هانری کربن، فیلسوف و ایرانشناس مشهور فرانسوی، معتقد است باید «اصفهان را مدینه تمثیلی در حد عالی قلمداد کرد.» در حال حاضر جایگاه و منزلت والای شهر اصفهان در تاریخ معماری اسلامی، نمایانگر نقش غیرقابلانکاری است که این شهر در پیشرفت تمدن اسلامی ایفا کرده و در بهکارگیری اصول و قواعد مشخص و بنیادین اسلامی در شکل و ساختار اهمیت زیادی داشته است. کاشیکاریها، مقرنسها، اسلیمیها و خـطـوط بـنـایـــی در جـایجـای مکانهای اصفهان نظیر میدان امام(ره)، مسجد شیخ لطفالله، باغموزه چهلستون، هشتبهشت، مسجد جامع، مسجد سید و… شاهد بر این ادعاست.
امروزه بحران هویت و تقلید از معماری بیگانه در شهرهای ایران از جمله اصفهان، نبود توجه به خانوادهمحوری و همسایهمحوری و در نظر نگرفتن معیارهای یک شهر اسلامیایرانی، حال این شهر را نامساعد کرده است. علاوه بر آن، احداث ساختمانهای بلند و زندگی در آپارتمانهای قوطیکبریتی علاوه بر نبود ارتباط با طبیعت، باعث افسردگی شهروندان شده است. این روزها مدیران ارشد شهری تلاش میکنند تا شهر را بر اساس سبک و سیاق معماری اسلامیایرانی طراحی کنند؛ موضوعی که در دهههای اخیر به دلیل نبود برنامهریزی متناسب در طرحهای شهری، جایگاهش را از دست داده است. توجه به این موضوع در شهر اصفهان مدیران ارشد شهری را برآن داشت تا بر اساس رویکرد شهر همگرا، دبیرخانهای برای احیا و ساماندهی فضای کالبدی مزار علامه مجلسی و دانشکده علوم قرآن و حدیث بنا کنند. قرار است این دبیرخانه با رویکرد شهرسازی و معماری اسلامیایرانی و منطبق بر الگوی شهر همگرا زیر نظر مستقیم معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان تشکیل شود. به همین منظور احسان خیامباشی، رئیس دبیرخانه دائمی شهر اسلامی شهرداری اصفهان به اتفاق وحید مهدویان معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان، جمعی از مدیران حوزه شهرسازی، معماری، سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری، اساتید مـشاور و صاحبنظر و حجتالاسلاموالمسلمین کـریم کشکولی ریاست دانشکده علوم قرآن و حدیث از بافت شمالی مسجد جامع بازدید و جلسهای مشترک برگزار کردند. معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان در این جلسه ضمن پرداختن به اهمیت ساماندهی کالبدی این محدوده متناسب با ظرفیتها و مفاخر مطرح، بر لزوم همفکری و همکاری مشترک و تنگاتنگ مجموعه دانشکده علوم قرآن و حدیث، معاونت شهرسازی و معماری و سازمان نوسازی و بهسازی در قالب دبیرخانه ذکرشده برای تحقق این موضوع با دستیابی به یک طرح نهایی و قابلاجرا در حـداقـل زمان مـمـکـن تـأکـیـد کرد.
وحید مهدویان تصریح کرد: توجه به مباحث میراث فرهنگی در کنار در نظر گرفتن منافع شهروندان و جلب رضایت آنها و بهرهگیری از ظرفیت علمی اساتید دانشگاهی و تعامل با سایر دستگاههای ذیربط از ضروریات موفقیت این طرح است.
او با تقاضای اینکه باید جلسات دبیرخانه به طور منظم و ثابت برای رسیدن به اهداف برگزار شود، تصریح کرد: پیگیری و پیشبینی اعتبارات لازم برای به ثمر رسیدن این طرح از سوی معاونت شهرسازی و معماری انجام میشود.
در ادامه رئیس دبیرخانه دائمی شهر اسلامی شهرداری اصفهان در این جلسه گفت: برای احیا و ساماندهی فضای کالبدی پیرامون مزار علامه مجلسی (ره) و دانشکده علوم قرآن و حدیث با رویکرد اسلامیایرانی، دبیرخانه مربوط با مشارکت فعال دانشکده علوم قرآن و حدیث، سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان و دبیرخانه دائمی شهر اسلامی تشکیل میشود.
احسان خیامباشی، هدف از تشکیل این دبیرخانه را تجمیع مطالعات و طرحهای مختلف تهیهشده در این زمینه دانست و بیان کرد: تدوین طرح نهایی و قابلاجرا در حداقل زمان ممکن با همافزایی ظرفیتهای دانشگاهی، نهادی و بخش خـصـوصـــی منـطـبـق بر الگوی شهر همگرا و احیای فضای کالبدی این محدوده متناسب با شأن میراث تاریخی و مذهبی آن نظیر مقبره علامه مجلسی (ره)، مسجد جامع و خانههای ارزشمند تاریخی موجود با رویکرد معماری و شهرسازی اسلامیایرانی مدنظر ماست.
او در تشریح اهداف اجرای این طرح گفت: بسترسازی توسعه گردشگری مذهبی، تقویت بنیانهای علمی و اسلامی ریشهدار منطقه، حذف فضاهای بیدفاع شهری، ارتقای کیفی زندگی ساکنان در قالب محلهای برخوردار از شاخصهای محله اسلامیایرانی و حل معضلات گلوگاههای ترافیکی این محدوده با وسعتی در حدود 32 هکتار از مهمترین اهداف اجرای این طرح است.
رئیس دبیرخانه دائمی شهر اسلامی شهرداری اصفهان خاطرنشان کرد: قرار است جلسات دبیرخانه احیا و ساماندهی فضای کالبدی پیرامون مزار علامه مجلسی و دانشکده علوم قرآن و حدیث به طور منظم و در محل اجرای پروژه برگزار و در آن روند تهیه و اجرای طرح به صورت مستمر و با جدیت و نظارت مستقیم معاون شهرسازی و معماری دنبال شود.
خـیــامبــاشــــی ادامه داد: در روند پیشرفت برنامه به تناسب موضوعها و نیاز، تعامل لازم با سایر دستگاهها و نهادهای ذیربط انجام میشود و از حضور و مشارکت نمایندگان سازمانها، اساتید، کارشناسان مربوط، نمایندگان ساکنان و معتمدان محلی در جلسات و برنامههای دبیرخانه بهرهمند خواهیم شد. در این جلسه، حـجــتالاســلاموالمـسـلـمـیـــن کـــریــم کشکولی، رئیس دانشکده عــلـوم قرآنی و حدیث اظهار کرد: عـلامــه مجلسی(ره) مکتب علمی اصفهان را در 400 سال گذشته بنیانگذاری کرد که تا به امروز همچنان باقی است و ارزشی که علامه مجلسی (ره) برای دین و معارف اهلبیت (ع) به ارمغان آورد بیبدیل است.
او با تأکید بر لزوم حل مشکلات کالبدی این محدوده و احیای آن برای معرفی هرچه بیشتر علامه مجلسی(ره) و پاسداشت و تداوم این حرکت علمی گفت: برای تحقق این مهم که دغدغه مشترک بسیاری از اساتید حوزه و دانشگاه و مدیریت شهری اصفهان است، تشکیل این دبیرخانه به تصویب رسید.
لزوم شهرسازی اسلامیایرانی در اصفهان
معماری در میان هنرهای ایرانی از جایگاه ویژهای برخوردار است؛ چنانکه دیدن آثار معماری قرنهای گذشته در شهرهای ایران، وجود این هنر اصـیل را متبلور میکند. حــتـی فـاصـلـههـای تــاریـخـی و گــسـست اندیشهها نتوانسته است حس عمیق انسان را به این هنر دلنشین، کاهش دهد. مکتب اصفهان، نمونهای کمنظیر از معماری ایرانی است که در اغلب مکانها به مذهب نیز آغشته شده است.
-
زهره قندهاری
دبیر گروه شهر هممحله
