اهمیت ضرورت هویت محلهای
تعلق به مکان احساسی است که شهروندان به موجب آن در محل سکونت خود احساس آرامش میکنند. فردی که وارد محلهای از شهر میشود، عملا هیچ خاطرهای از آن محله ندارد و در آن محل نقشآفرینی نیز نکرده است؛ بنابراین ممکن است به کالبد آن محل آسیب وارد کند پس مشارکتی نیز در پیشرفت محله نخواهد کرد؛ چراکه هویت و احساس تعلقی به آن مکان ندارد و امکان دارد که هزینهای را به مجموعه محله وارد کند. نیاز است بهمنظور هویتبخشی به محلهها و افزایش مشارکت شهروندان اقداماتی نظیر نشانهگذاری، ایجاد خوانایی در مسیرها، ایجاد فضاهای تعامل بهمنظور مشارکت اجتماعی و فرهنگی و برنامهریزیهای فرهنگی و ورزشی را در سطح محلهها انجام دهیم و بهنوعی برای افراد خاطرهسازی کنیم؛ زیرا درآینده این خاطرات به هویت آن محله تبدیل میشود. طراحی ورودی برای محلههای شهر به هویتبخشی، مباحث زیباییشناسانه و ارتقای کیفیت بصری کمک میکند.
نقش امنیت در ارتقای هویت یک محله
امنیت، عامل مهم دیگری است که هویت یک محله را تحت تأثیر قرار میدهد و موجب میشود یک محله از محله دیگر متمایز باشد. زمانی که در محلهای ساکنان ناآشنا و در برابر یکدیگر بیتفاوت باشند، در صورت ایجاد تعارض و ناهنجاریهای اجتماعی، اقدامی انجام نداده و واکنشی نشان نمیدهند و این معضل در محلههای حاشیهنشین شدیدتر است؛ درصورتیکه اگر افراد به محل سکونت خود حس تعلق داشته باشند، درخصوص آنچه در محله سکونتشان میگذرد؛ حساس میشوند.
نقش طراحی کالبدی و مسائل فرهنگیاجتماعی در هویتبخشی به محلهها
هویت، رابطه مستقیمی با مباحث مرتبط با فرهنگ و اجتماع دارد و میتواند تضعیفکننده یا تقویتکننده هویت شهری باشد، کما اینکه ورود مهاجر به شهر و ساکن شدن آنها در محلهها به دلیل تفاوت در فرهنگها و قومیتها، هویت شهری و هویت در سطح محلهها شهر را بهنوعی متزلزل کرده است. بسیاری از این قومیتها در سطح شهر اجتماعهایی را تشکیل دادهاند؛ چراکه تابآوری آنها در قبال یکدیگر بیشتر است و این خود میتواند با وجود مهاجرتپذیری شهرها به محلههای شهری هویت بخشد. در حوزه کالبد و طراحی شهری باید تأکید کنم که اگر مراکز محلهای نادیده گرفته شود و بهواسطه تعریض یک گذر و آزادسازی یک پلاک، مراکز محله را از بین ببریم، هویت محلهای و در پی آن هویت شهری نیز متزلزل میشود. بهعنوانمثال محله جاوان در منطقه ۹ شهرداری اصفهان، عملا از لحاظ موقعیت جغرافیایی به دو بخش یعنی جاوان بالا و جاوان پایین، تقسیم شده که به دلیل بالا و پایین بودن خیابان اشرفی اصفهانی است که در منطقه ۹ کشیده شده است. زمانی که خیابان اشرفی اصفهانی بهعنوان یکی از دستاوردهای شهرداری احداث و میان اصفهان و خمینیشهر بهعنوان یک دروازه طراحی و اجرا شد، محلههای این ناحیه از شهر به دو بخش تقسیم شدند. در پی این اقدام، محلهای که همیشه با عنوان جاوان بالا شناخته میشد، به دو بخش جاوان بالا و جاوان پایین تقسیم شد؛ اما زمانی که با ساکنان این محله صحبت کنیم جاوان را یک محله میدانند و این اقدام موجب شکاف اجتماعی میان محلهها میشود. اقدامات کالبدی که توسط شهرداری انجام میشود نباید موجب ایجاد شکاف در یک محله شود؛ بنابراین نیاز است برنامهریزی برای احداث سایر خیابانها دقیقتر انجام گیرد و طراحی کالبدی، فیزیکی و مسائل اجتماعی هر دو بر تقویت و ارتقای هویت محلهای اثرگذار باشد. درصورتیکه به نحوه مداخلات کالبدی در سطح محلههای شهری توجه نشود، در نهایت موجب از میان رفتن ارتباط مؤثر میان شهروندان شده و سطح مشارکت آنها را کاهش میدهد.
چالشهای ارتقای هویت محلهای
رویکرد و نگرش مدیران شهر از چالشهای پیش رو در ارتقای هویت شهری است که این مشکلات نباید وارد سطوح مدیریتی شود. اولین موضوعی که از سوی مدیریت شهری مطرح میشود، بررسی مشکلات مردمی است؛ اما عملا زمانی که مدیران با مردم روبهرو میشوند، بیشتر مسائل در حوزه کالبدی مانند گرفتن تراکم مطرح میشود، بنابراین تمام موضوعهای شهرداری حول محور صدور پروانه ساختمانی و ساختن ساختمان میگردد و مدیران شهری توجه چندانی به مسائل فرهنگی و هویتی ندارند. هیچ طرح و برنامهای در راستای هویتبخشی به محله انجام نمیشود تا حیات و جریان زندگی در مرکز محلهها را دوباره احیا کند. چنین طرحهایی صرفا در مقطعی با عنوان ارتقای کیفی محلهها مطرح اما به شدت سرکوب شد؛ چراکه مدیران شهری ما آشنایی چندانی به مباحث اجتماعی و هویتی ندارند و توجهی نیز به این مسائل نمیکنند؛ بنابراین ما در مدیریت شهری، چالشی با این عنوان نداریم.
