در این راستا سه ضرورت اصلی هوشمندسازی شهرها افزایش جمعیت شهری، افزایش معضلات زیست محیطی و گازهای گلخانهای و تاکید بر ارزشهای انسانی است. موضوعی که بسیاری از محققان و دانشگاهیان به آن تاکید کردهاند. ایران هم از این قاعده مستثنی نبوده و برای این موضوع وارد عمل شده است. هوشمند شدن سیستم حمل و نقل یکی از این عرصههاست. ایجاد مراکز کنترل ترافیک، اطلاعرسانی به رانندگان درباره ترافیک خیابانها و جادهها از طریق رادیو و سایر وسایل ارتباط جمعی از مهمترین مصداقهای تبلور «سیستم حملونقل هوشمند» یا «آیتیاس» در ایران است. البته برخی کارشناسان معتقدند در این زمینه اگرچه گامهای اولیه برداشته شده است اما هنوز نیازمند هماهنگی بین دستگاهها و تدوین برنامه جامع کشوری هستیم. اصفهان هم در این راستا از سه پروژه بزرگ هوشمند اتوبوسرانی بهره برداری کرد، این در حالی است که اصفهان اولین شهر دارای سامانه جامع و یکپارچه حساب شهروندی متصل به چند کارت و اولین شهر مجهز به سامانه یکپارچه AFC سیستم دریافت اتوماتیک بلیت و AVL سیستم مکان یابی خودکار ناوگان و PIS سیستم ارائه اطلاعات به مسافران اتوبوسرانی شهری است، به گفته مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهرداری اصفهان بهره برداری از پروژه سامانه جامع حساب شهروندی، پرداخت الکترونیک و سامانه جامع مدیریت هوشمند ناوگان اتوبوسرانی اصفهان به عنوان سه پروژه بزرگ هوشمند در حوزه حمل و نقل عمومی به ویژه اتوبوسرانی در دستور کار قرار گرفت که با این طرح، مدیریت خدمات از جمله تأمین عرضه و تقاضای ناوگان، لحظهای میشود.
سید عباس روحانی معتقد است این اقدام در راستای هدف ایجاد شهر هوشمند اجرا شده است که از جمله پروژههای بسیار بزرگ فناوری ارتباطات و اطلاعاتICT و سیستمهای هوشمند حمل و نقلITS شهرداری اصفهان است که در سال گذشته زیرساختهای آن توسعه پیدا کرد و اکنون به بهره برداری میرسد. به گفته او، با اجرای این طرح، اصفهان اولین شهر ایران است که به امکان بلیت تک سفره با QR code در شبکه اتوبوسرانی شهری مجهز شده و با بهره برداری از سامانههای جدید، امکان شارژ کارت بلیت و حساب شهروندی به صورت آنلاین فراهم میشود.
افزایش ضریب ایمنی و امنیت کارت بلیت و پرداختهای خرد شهری
مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهرداری اصفهان، افزایش ضریب ایمنی و امنیت کارت بلیت و پرداختهای خورد شهری را به عنوان دیگر مزایای این طرح برشمرد. برنامه ریزی سفر با استفاده از اپلیکیشن موبایلی ویژه، اطلاع از زمان رسیدن اتوبوس با استفاده از 50 نمایشگر نصب شده در 50 ایستگاه اتوبوس به صورت آنلاین، استفاده از 300 دستگاه پایانه بانکی به منظور شارژ کارت بلیتها، استفاده از 850 دستگاه POS برای شارژ کارت بلیت در باجههای ارائه خدمات شارژ و نیز استفاده از 300 دستگاه کاهنده آنلاین برای شارژ کارت در مراکز تفریحی شهرداری اصفهان مانند باغ پرندگان، باغ گلها، شهر رویاها، باغ خزندگان، تله کابین صفه و… از دیگر ویژگیهای این طرح است که روحانی به آن اشاره کرد.
روحانی گفت: با این سامانهها امکان استفاده از 300 دستگاه POS مربوط به پذیرندگان آنلاین شامل فروشگاههای کوثر، شرکتهای تعاونی شهرداری و …، نظارت بر همه خطوط ناوگان اتوبوسرانی اصفهان، رصد و مدیریت اتوبوسهای فعال و تعمیرگاهی متوقف اتوبوسرانی محقق میشود.
برنامه ریزی تخصیص ناوگان در خطوط
او برنامه ریزی تخصیص ناوگان در خطوط براساس نیاز خط و سر فاصله زمانی تردد ناوگان و در نتیجه استاندارد شدن زمان سرفاصله اتوبوسها در همه خطوط را از دیگر خدمات و مزایای سامانههای جدید هوشمند اتوبوسرانی دانست و بر این موضوع تاکید کرد که کاهش زمان توقف اتوبوسها در مبدأ و مقصد و بهبود زمان انتظار مسافر و مدیریت مصرف سوخت به واسطه نظارت و کنترل پیمایش دقیق اتوبوسها از دیگر مزایای این سامانهها است. به بیان مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهرداری اصفهان، با بهره برداری از پروژههای سامانه جامع حساب شهروندی، پرداخت الکترونیک و سامانه جامع مدیریت هوشمند ناوگان اتوبوسرانی اصفهان، ابزارهای مدیریتی متعدد و یکپارچه برای نظارت بر ناوگان در اختیار مدیران است و در مجموع خدمت رسانی بهتر به شهروندان و مدیریت بهتر عرضه و تقاضای حمل و نقل عمومی از رهآوردهای این طرح است.
اشاره دیگر روحانی به این موضوع پیوند خورد که در سامانه جامع جدید، هر شهروند میتواند با مراجعه به پرتال اینترنتی شهروندی، برای خود یک حساب شهروندی باز کند و یک یا چند کارت بلیت جدید با ساختار جدید که در قالب این پروژه در اختیار او قرار میگیرد را به حساب شهروندی خود متصل کند. او گفت: گروههای خاص دارای تخفیف تشویقی و حمایتی، میتوانند از طریق ارائه درخواست و بارگذاری اسناد و مدارک پشتیبان، درخواست استفاده از تخفیفهای تشویقی و حمایتی را به صورت الکترونیک و بدون نیاز به حضور فیزیکی ارائه کنند.
طراحی و توسعه اپلیکیشن موبایلی «نصف جهان»
در کنار این موضوع اپلیکیشن موبایلی «نصف جهان» طراحی و توسعه یافته است به طوری که به گفته مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهرداری اصفهان، شهروندان علاوه بر امکان استفاده از خدمات پرداخت برای شارژ حساب شهروندی و خرید بلیت تک سفره QR Code میتوانند از زیرسیستمهای اطلاع رسانی مسافران استفاده کنند. روحانی، درباره قابلیتهای نرم افزار موبایلی «نصف جهان» گفت: استعلام زمان انتظار برای رسیدن اتوبوس بعدی به ایستگاه، دیدن لیست خطوط عبوری از یک ایستگاه خاص و نیز استفاده از مسیریاب مبتنی بر شبکه اتوبوسرانی از دیگر مزایای این نرم افزار است.
ایجاد ابزاری همچون بلیتهای تک سفره در ناوگان حمل و نقلی اصفهان، موضوع دیگری است که مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهرداری اصفهان به آن اشاره کرد و گفت: این متناسب با نیاز گردشگر تهیه میشود و گردشگر میتواند برای سوار شدن به اتوبوس و مترو از آن استفاده کند. همچنین اپلیکیشن «نصف جهان» گردشگران و سایر کاربران را از مراجعه حضوری به نقاط شارژ بی نیاز میکند، این در حالی است که حضور یک بانک بزرگ پشتیبان در این پروژه، باعث فراهم آوری افق تجهیز 800 نقطه شهر به خدمات فروش و شارژ برای آن دسته از کاربرانی که همچنان تمایل به استفاده از خدمات حضوری تهیه کارت بلیت و بلیت تک سفره دارند، میشود.
اجرای طرح با اعتماد به توان تولید داخلی
او گفت: سامانه جامع مدیریت هوشمند ناوگان اتوبوسرانی اصفهان با پوشش سخت افزاری یک هزار و 300 اتوبوس شهری و 300 گیت ایستگاههای خطوط تندرو و طیف وسیعی از سامانههای سخت افزاری و نرم افزاری مرکزی، ابزار کامل و یکپارچه در اختیار مدیریت شهری قرار داده است تا اطلاعات غنی چند وجهی و لحظهای در اختیار مدیریت شهری قرار گیرد. برای اجرای این طرح، مدیریت شهری اصفهان با اعتماد به توان تولید داخلی موفق شده است تا تجهیزات سخت افزاری و نرم افزاری همخوان با استانداردهای روز دنیا که توسط متخصصان داخلی طراحی و تولید شده را به کار گیرد و نگرانی پروژههای مشابه برای وابستگی به تأمین کنندگان خارجی را مرتفع سازد، همچنین با این اقدام، نگهداری، ارتقاء و توسعه پذیری سیستم در میان مدت و دراز مدت تضمین میشود. با بهره برداری از این طرح، کنسول راننده با صفحه نمایش لمسی هفت اینچی تمام رنگی، ابزار ارتباطی مرکز مانیتورینگ اتوبوسرانی و راننده است. راننده علاوه برای باز و بسته کردن شیفت و انتخاب خط حرکتی خود، قادر است از اطلاعات کنسول مانند وضعیت مسیر پیش رو، زمان رسیدن به ایستگاه بعدی، فاصله با اتوبوس بعدی، دریافت هشدارهای مربوط به سرعت و یا انحراف از مسیر به صورت دو سویه با مرکز فرمان در ارتباط باشد و ضمن دریافت دستورها از مرکز فرمان نیازمندیهای خود را از طریق کنسول به مرکز اعلام کند.
قابلیت کنترل و نظارت وضعیت کارکرد روزانه اتوبوسها
روحانی افزود: ماهیت سامانه پرداخت الکترونیک مبتنی بر حساب شهروندی، باعث میشود که ساختار سامانه به سمت تمام online بودن مبتنی بر شبکه 4G در بستر یک شبکه APN اختصاصی و امن حرکت کند، بنابراین در هر لحظه از زمان میتوان وضعیت کارکرد روزانه اتوبوسها را که در بازههای زمانی بسیار کوتاه در سامانه مرکزی به روز رسانی میشود در مرکز کنترل و نظارت مشاهده کرد.
او ادامه داد: پردازش دادههایی که به صورت لحظهای تولید میشود میتواند تعیین جهت عرضه را از سوی مدیریت شهری فراهم کند. زیرسیستمهای PIS امکان ارائه اطلاعات لحظهای و درست به کاربران و مدیریت بهینه تقاضا را نیز فراهم کرده است. بستر ایجاد شده در قالب این پروژه راه را برای مدیریت یکپارچه پرداختهای خرد شهری بسیار فراتر از شبکه حمل و نقل باز کرده است و میتوان از این حساب شهروندی برای پوشش سایر خدمات شهری و پرداخت یکپارچه الکترونیک در آنها بهره برد. تحقق سامانه جدید مبتنی بر حساب شهروندی مستلزم طی شدن یک فاز بسیار پیچیده فنی برای مهاجرت از کارت قدیم به کارت جدید است، نزدیک به 5.5 میلیون کارت موجود در اختیار شهروندان همچنان در این سیستم فعال بوده و قابل سرویس دادن است.
در این راستا شهروندانی که میخواهند از قابلیت کارت جدید برخوردار شوند با مراجعه به مراکز فروش و شارژ، طی یک عملیات فنی کارت آنها به ساختار جدید تبدیل میشود، تلاش شده در این بین هیچ بار اضافهای بر دوش شهروندان گذاشته نشود و خللی در سرویس دهی عادی به شهروندان ایجاد نشود.
