تیتر این گزارش این بود: «ابوموسی و تنب کوچک و تنب بزرگ؛ جزایر اماراتی که ایران 50 سال پیش بر آنها مسلط شد»؛ گزارشی با ادعاهای سخیف که در خصوص نوع قدرتگیری ایران بر جزایر کشورمان اینگونه نوشت: «در زمــان خــروج انگلیــس از خلیجفارس، هیچ قدرت نظامی بزرگی در این منطقه وجود نداشت؛ به همین خاطر ایران از فرصت موجود استفاده کرد و سه جزیره را به کنترل خود درآورد.» از سویی درحالیکه حاکمیت ایران بر سه جزیره یادشده ثابت شده است و البته هیچ کشوری بر سر خاک خود مذاکره نمیکند، مقامات کشورمان بارها اعلام کردهاند حاضر به گفتوگو با طرف اماراتی در راستای برطرفکردن این سوءتفاهمها هستند؛ اما در این گزارش به بیاعتنایی ایران در خصوص درخواستهای امارات و تلاشهای بینالمللی برای میانجیگری درباره مشکلات ایران و امارات نیز اشاره شده است؛ یاوهسراییهایی که مطمئنا در سیاست منطقهای ایران نسبت به ترکیه، آنهم در شرایطی که اخیرا با سفر وزیر امور خارجه ترکیه به کشورمان در اواخر آبان که ارتقای تعاملات میان دو کشور پیشبینی می شود (توافق دو کشور بر سر امضای یک سند همکاری بلندمدت دال بر این موضوع است) تأثیرگذار خواهد بود. روابط میان ایران و ترکیه همیشه توأم با درگیری و رقابت و اختلافهای آنها برپایه سیاسی، خبرساز بوده است. اما حالا به نظر میرسد رسانه ملی این کشور سیاست دیگری را در خصوص ایران، آنهم در حمایت از امارات در سر دارد.
ترکیه طی سالهای گذشته از جهان عرب فاصله گرفته بود و درعینحال بر استراتژی مهم «مجددا آسیا» یا «بازهم آسیا» در سیاست خارجی، بهخصوص در این دو سال اخیر، تأکید میکرد. اما بازهم نتوانست در رابطههای منطقهای خود به جایی که مدنظر داشت، برسد. رابطه این کشور با عراق، مصر، سوریه، لیبی و امارات سالهاست که با چالشهای جدی مواجه است و بارها نیز از سوی اتحادیه عرب در خصوص سیاستهای خود، همچون اشغالگری نظامی در برخی کشورهای عرب تذکر شنیده است. از سویی طی ماههای اخیر دور جدید روابط ترکیه با اعراب آغازشده که دیدارهای اخیر اردوغان با برخی از مقامات آنها دال بر این موضوع است؛ برای مثال، سفر ولیعهد امارات به ترکیه نشاندهنده عزم جدی دو طرف برای بازنگری در سیاستهای خارجهشان در خاورمیانه و البته موضع جدید آنکارا در خصوص اعراب منطقه است. آنچه از سیاستهای آنی و رویکردهای پیشبینینشدنی اردوغان سرچشمه میگیرد و تحلیلگران بینالملل بارها در ارزیابی خود از این سیاستمدار ترک، به آن اشارهکردهاند. در سوم آذر رئیسجمهور ترکیه پس از یک دهه تنش کشورش با امارات میزبان ولیعهد از ابوظبی شد. با سفر محمد بن زاید، به ترکیه رجب طیب اردوغان نیز اعلام کرد که در ماه فوریه سال آتی میلادی قصد سفر به امارات را دارد. استارت این روابط که بهنوعی نشاندهنده اهداف دوجانبه ترکیه و امارات است، اما در اواخر مهرماه و در دیدار وزیر امور تجاری خارجی امارات با اعضای هیئت تجاری ترکیه در حاشیه فعالیتهای نمایشگاه اکسپو ۲۰۲۰ دبی شکل گرفت. این دیدار به بحث و تبادلنظر بر سر اتخاذ اقدامات عملی برای گسترش مبادلات تجاری و سرمایهگذاری و همچنین همکاری درزمینه اقتصادی بین امارات و ترکیه ختم شد و ثانی بن احمد الزیودی و اعضای هیئت ترکیه همچنین چالشهای اقتصادی و راههای مهار آن و امکان دستیابی به سطوح جدیدی برای همکاری اقتصادی و سرمایهگذاری را بــررســی کردنــد. حالا بــهیــکبــاره اختلافهای بسیار بر سر رویکردهای منطقهای دو کشور به توسعه روابط تجاری با دیدارهای مکرر و برنامهریزی در خصوص آینده تغییر شکل داده است و با حمایتهای بیاساس ترکیه از امارات در انتشار گزارش جزایر سهگانه ایران مشخص نیست این کشور چه سیاست جدیدی را در رابطه با ایران و اعراب در سر دارد. جعفر قنادباشی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» به با اشاره به خبرها و گزارشهایی مبنی بر نزدیکی امارات و ترکیه و حواشی پیرامون آن میگوید: «طی هفتههای گذشته، رفتوآمدهای میان مقامهای امارات و ترکیه تیتر دستگاههای خبری بود و رسانههای بینالملل از همکاریهای اقتصادی جدید میان این دو کشور سخن گفتند. البته در این میان به نظر میرسد تلاش برخی رسانهها این بود که روابط میان آنها را در قالب اهداف سیاسی نیز پوشش دهند و از آن بهعنوان ابزاری برای مقابله با رقبای ترکیه و امارات نام ببرند؛ تا جایی که این رویکرد حتی در رابطه با جزایر سهگانه علیه جمهوری اسلامی ایران و در قالب یک گزارش مطرح شد.» او میافزاید: «به عقیده بنده، قضایای اخیر مربوط به همکاریهای ترکیه و امارات و تلاش در برقراری و احیای روابطشان تنها به نیازهای شدید آنها برمیگردد تا از این طریق با بحرانهای داخلی کشورشان، بهخصوص در حوزه اقتصاد و سیاست، مقابله کنند؛ تعاملهایی که ترکیه با توجه به چالشهای اقتصادی و سیاسیاش و در مقایسه با امارات بیشتر به آنها نیاز دارد. به عبارتی، آنکارا و ابوظبی در راستای حل مسائل خود به هر اقدامی دست میزنند.» این کارشناس بینالملل بابیان اینکه نمیتوان نزدیکی روابط ترکیه و امارات را ناشی از قدرت و توانمندی آنها در ایجاد یک حرکت تهاجمی عنوان کرد، ادامه میدهد: «واقعیت این است که روابط آنکارا و ابوظبی بیشتر جنبه تدافعی و پوششی برای حل مشکلات دارد؛ نه بیشتر. همه ما میدانیم که ترکیه اوضاع اقتصادی مساعدی نداشته و کاهش ارزش پول این کشور نشانه روشنی مبنی بر فضای نامطلوب اقتصاد ترکیه است. ترکیه نگران وضعیت اقتصادی خودش است؛ کشوری با بیش از 80 میلیون نفر جمعیت که باوجود نیازها و کمبودهای بسیار فاقد هرگونه درآمدهای نفتی است؛ بنابراین ناگزیر است از راههای تجاری یا صنعت گردشگری درآمد خود را تأمین کند. لذا زمانی که این درآمدها به خطر میافتد، اقتصاد ترکیه نیز دچار مشکلات شده که البته همه اینها به سیاستهای اشتباه آقای اردوغان در عرصه تجاری و همزمان بهموازات آن، اقدامات نظامی نابهجا در منطقه برمیگردد.»
سیاستهای منطقهای ترکیه و امارات
به گفته قنادباشی، دخالتهای نظامی ترکیه بر طبق سیاست خارجی اردوغان در مناطق فرامرزی همچون حضور ترکیه در لیبی، سوریه، مرزهای افغانستان، حضور غیرمستقیم و بعضا مستقیم در جمهوری آذربایجان همه سبب شده است اقدامات اقتصادی و تجاری این کشور نیز تحتالشعاع قرار گیرد و حتی آسیبهای این اقدامات نظامی شامل حال گردشگری این کشور نیز شود و ترکیه را ازنظر اقتصادی در مسیر قهقرا قرار دهد. او میگوید: «امارات نیز بعدازاینکه عادیسازی روابطش را با رژیم صهیونیستی صورت داد، به همان اندازه آسیبپذیریاش در منطقه بیشتر شد و مقامات این کشور را نگران یک ناامنی احتمالی کرد؛ چراکه ممکن است گروههای مقاومت و مخالف اشغال فلسطین در واکنش به این سیاست امارات، به آن ضرباتی را وارد کنند. به همین خاطر از زمانی که اماراتیها در لاک امنیتی فرورفتند، به همان اندازه اقتصاد آنها در مسیر آسیبپذیری قرار گرفت. آنها ابتدا سعی کردند اتباع 13 کشور را به کشور خود راه ندهند و همین موضوع باعث شد فضای توریست و تجارت امارات به فضایی نامطلوب نسبت به گذشته تبدیل شود. البته بدنامی امارات بین کشورهای عربی در همسویی با رژیم صهیونیستی، باعث تضعیف وجهه امارات در دنیا شد؛ کما اینکه هماکنون در سودان حرکتهایی علیه حکومت این کشور بهعنوان متحد امارات، صورت گرفته است. اعتراضها در یمن نیز باانگیزه بیشتری ادامه دارد و افزایش آن به دلیل این است که امارات را همراه رژیم صهیونیستی میدانند.»
این کارشناس خاورمیانه خاطرنشان میکند: «دو کشور ترکیه و امارات باوجود مشکلات موجود در حوزه سیاسی، امنیتی و اقتصادی میکوشند به هم نزدیک شوند تا بهنوعی مکمل توانمندیهای اقتصادی یکدیگر شوند؛ البته این دو در عرصه گردشگری بهنوعی رقیب یکدیگر نیز هستند. بازار توریست و صنعت گردشگری ترکیه ارزانتر از امارات است و همین موضوع امارات را نگران کرده است. در عرصههای ایدئولوژیک نیز این دو در دو قطب مخالف باهم قرار دارند و مقابله آنها در سودان، یمن و لیبی روبهروی یکدیگر نیز به همین دلیل است.»
اختلاف ایدئولوژیک ترکیه و امارات مانع ائتلاف آنها میشود
قنادباشی همچنین از سیاستهای حزبی اردوغان و نزدیکی او به حزب عدالت توسعه و البته گرایش حزبی اماراتیها میگوید و تأکید میکند: «اردوغان به گروههای اخوانی و اماراتیها نیز به دلیل نزدیکی با عربستان به وهابیون و گروههای تکفیری گرایش دارند؛ مواضعی متضاد که دو طرف را نسبت به یکدیگر نگران کرده است. اماراتیها و عربستانیها پیوسته نگران گروههای اخوانی و فعالیتهای آنها در کشورشان و علاقهمند به رابطه با سران کشورهایی همچون ترکیه بهمنظور آگاهی از حرکت آنها در جلوگیری از ناامنیهای احتمالی هستند. از سویی، ترکیه نیز به دلیل ضربههایی که از گروههای تکفیری_وهابی در سوریه خورده است، قصد جبران این آسیبها از طریق نزدیکی و گفتوگو با مقامات اماراتی را دارد.»
این کارشناس خاورمیانه با اشاره به روابط گذشته ترکیه و امارات میافزاید: «دو کشور امارات و ترکیه قبل از این دیدارهای اخیر در دو قطب مخالف یکدیگر قرار داشتند؛ تا جایی که در لیبی مقابل یکدیگر میجنگیدند؛ اما در حال حاضر این دو بهنوعی تفاهم در لیبی رسیدهاند و بر طبق سیاست غربیها که آرامش را در لیبی توصیه میکردند، عمل میکنند. در یمن و سودان نیز شرایط حضور ترکیه و امارات به همین شکل بود و البته همچنان نیز ادامه دارد. درنهایت این دو کشور در عرصه ایدئولوژیک در دو قطب مخالف یکدیگر قرار دارند و این نزدیکیهای اخیر نمیتواند باعث اتحاد و ائتلاف سیاسی آنها شود یا حتی به حرکتهای نظامی مشترک بینجامد؛ آنچه رژیم صهیونیستی با عنوان این روابط در قالب یک ائتلاف به دنبال تبلیغاتی با هدف برهمزدن توازن منطقه و در راستای اهداف منطقهای خود است. درعینحال که این روزها رابطه امارات با ترکیه بسیار بر سر زبانها افتاده است، آنها همچنان در افغانستان در مقابل یکدیگر (با توجه به فرار اشرف غنی به امارات و ورود ملابرادر از قطر به افغانستان) ایستادهاند. بنابراین همانطور که اشاره کردم این دیدارهای بهنوعی اضطراری تنها با هدف رفع مشکلات اقتصادی دو کشور صورت میگیرد؛ فضایی که باعث دلالی صهیونیستها از آن شده است تا از این طریق از هر دو کشور ترکیه و امارات باجگیری کنند. هدف ترکیه از نزدیکی به امارات، نجات اقتصاد ترکیه و هدف امارات از نزدیکی به ترکیه، جبران تخریب وجهه خرابشدهاش در رابطه با اسرائیل است تا براثر عادیسازی روابطش با ترکیه تا اندازهای از تحرکات گروههای اخوانی مصون بماند.»
