یکی از چالشهای نوظهور در جامعه ایران، تضعیف جایگاه نهاد خانواده و بروز پدیدههای آسیبزایی همچون افزایش آمار طلاق، کاهش آمار ازدواج، کاهش فرزندآوری و گسست نسلی و… در بستر خانواده است. برایناساس، رصد و بررسی وظایف و فعالیتهای نهادهای متولی این امر ضروری و لازم بهنظر میرسد؛ لذا اصفهان زیبا، در ادامه روند بررسی عملکرد یکساله نهادهای فرهنگی در هفته نکوداشت اصفهان، مصاحبهای را با فریبرز زاهدان، قائممقام پژوهشکده الهیات و خانواده دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان ترتیب داده است.
ضرورت تشکیل پژوهشکدهای با عنوان الهیات و خانواده در دفتر تبلیغات اسلامی را تبیین کنید.
فعالیتهای پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم، شعبۀ اصفهان، بهصورت رسمی، از سال ۱۳۸۲، در قالب «معاونت پژوهشی» آغاز شد. بسترسازی برای انجام فعالیتهای پژوهشی حوزویان و پژوهشگران اصفهان، توسعه و ترویج فرهنگ پژوهش، انجام طرحهای پژوهشی با اتکا به منابع دانشور مراکز علمی اصفهان، ارائۀ خدمات علمیپژوهشی به علاقهمندان و نیز پاسخگویی به نیازها و مطالبات پژوهشی مخاطبان در حوزۀ علوم و معارف اسلامی، در زمرۀ اهداف آغازین تأسیس این معاونت بوده است. اهداف و برنامههای کلان این پژوهشکده را میتوان در «پایداری و کارآمدی خانواده مبتنی بر تعالیم اسلامی و الگوی اسلامیایرانی» خلاصه کرد.
با روند توسعۀ فعالیتهای پژوهشی و قریب یک دهه انباشت دانش و تجربۀ سازمانی در این مسیر و نیز تغییر رویکرد دفتر تبلیغات اسلامی از «کارکردمحوری» به «مسئلهمحوری»، ساختار معاونت به «پژوهشکدۀ الهیات و خانواده» تغییر یافت تا یافتههای علمی و دانشی آن بهصورتی نظاممند ذیل پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی سامان یابد. مأموریت این پژوهشکده «انجام پژوهشها و فعالیتهای علمی مرتبط با مسائل خانواده مبتنی بر معارف و اندیشههای اسلامی با رویکرد حکمرانی» است که هماکنون در قالب کلانبرنامۀ «پایداری و کارآمدی خانواده مبتنی بر تعالیم اسلامی» دنبال میشود.
این پژوهشکده چه اهدافی را در تنظیم برنامههای خود مدنظر قرار داده است؟
این پژوهشکده با هدف شناخت علمی مسائل مرتبط با خانواده و تعیین اولویتهای پژوهشی از طریق نیازسنجی شروع به فعالیت کرد. شناسایی آسیبها و روشهای ناظر به حل مسائلِ مرتبط با خانواده از منظر علم و دین نیز یکی دیگر از اهداف مهم این پژوهشکده است. علاوه بر این، طراحی و عرضۀ الگوهای علمی متناسب، ناظر به مسائل حوزۀ خانواده، پاسخگویی به شبهات، پرسشهای علمی و چالشهای عینی در حوزۀ مسائل مرتبط با خانواده، نقد مکاتب، آرا و جریانهای فکری معارض با خانواده نیز از دیگر آرمانهای پژوهشکده محسوب میشود.
این مجموعه به افزایش تعاملات و مطالعات بینرشتهای و تقویت دیدگاههای همپیوند در حوزۀ مسائل مرتبط با خانواده نیز میاندیشد.
ساختار فعالیتهای علمی در پژوهشکده الهیات و خانواده شامل چه بخشهایی است و طرحهای پژوهشی آن با چه شیوه و در چه قالبهایی انجام میشود؟
گروههای علمی پژوهشکده شامل گروه الهیات تطبیقی، گروه اخلاق اجتماعی و گروه مطالعات خانواده هستند. اجرای صحیح فرایندهای پژوهشی، اعم از طرحهای موظفی محققان و اعضای هیئتعلمی عضو پژوهشکده و نیز طرحهای برونسپاری، برگزاری جلسات علمی پژوهشکده، گروههای علمی، کارگروههای سنجش توانمندیهای علمی محققان و سایر موارد حوزۀ ستاد علمی بر عهده اداره پژوهشی این مجموعه است. این بخش پژوهشکدۀ الهیات و خانواده تاکنون ۱۱۰ طرح پژوهشی انجام داده و یا در حال انجام آن است که بیشتر این طرحها مربوط به موضوع اخلاق و خانواده است. درمجموع حدود ۶۰ درصد از طرحهای پژوهشی پژوهشکده به موضوع اخلاق و خانواده اختصاص دارد. علاوه بر این کارگروه حکمرانی خانواده که زیرمجموعۀ گروه حکمرانی اسلامی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی است، به بررسی و ارائۀ نظر کارشناسی دربارۀ مسائل حکمرانی خانواده با رویکرد اسلامی در حوزههای راهبردی، تقنینی و اجرایی، برگزاری نشستها و کرسیهای علمی و انجام طرحهای پژوهشی میپردازد.
اداره امور پژوهشی معاونت پژوهش نیز بهمنظور پشتیبانی از فعالیتهای علمی پژوهشکده و معاونت پژوهش ایجاد شده است و فعالیتهای آن شامل اجرای نشستها، کارگاهها و کرسیهای علمی، مدیریت کانالها و سایتهای پژوهش و بازنمایی فعالیتها در رسانه و فضای مجازی، ارتباط با مراکز همسو و زمینهسازی برای فعالیتهای علمی مشترک در قالب همکاریهای علمی و همچنین برگزاری نمایشگاهها و فعالیتهای مناسبتی معاونت است.
دبیرخانۀ کرسیهای آزاداندیشی و نظریهپردازی، افتخار مهم و بزرگ برای حوزۀ علمیۀ اصفهان در پیشبرد اهداف عالی این نهاد دیرپا و اجرای منویات رهبر معظم انقلاب (مدّظلّهالعالی) بوده است. در این راستا تا دیماه سال ۱۴۰۳، تعداد ۲۳۰ جلسه کرسی علمی آزاداندیشی و همچنین تعداد ۲۰ کرسی علمیترویجی برگزار شده است.
افزون بر این، پژوهشکدۀ الهیات و خانواده از سال ۱۳۸۵ تا دیماه سال ۱۴۰۳ تعداد ۳۶۲ نشست و کارگاه علمی و تخصصی در موضوعات متنوع، اعم از خانواده، اخلاق، فلسفه، فقه و… برگزار کرده که تعدادی از آنها در قالب کتاب منتشر شده است.
در ادارۀ کتابخانه، نشر و اطلاعرسانی نیز علاوه بر مدیریت کتابخانهای با ۵۵ هزار جلد کتاب فارسی و عربی، ۱۲۰۰ جلد کتاب لاتین و ۷۰۰ جلد پایاننامه و اطلاعرسانی به طلاب و محققین، به نشر و چاپ آثار در حوزههای مأموریتی دفتر (با تأکید بر مسئلهمحوری)، دستاوردهای مکتوب شعبه اصفهان، چاپ آثار محققان اصفهانی و چاپ آثار فاخر و برجسته در حوزة دین و فرهنگ پرداخته میشود به صورتی که تا کنون ۱۴۹ عنوان کتاب در ۱۹۱ جلد و یک اثر موسوعه منتشر شده که تعداد ۱۹ جلد آن در جشنوارههای مختلف شایسته تقدیر شناخته شده است.
انتشار فصلنامۀ علمیپژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی، دوفصلنامۀ مطالعات اسلام و خانواده با هدف رشد و ارتقای دانش خانواده از منظر علومانسانی و اسلامی و تعامل و همافزایی پژوهشگران در این حوزه با محور معرفی الگوهای کارآمدی خانواده، الگوهای غنیسازی ازدواج، پروتکلهای آموزشیدرمانی برای غنیسازی روابط در خانواده، الگوهای پایداری ازدواج و کنترل طلاق و حل تعارضات خانوادگی، نقش قوانین و قواعد فقهی و حقوقی بر رشد و توسعه و پایداری و کارآمدی خانواده، باورها و اعتقادات دینی و نقش آن بر کارکرد خانواده و نقش فرزندآوری و جمعیت در ارتقای تعاملات درونخانوادگی از دیگر فعالیتهای این بخش است.
فعالیتهای ویژه و موفق این پژوهشکده را که توانسته موردتوجه مخاطبان بیشتری قرار گیرد، معرفی کنید.
تأسیس و ریاست دبیرخانۀ شورای مرکزی کرسیهای آزاداندیشی، نظریهپردازی، نقد و مناظرۀ حوزههای علمیۀ استان اصفهان، برگزاری کنگره نکوداشت آیتالله مظاهری و انتشار موسوعۀ ایشان در ۲۷ جلد، برگزاری سلسله همایشهای اهلقلم استان اصفهان در ۶ دوره، تأسیس دبیرخانۀ ادیان توحیدی و برگزاری سلسلههمایشهای ملی و بینالمللی ادیان توحیدی در ۷ دوره و انتشار درسگفتار فلسفه اجتماعی ملاصدرا به بیان دکتر سید مهدی امامیجمعه بخشی از فعالیتهای ویژه این پژوهشکده است.
