فیلمهای حادثهای و عاشقان سرعت، جذابیتهای خود را داشته باشد. در «لاله»، سارا امیری، سام قریبیان، ایرج نوذری، نیکی کریمی، میترا حجار، محمد صادقی، امیرعلی دانایی، همایون ارشادی، آزیتا حاجیان، لیلا اوتادی و محمد متوسلانی بازی میکنند.
