همه درخشندگی‌های ایران در کن

عباس کیارستمی

عباس کیارستمی برای اولین بار با فیلم «زندگی و دیگر هیچ» در جشنواره کن حاضر شد، فیلمی که در سال ۱۹۹۲ جایزه بخش نوعی نگاه را دریافت کرد. او پنج سال بعد مهم‌ترین جایزه سینمای ایران در جشنواره کن را برای فیلم «طعم گیلاس» به دست آورد و برنده نخل طلای این جشنواره شد. «طعم گیلاس» درباره مردی افسرده با بازی همایون ارشادی است که در حومه شهر تهران، با اتوموبیلش دنبال کسی می‌گردد که تقاضای پردردسر او را در ازای دریافت ۲۰۰ هزار تومان پول انجام دهد. در سال ۲۰۰۱ نام کیارستمی با فیلم ده در جشنواره کن دیده می‌شد؛ فیلمی که بیشتر مدت زمان آن در یک اتومبیل می‌گذشت. در سال ۲۰۱۰ کیارستمی با فیلم «کپی برابر اصل» بار دیگر در بخش مسابقه جشنواره کن حضور یافت. فیلمی که از حضور ژولیت بینوش به عنوان نقش اصلی بهره می‌برد و داستان زنی را روایت می‌کرد که می‌خواست زندگی‌اش را بار دیگر سامان دهد. دو سال بعد، شصت و پنجمین دوره جشنواره کن، آخرین حضور کیارستمی و فیلمش را رقم زد. او با فیلم «مثل یک عاشق» در سال ۲۰۱۲ در این رویداد شرکت کرد. «مثل یک عاشق» فیلمی ژاپنی – فرانسوی است که حول شخصی به نام آکیکو و ارتباطش با پیرمردی به نام تاکشی می‌گذرد.

اصغر فرهادی

بعد از موفقیت جهانی فیلم «جدایی نادر از سیمین» در جشنواره‌های برلین و اسکار، فرهادی چهار فیلم بعدی‌اش را در جشنواره کن رونمایی کرد. «گذشته»، «فروشنده»، «همه می‌دانند» و «قهرمان».

«گذشته» که اولین حضور فرهادی در این رویداد محسوب می‌شد موفقیت نسبتا خوبی برای او رقم زد و برنیس بژو جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره را تصاحب کرد. هم‌چنین فیلم برنده جایزه کلیسای جهانی کن نیز شد. طاهر رحیم و علی مصفا از دیگر بازیگران این فیلم بودند. به طور کلی فیلم را می‌توان داستان چند رابطه با محور اتفاقاتی در «گذشته» دانست. چهار سال بعد فرهادی با فیلم «فروشنده» حضوری درخشان در کن داشت و بر خلاف قاعده اصلی جشنواره که هر فیلم نهایتا می‌توانست یک جایزه در بخش اصلی بگیرد، فیلم او با دو جایزه از اختتامیه بیرون آمد. فرهادی جایزه بهترین فیلم‌نامه را دریافت کرد و شهاب حسینی جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد را به خانه برد. «همه می‌دانند» فیلم اسپانیایی – انگلیسی فرهادی، یک تریلر روانشناختی بود که از حضور بازیگران مطرحی چون خاویر باردم و پنه لوپه کروز بهره می‌برد اما با این حال توفیق چندانی در جشنواره کن به دست نیاورد و کارشناسان آن را اثری ضعیف برای افتتاحیه جشنواره دانستند. فرهادی امسال با فیلم «قهرمان» در جشنواره حضور پیدا کرده است، فیلمی با بازی امیر جدیدی، محسن تنابنده، فرشته صدرعرفایی و سارینا فرهادی که موفق شد جایزه بزرگ کن را از آن خود کند.

جعفر پناهی

جعفر پناهی سه حضور مهم در جشنواره کن را پشت سر گذاشت او با «بادکنک سفید» که فیلم‌نامه‌اش را به طور مشترک با عباس کیارستمی به نگارش درآورده بود در چهل و هشتمین دوره این رقابت‌ها برنده دوربین طلایی شد. پناهی هشت سال بعد با کارگردانی فیلم «طلای سرخ» توانست جایزه ویژه هیئت داوران این جشنواره را کسب کند. فیلم درباره مردی است که با سابقه چند سال جبهه هم‌اکنون برای گذران زندگی پیک موتوری شده است. اما موفق‌ترین حضور پناهی با فیلم «سه‌رخ» در جشنواره کن رقم خورد. فیلمی که در سال ۲۰۱۸ پناهی را صاحب بهترین فیلم‌نامه جشنواره کرد. فیلمی که در آن دو هنرمند یعنی بهناز جعفری و جعفر پناهی برای حل مشکل دختری روستایی به کمک او می‌شتابند.

فیلمسازان دیگر

سابقه اولین حضور فیلم‌های ایرانی در جشنواره کن به فیلم «کوروش کبیر» ساخته فری فرزانه برمی‌گردد که در سال ۱۹۶۱ و در چهاردمین دوره این رقابت‌ها حضور یافت. از میان فیلم‌سازان دیگر ایرانی که در جشنواره کن حضور داشتند می‌توان به داریوش مهرجویی اشاره کرد که با فیلم «گاو» در بخش دو هفته با کارگردانان در جشنواره حضور یافت. او چهار سال بعد با فیلم «پستچی» در این رویداد و در همین بخش حاضر شد. فیلمی با بازی علی نصیریان و عزت الله انتظامی که نتوانست توجه داوران را به خود جلب کند و دست خالی جشنواره را ترک کرد. فیلم دیگری که مهرجویی با آن در جشنواره کن حضور پیدا کرد «بمانی»‌ بود که در بخش نوعی نگاه پنجاه و پنجمین دوره این رقابت‌ها به نمایش درآمد. بهمن فرمان آرا با دو فیلم «شازده احتجاب» و «سایه‌های بلند باد» در بخش دو هفته با کارگردانان جشنواره حاضر شد و بهرام بیضایی با «چریکه تارا» در بخش نوعی نگاه جشنواره کن حضور یافت، فیلمی که در ایران اجازه اکران نگرفت. پس از ده سال وقفه که جشنواره کن نمایندگان ایرانی را نمی‌پذیرفت بالاخره فیلم «در کوچه‌های عشق» ساخته خسرو سینایی در بخش خارج از مسابقه این رویداد سینمایی به نمایش درآمد. مجید مجیدی نیز از شرکت در این فستیوال بی‌بهره نماند و در چهل و چهارمین دوره این جشنواره با فیلم «بدوک» در بخش دو هفته با کارگردانان حضور یافت. در همین دوره از جشنواره بود که فیلم کوتاه «قلب» به کارگردانی سعید مجاوری در بخش رقابتی فیلم کوتاه به نمایش درآمد. محسن مخملباف دیگر کارگردان ایرانی بود که پنج بار حضور در این رویداد را تجربه کرد و در این میان توانست یک بار برای فیلم «سفر قندهار» برنده جایزه بزرگ کلیساهای جهانی شود. دختر او سمیرا مخملباف نیز ۳ بار در این رقابت‌ها حضور یافت و توانست در سال ۲۰۰۰ برای فیلم «تخته سیاه» برنده جایزه ویژه هیئت داوران شود. او یک سال بعد به عنوان داور جشنواره کن در بخش مسابقه انتخاب شد. در سال 2003 سمیرا مخملباف حضور درخشان‌تری نسبت به حضور قبلی‌اش داشت و برای فیلم «پنج عصر» برنده دو جایزه ویژه هیئت داوران و جایزه بزرگ کلیساهای جهان شد. فهیمه سرخابی دیگر فیلم‌ساز زنی بود که با فیلم کوتاه «اولین گناه» در بخش سینه فونداسیون شرکت کرد ولی جایزه‌ای دریافت نکرد.

بهمن قبادی با فیلم «زمانی برای مستی اسب‌ها» در بخش دو هفته با کارگردانان پنجاه و سومین جشنواره کن حاضر شد و برنده جایزه دوربین طلایی این دوره از رقابت‌ها شد. دو حضور دیگر او به پنجاه و پنجمین و شصت و دومین جشنواره کن در سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۹ برمی‌گردد که قبادی با فیلم‌های «آواهای سرزمین مادری‌ام» و  «کسی از گربه‌های ایرانی خبر ندارد» در بخش نوعی نگاه جشنواره حضور یافت. از میان دیگر کارگردانان ایرانی، رضا میرکریمی با فیلم سینمایی «زیر نور ماه» موفق به کسب جایزه بهترین فیلم بخش هفته منتقدین این رقابت‌ها شد و علی‌محمد قاسمی با فیلم کوتاه «غریبه و بومی» در بخش هفته منتقدین جشنواره حضور یافت.