بعد از وقوع انقلاب اسلامی، تحولات سیاسی به سایر عرصهها سرایت کرد و بدون شک عرصه زیست شهری نیز از این تحول سیاسی کلان، بینصیب نبود.
یکی از چالشهای اصلی شهرنشینی در دوره معاصر، توسعه افقی شهرها و گسترش بیرونی آنهاست که بر منابع زیست محیطی از یک سو و منابع اقتصادی و زیرساخت شهری از سوی دیگر فشار بسیار زیادی وارد میکند. اما با استفاده از تمهیداتی میتوان تاحدی جلوی این روند مخرب را گرفت. یکی از مهمترین این روشها، «توسعه میانافزا» است.
در ادبیات حوزه شهر مفاهیم و رویکردهای زیادی برای ارائه تصویر از آینده شهرها وجود دارد. اما اغلب در بررسیهای مربوط به حوزه شهر و برنامهریزی شهری، از مفاهیم و واژگان محدود و تکراری برای ترسیم آینده شهر استفاده میشود.
در ادامه بررسی پژوهشهای شهری شهر اصفهان که با رویکرد آیندهپژوهی انجام میشود، اینبار بهسراغ یکی از مشکلات رایج در همه کلانشهرهای کشور رفتیم: بازآفرینی بافتهای ناکارآمد.
تا قبل از انقلاب اسلامی بهدلیل گرایش رایج به غرب و انجام اصلاحات اجتماعی و اقتصادی که در دهه 40 رخ داد، سبک و الگوی معماری در شهرها هم دگرگون شد. در این دوره بین معماران، هم الگوی بینالملل ترویج پیدا کرد و هم الگوی بومی احیا شد.
یکی از عوامل مهم در تعیین جایگاه شهرها در آینده، نقشی است که برای آنها در عرصه منطقهای و بینالمللی تعریف میشود؛ اصفهان نیز بهعنوان یکی از شهرهای گردشگرپذیر و دارای سابقه فرهنگی و تمدنی و همچنین معروف در بین هنرمندان و فرهنگدوستان جهان، باید بتواند در آینده از جایگاه بینالمللی خود و نقشی که در تاریخ جهان اسلام داشته، بهرهبرداری کند؛ اما این مهم نیازمند برنامهریزی است.
معماری دوره پهلوی دوم به سه بخش تقسیم میشود: دوره اول بین سالهای ۱۳۲۰ تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است. دوره دوم از سال ۳۲ شروع میشود و تا اوایل دهه ۴۰ و زمان اصلاحات ارضی ادامه دارد و دوره سوم هم برای بعد از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی است.
آیندهپژوهی در سالهای اخیر توانسته است به عنوان یکی از روشهای مهم در برنامهریزی شهری، جای خود را در این حوزه تخصصی و موضوعی باز کند و به عنوان ابزاری در خدمت پژوهشها و همچنین سیاستگذاریهای شهری مورد استفاده قرار گیرد.
در سالهای اخیر محققان و پژوهشگران زیادی سعی کردهاند با فاصلهگرفتن از رویکردهای سنتی برنامهریزی، به شهر با نگاهی آیندهپژوهانه نظر بیفکنند.
در حوزه معماری به اواخر دوران سلطنت قاجار و دوران پهلوی اول، دوره گذار یا دوره انتقال گفته میشود.
وقتی بخواهیم درباره تحولات حوزه معماری خانهها صحبت کنیم، لاجرم باید این موضوع را در دورههای تاریخی مختلف موردبررسی و ارزیابی قرار دهیم. برای این کار از دوره صفویه شروع میکنیم و آن را مبدأ بررسی تحول در معماری خانهها قرار میدهیم.
آیندهنگاری یا آیندهپژوهی حوزهای است میانرشتهای که از طریق آن آیندهپژوهش درصدد است تا با هدف غلبه بر روشهای سنتی پژوهشها و پایشهای آماری، بتواند به منظور حل مسائل یک بخش موضوعی، افق جدیدی را پیشروی برنامهریزان بگشاید.