به گزارش اصفهان زیبا؛ در آستانه یک بحران جمعیتی و اجتماعی بیسابقه، اصفهان شاهد حرکت آرام ولی بیوقفه به سمت خاموشی نسل و سالمندی است. کاهش ناگهانی و بیسابقه موالید که طی یک دهه گذشته بیش از ۳۴ هزار تولد را به کمترین رقم ممکن رسانده، زنگ خطری جدی برای آینده این استان است.
درحالیکه جمعیت سالمند و بالای ۶۵ سال به سرعت در حال افزایش بوده، آینده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اصفهان در جستوجوی راهی برای مقابله با پیری زودرس است.
این روند، زنجیرهای از بحرانهای بیوقفه را رقم میزند. کمبود نیروی کار، کاهش کیفیت زندگی و انحطاط نظام آموزشی ازجمله پیامدهای این اتفاق است. تکفرزندی که نتیجه نگرش منفی و موانع اقتصادی است، امروز به یک فرهنگ غالب تبدیل شده است که آینده را به عمق بحران میکشاند. این زنگ خطری است که اگر بیتفاوت بمانیم، کار از کار خواهد گذشت.
آمارها بسیار نگرانکننده است؛ تا جایی که مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان، در نشست ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بر لزوم تأمین منابع مالی کافی و متناسب با جایگاه استان برای اجرای قانون جوانی جمعیت تأکید کرد و با وجود اقدامهای انجامشده، وضعیت استان را در تحقق اهداف قانون جوانی جمعیت نامطلوب دانست و به وجود چالشهای اساسی در برخی شهرستانها اشاره کرد.
مریم فاتحیزاده، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان نیز در این نشست گفت که با توجه به اینکه جمعیت کشور در آستانه ورود به وضعیت میانسالی قرار دارد، جای خالی راهکارهای زودبازده برای تحقق اهداف قانون جوانی جمعیت احساس میشود.
به گفته این مسئول، بر اساس بررسیهای انجامشده، تکفرزندی یا تمایلنداشتن به فرزند بهدنبال موانع فرهنگی و اجتماعی فراگیر شده است. کاهش ازدواج، افزایش طلاق، تأخیر در تولد فرزند اول و گرایش به تکفرزندی دستیابی به اهداف قانون جوانی جمعیت را دشوار کرده است؛ همچنین با وجود اینکه نتیجه بررسیها نشان داده است زنان ایرانی به مادرشدن اشتیاق دارند، اما فرزندآوری در زوجهای جوان دیر اتفاق میافتد.
تولد فرزند دوم به بعد افزایش یافته و سیاستهای تشویقی قانون جوانی جمعیت در این مورد نتایج خوبی بههمراه داشته است.
کاهش 8.2درصدی نرخ موالید در اصفهان
مدیرکل ثبت احوال استان اصفهان در گفتوگو با خبرنگار اصفهانزیبا، با اشاره به جمعیت پنجمیلیون و 420 هزار و 786 نفری استان اصفهان از ابتدای امسال اظهار میکند: «41.6درصد این جمعیت مربوط به شهر اصفهان و بقیه مربوط به شهرهای دیگر استان است.»مجتبی یکتامنش با بیان اینکه نرخ ولادت در مناطق جغرافیایی مختلف استان در 1403 نسبت به 1402 با کاهش 8.2درصدی مواجه بود، میگوید: «در 1402 میزان ولادت ثبتشده در استان بیش از 52 هزار مورد بود که در 1403 این تعداد به 48هزار و 104 نفر رسید و به نوعی این آمار حاکی از ریزش جمعیت است.»
او با اعلام اینکه اگرچه سال گذشته آمار ولادت در شش شهرستان استان اصفهان مثبت بود، اما آمار بقیه شهرستانها کاهشی بود، میگوید: «سال گذشته میانگین تولد ثبتشده در اصفهان 8.8درصد کاهش داشت؛ همچنین نرخ موالید شهرستانهای چادگان، نجفآباد و فلاورجان بین 15 تا 13درصد با کاهش مواجه شد؛ یعنی آمار کاهش موالید این شهرستانها نسبت به میانگین استان بیشتر است.»
مدیرکل ثبتاحوال استان اصفهان درباره آمار ازدواج استان، توضیح میدهد: «ازدواج ثبتشده در استان اصفهان در 1402 نسبت به 1403 حدود 2.4درصد کاهش داشت. ضریب کاهش و نرخ سقوط ازدواج در استان کمتر و به نوعی ازدواجها بیشتر شده است؛ همچنین نرخ ازدواج در 12 شهر استان مثبت است؛ اگرچه نرخ ازدواج در شهر اصفهان با کاهش 3درصدی مواجه است.»
یکتامنش درباره آمار طلاق نیز میگوید: «آمار طلاق استان در 1403 نسبت به 1402 حدود 10.5درصد کاهش داشت و این آمار در سال گذشته به زیر 10هزار طلاق رسید؛ یعنی آمار طلاق در استان نسبت به ازدواج کاهشی شده است. اگرچه میزان ازدواج در استان 2.5درصد کاهش یافته، اما آمار طلاق 10.5درصد کاهشی شده است.»
او درباره وضعیت موالید در گروههای سنی مختلف، توضیح میدهد: «در حال حاضر 20.5درصد جمعیت استان زیر 15 سال، 18.8درصد جمعیت در گروه 15 تا 29 سال و 52.2درصد جمعیت استان در رده 30 تا 65 سال هستند که در اصل، مولدان خوبی بهشمار میروند؛ اگرچه بهزودی این جمعیت به سمت بالای 65 سال و پیرسالی خواهند رفت. از سوی دیگر، در حال حاضر نرخ جمعیت سالمندی و بالای 65 سال در استان اصفهان 8.4درصد است.»
48هزار تولد کاهش یافت
مدیرکل ثبتاحوال استان اصفهان با اشاره به روند کاهشی موالید در استان، بهویژه در یک دهه گذشته، اظهار میکند: «مقایسه 1395 با 1403 نشان میدهد در 1395 آمار ولادت استان 82هزار نفر بود که در 1403 به 48هزار تولد کاهش یافت و به نوعی تقریبا 34هزار ولادت طی یک دهه گذشته در استان اصفهان کاهش داشته است؛ همچنین باید توجه داشت که طی هشت سال آینده 32هزار کلاساولی کمتر خواهیم داشت و 32هزار معلم کلاساولی باید از سیستم آموزشی خارج شوند.»
یکتامنش با بیان اینکه تا چند سال پیش استان اصفهان در رتبه یکی مانده به آخر کشوری به لحاظ نرخ تولد قرار داشت، میگوید: «این رتبه در سال گذشته به رتبه 25 کشور رسید و اکنون اصفهان رتبه خوبی به لحاظ موالید در کشور ندارد.»
عوامل سد راه فرزندآوری
مدیرگروه سلامت و جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علومپزشکی اصفهان نیز درباره نرخ کاهشی موالید در استان، بهویژه طی یک دهه گذشته، به «اصفهانزیبا» توضیح میدهد: «قانون جوانی جمعیت براساس موانع موجود در فرزندآوری نوشته شد و پژوهشگران 21 مانع فرزندآوری را شناسایی کردندو براساس آن، قوانین موجود وضع شد. باید توجه داشت که قانون جوانی جمعیت جدید از 1400 شروع شده است که یکسری موارد همچون ارائه تسهیلات، فرهنگسازی و… در آن دیده شده.»
به گفته او، باید توجه داشت که این مسئله ناشی از مجموعه عوامل مختلف است و نمیتوان آن را تنها به یک عامل تعمیم داد و باید در این مسیر پژوهش زیادی انجام شود. مرجان مشکوتی ادامه میدهد: «دلایل مختلفی ازجمله اقتصادی و نگرشی سد راه فرزندآوری است؛ حتی بسیاری از افرادی که توانایی مالی خوبی دارند، نگرش و دیدگاه ازدواج و فرزندآوری در آنها وجود ندارد. علاوهبر مسائل اقتصادی، باید به نگرش افراد نیز توجه داشت.»
هنوز فرهنگسازی درباره فرزندآوری نداریم
به اعتقاد این کارشناس، هنوز فرهنگسازی درباره فرزندآوری شکل نگرفته است؛ همچنین تصمیم به فرزندآوری زوجین خیلی طولانی و بعضا چهار یا پنج سال بعد از ازدواج رخ میدهد. این باعث شده است خیلی از زوجین تنها یک بچه داشته باشند و اصلا به بچه دوم و سوم و بیشتر فکر نمیکنند.
او تأکید میکند: «به دلیل دیدگاه موجود، امر ازدواج دیر اتفاق میافتد و بعضی از جوانان اصلا بهدنبال ازدواج نیستند. وقتی ازدواج دیر رخ میدهد، فرزندآوری نیز به دلایل مختلف فرهنگی، اقتصادی و نگرشی به تعویق میافتد. امروزه تمایل خانوادهها به تکفرزندی زیاد شده است.»
مشکوتی با اشاره به مسائل اقتصادی سد راه فرزندآوری، توضیح میدهد: «افراد در زمان تصمیم به فرزندآوری همواره نگران هزینههای آن هستند. از سوی دیگر، بسیاری از خانوادههایی که وضعیت خوبی دارند، زیر بار ازدواج و بچهدارشدن نمیروند. در حال حاضر با گروههای مختلفی مواجه هستیم که به دلیل مسائل اقتصادی ازدواج نمیکنند و بچهدار نمیشوند و از سوی دیگر، گروهی با وجود شرایط مطلوب اقتصادی تمایل و نگرش به ازدواج و فرزندآوری ندارد.»
وضعیت اسفناک کاهش موالید در اصفهان، زنگ خطری جدی را به صدا درآورده است! باوجود تلاشهای صورتگرفته و تأکید مسئولان بر اهمیت قانون جوانی جمعیت، آمارها گویای واقعیتی تلخ هستند: «اصفهان در مسیر بحران جمعیتی قرار دارد و این بحران، در برخی شهرستانها ابعادی فاجعهبار به خود گرفته است. رفع این بحران نیازمند عزمی جدی، تخصیص منابع مالی کافی و فراتر از همه، تغییر رویکردی اساسی است؛ در غیر این صورت، اصفهان در آیندهای نهچندان دور، شاهد پیری جمعیت و پیامدهای ناگوار آن خواهد بود.»
