چطور می‌‌توان مدارس را در شرایطی امن بازگشایی کرد؟

درست وقتی‌‌که مدارس داشتند کم‌‌کم آماده می‌‌شدند تا برای سال تحصیلی جدید فعالیت خود را از سر بگیرند، موارد ابتلا به کووید-19 در ایالات متحده آمریکا ناگهان شیب صعودی به خود گرفت و این افزایش تا حد زیادی به دلیل گونه جدید دلتا است که واگیر بیشتری دارد. مسئولان مدارس در سرتاسر کشور در تلاش‌اند تا دانش‌‌آموزان را در شرایطی امن به کلاس‌‌های درس بازگردانند و همچنان محیط آموزشی غنی و پرباری را برای آن‌‌ها فراهم کنند.

به‌‌عنوان یک متخصص همه‌‌گیرشناسی بیماری‌‌های عفونی در دانشگاه واشنگتن، یک سال و نیم گذشته را مشغول همکاری با گروهی از اپیدمیولوژیست‌‌ها و متخصصان حوزه سلامت بوده‌‌ام تا بتوانیم شواهد و مدارک علمی درباره کووید-19 را برای استفاده سازمان‌‌های فعال درزمینه سلامت و بهداشت همگانی در سطوح محلی و ایالتی گردآوری، بازبینی و ارزیابی کنیم.

ما به این نتیجه رسیدیم که واکسن و ماسک زدن در پیشگیری از شیوع کووید-19 در مدارس مفید و مؤثر هستند؛ اما راهبردهای دیگر مثل نصب حفاظ‌‌های پلکسی گلاس یا طلق‌‌های شفاف پلاستیکی و چک کردن درجه حرارت بدن افراد احتمالاً چندان به زحمت آن نمی‌‌ارزد.

کدام اقدامات مؤثر هستند؟

واکسن‌‌های کووید-19 مهم‌‌ترین و مؤثرترین ابزار ما برای پیشگیری از شیوع این بیماری در مدارس و تقریباً همه محیط‌‌های دیگر هستند. تحقیقات نشان داده است که تمام واکسن‌‌هایی که در حال حاضر مجوزهای لازم را برای استفاده در ایالات متحده آمریکا کسب کرده‌‌اند، به جلوگیری از آلوده شدن افراد به ویروس کمک می‌‌کنند و از آن‌‌ها در برابر بروز حالت‌‌های ملایم و شدید این بیماری نیز محافظت می‌‌کنند. بااین‌‌وجود، احتمال آلوده شدن افراد واکسینه‌‌شده به برخی از گونه‌‌های ویروس مثلاً دلتا بیشتر از بقیه گونه‌‌هاست اما درهرحال واکسن در برابر موارد شدید و علامت‌‌دار بیماری در اثر گونه دلتا هم مصونیت ایجاد می‌‌کند.

هرچه تعداد افراد واکسینه‌‌شده در یک مدرسه بیشتر باشد، ریسک شیوع ناگهانی بیماری در آن مدرسه کمتر می‌‌شود. به‌‌علاوه، در چنین شرایطی حتی اگر افراد به ویروس آلوده شوند هم احتمال اینکه به‌‌شدت بیمار شوند کم است. در حال حاضر واکسن‌‌های کووید-19 برای تمامی افراد 12 سال به بالا قابل‌استفاده هستند و این امکان هم وجود دارد که در ماه‌‌های پایانی سال 2021 یا اوایل سال 2022، حداقل یکی از این واکسن‌‌ها مجوز تزریق برای دانش‌‌آموزان سنین پایین‌‌تر را هم کسب کنند.

ماسک زدن هم بسیار مهم است. واضح است که نمی‌‌توان تمام افراد حاضر در مدرسه را واکسینه کرد و ممکن است بعضی هم خود تصمیم بگیرند که واکسن نزنند. به‌‌علاوه، این احتمال وجود دارد که برخی از افراد واکسینه شده هم، به‌‌خصوص در اثر گونه دلتا، بیمار شوند. ماسک زدن احتمال انتشار ویروس از فرد آلوده را کم می‌‌کند و فردی که ماسک زده است هم تا حدی در برابر آلوده شدن به ویروس مصونیت پیدا می‌‌کند. در طول سال تحصیلی گذشته مشخص شد که ماسک زدن میزان اشاعه کووید-19 در مدارس را کم می‌‌کند. علاوه بر این، ماسک زدن برنامه روزانه مدارس را مختل نمی‌‌کند درحالی‌‌که اقدامات دیگر مانند تقسیم‌‌بندی دانش‌‌آموزان به گروه‌‌های مشخص و ثابت یا شیفت‌‌بندی و کوتاه کردن ساعات حضور در مدرسه ممکن است برنامه‌‌های آموزشی را به هم بزنند.

کدام اقدامات احتمالاً چندان به‌‌صرفه نیستند؟

سایر اقدامات پیشگیرانه نیز در برخی محیط‌‌ها اثربخشی و کارایی محدودی داشته‌‌اند اما احتمالاً با توجه به زحمت و هزینه‌‌ای که می‌‌طلبند، در اغلب مدارس ارزش اجرا شدن نداشته باشند.

حفاظ‌‌های پلکسی گلاس یا طلق‌‌های شفاف پلاستیکی که در محیط‌‌های کسب‌‌وکار و سایر مکان‌‌های عمومی معمول هستند، ممکن است هزینه‌‌بر باشند و در فضای مدرسه هم کمک چندانی به پیشگیری از انتقال ویروس از طریق هوا نمی‌‌کنند. حتی در بعضی موقعیت‌‌ها، برخی موانع ازجمله حفاظ‌‌های نصب‌‌شده در اطراف میزها ممکن است درواقع به دلیل کاهش جریان و گردش هوا احتمال انتقال ویروس را بالا ببرند.

علاوه بر این، مشخص شده است که چک کردن روزانه درجه حرارت بدن افراد و بررسی آن‌‌ها ازنظر سایر علائم بیماری هم راه مؤثری برای پیشگیری از شیوع کووید-19 در محیط‌‌های عمومی نیست چراکه چنین راهبردی نمی‌‌تواند بیماران بدون علامت را تشخیص دهد و اتفاقاً موارد بدون نشانه این بیماری در بین کودکان و نوجوانان بسیار معمول است. بااین‌‌وجود، دانش‌‌آموزان، معلمان و کارکنانی که علائم کووید-19 را در خود مشاهده کرده‌‌اند یا با فرد مبتلا به این بیماری در تماس بوده‌‌اند باید تا زمان منفی شدن تستشان در خانه بمانند.

سیاست‌‌ها و راهبردهای دیگر ممکن است انتقال ویروس را کم کنند اما می‌‌توانند برای دانش‌‌آموزان مشکل‌‌آفرین باشند، مثلاً رعایت فاصله فیزیکی حداقل 6 فوتی (تقریباً 1.8 متر) یا تقسیم کردن دانش‌‌آموزان به گروه‌‌هایی که اجازه ندارند با همدیگر مخلوط شوند. اگر دانش‌‌آموزان ماسک بزنند و به‌‌خصوص اگر اغلب آن‌‌ها واکسینه هم شده باشند، آن‌‌وقت بعید است که چنین اقداماتی بتوانند مصونیت خیلی بیشتری ایجاد کنند. در حال حاضر مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌‌های ایالات متحده آمریکا توصیه می‌‌کند که در صورت امکان فاصله 3 فوتی (تقریباً یک متر) بین افراد در مدارس رعایت شود و در غیر این صورت نیز سایر اقدامات پیشگیرانه را با دقت و حساسیت انجام دهند.

علاوه بر این، چکاپ تمام افراد در فواصل زمانی منظم هم احتمالاً چندان به‌‌صرفه نیست. چکاپ مکرر هزینه‌‌بر است و مدل‌‌سازی‌‌های ریاضی و تجارب دنیای واقعی هم نشان داده‌‌اند که در مدارس، تست کردن منظم افرادی که علائم کووید-19 را ندارند، ورای ماسک زدن و واکسیناسیون گسترده، فایده مازاد اندکی دارد. بااین‌‌وجود، مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌‌های ایالات متحده آمریکا، سطحی از چکاپ افراد بدون نشانه را هم به‌‌عنوان یکی از بخش‌‌های بالقوه در برنامه راهبردی چندگانه خود برای پیشگیری از شیوع کووید-19 در مدارس گنجانده است.

برای ناهار چه باید کرد؟

وقتی با مدیران مدارس درباره بازگشایی ایمن صحبت می‌‌کنم، یکی از معمول‌‌ترین سؤال‌‌هایی که می‌‌پرسند این است که تایم ناهار را که دانش‌‌آموزان دور هم جمع می‌‌شوند و نمی‌‌توانند دائماً ماسک زده باشند، چطور مدیریت کنند. در طول سال تحصیلی گذشته بسیاری از مدارس ناهار را هم در برنامه خود داشتند و این مسئله منجر به شیوع ناگهانی کووید-19 نشد. این نشان می‌‌دهد که می‌‌توان ضمن حفظ امنیت دانش‌‌آموزان، برنامه ناهار مدارس را هم برگزار کرد.

شواهد و مدارک مستقیمی که بتوان بر مبنای آن‌‌ها رویکردهای مختلف نسبت به مسئله ناهار مدارس را ازلحاظ ریسک انتقال ویروس مقایسه کرد، اندک هستند؛ اما چند اصل مبتدی وجود دارد که می‌‌تواند در این زمینه راهنمای ما باشد.

دانش‌‌آموزان باید حتماً وقت‌‌هایی که در حال خوردن نیستند ماسک بزنند. به‌‌علاوه، هرچقدر هم که مدیریت یک سالن غذاخوری شلوغ‌‌وپلوغ دشوار و چالش‌‌برانگیز باشد، اما باید توجه داشت که داد زدن، آواز خواندن و بلند صحبت کردن حجم بیشتری از ویروس را در اطراف پخش می‌‌کند و بنابراین باید جلوی این‌‌گونه رفتارها گرفته شود، مخصوصاً وقتی‌که افراد ماسک نزده‌‌اند. در ضمن، تهویه مناسب هم، به‌‌ویژه در مکان‌‌هایی که افراد در حال غذا خوردن هستند، بسیار مهم است.

به‌‌علاوه، دانش‌‌آموزان باید هنگام غذا خوردن فاصله خود را با یکدیگر حفظ کنند. مدارس می‌‌توانند مدت‌‌زمان بیشتری را به ناهار اختصاص دهند، از دانش‌‌آموزان بخواهند که در کلاس‌‌های خودشان غذا بخورند یا از فضاهای دیگر مدرسه هم برای این کار استفاده کنند تا ازدحام جمعیت کم شود.

خطرات محیط خارج از مدرسه

مهم‌‌ترین عامل شیوع کووید-19 در بین بچه‌‌ها، معلمان و خانواده‌‌ها مدرسه نیست بلکه بالا بودن سطح انتقال ویروس در کل جامعه است.

با استناد به آنچه در حال حاضر می‌‌دانیم، مدارس می‌‌توانند به فعالیت حضوری خود ادامه دهند بدون اینکه لزوماً عامل انتقال گسترده ویروس باشند. در مواقعی که میزان انتقال ویروس در کل جامعه بالاست، مدارس باید راهبردهای پیشگیرانه را با دقت و حساسیت خیلی بیشتری انجام دهند؛ اما بهترین و اصلی‌‌ترین راه برای محافظت از دانش‌‌آموزان این است که انتشار کووید-19 را در خارج از محیط مدرسه یعنی در سطح جامعه متوقف کنیم.

آنچه هنوز نمی‌‌دانیم

هنوز روشن نیست که ظهور و گسترش گونه دلتای ویروس کرونا چه تأثیری بر بازگشایی مدارس خواهد داشت. افرادی که به گونه دلتا آلوده شده‌‌اند معمولاً بیش از افرادی که به گونه‌‌های دیگر آلوده شده‌‌اند، ویروس را انتشار می‌‌دهند. به‌‌علاوه، حتی افراد واکسینه‌‌شده‌‌ای هم که به کرونای دلتا مبتلا شده‌‌اند می‌‌توانند در صورت عدم اجرای سایر اقدامات پیشگیرانه، باعث شیوع ناگهانی و شدید این بیماری شوند. به نظر می‌‌رسد که اتکای صرف به واکسیناسیون در شرایط کنونی راهبرد مؤثر و پیروزمندانه‌‌ای برای کنترل کووید-19 نباشد.

به دنبال خیز گونه دلتا، کودکان بیشتری دارند به ویروس کرونا آلوده می‌‌شوند. تعداد کل کودکانی که ابتلای آن‌‌ها به کووید-19 تشخیص داده شده و در بیمارستان بستری شده‌‌اند، در ماه‌‌های جولای و اوت سال 2021 افزایش ناگهانی و چشمگیری داشته است؛ اما تعداد موارد ابتلا در کل جمعیت هم افزایش یافته است. درنتیجه، نسبت موارد ابتلای کودکان به کووید-19 در مقایسه با گروه‌‌های سنی دیگر افزایش ملایمی داشته است و این مسئله می‌‌تواند به این دلیل باشد که کودکان بخش بزرگ و درحال‌‌افزایشی از افراد واکسینه‌‌نشده را تشکیل می‌‌دهند.

به نظر می‌‌رسد که کووید-19 همیشه چیز جدیدی در چنته دارد که با آن غافلگیرمان کند. بسیاری از ابعاد سال تحصیلی جدید همچنان نامعلوم هستند اما با استناد به اقداماتی که در طول سال تحصیلی گذشته انجام شد و در مواردی مؤثر بود و در مواردی هم نه، می‌‌توان ادعا کرد که در اغلب موقعیت‌‌ها دانش‌‌آموزان می‌‌توانند در سلامت و امنیت به کلاس درس حضوری بازگردند، البته تا زمانی که تمام برنامه‌‌ها و اقدامات پیشگیرانه با دقت و حساسیت کامل انجام شود.