به گزارش اصفهان زیبا؛ در دنیای پرشتاب امروز، هوش مصنوعی به سرعت جای خود را در زندگی روزمره ما باز کرده است. با وجود هشدارهای مکرر از سوی توسعهدهندگان و حتی مالکان این رباتها که صراحتا اعلام کردهاند هوش مصنوعی رازدار نیست و نباید اطلاعات بسیار شخصی و حساس را با آن در میان گذاشت، مشاهده میشود که عامه مردم و بهویژه جوانان، بدون توجه به این اخطارها، برای هر مسئلهای، از کوچکترین دغدغههای روزمره تا پیچیدهترین مشکلات شخصی و عاطفی، به سراغ چتجیپیتی و ابزارهای مشابه میروند.
این روند، سؤالات جدی در مورد حریم خصوصی، امنیت اطلاعات و آینده روابط انسانی در عصر دیجیتال مطرح میکند؛ مثلا اینکه آیا جامعه به سمت وابستگی ناآگاهانهای پیش میرود که در آن مرزهای محرمانه بودن اطلاعات برای همیشه محو خواهند شد؟
حمید نصیری، متخصص روانشناسی بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه، در گفتوگو با «اصفهان زیبا» نسبت به تبعات فزاینده استفاده نوجوانان و حتی بزرگسالان از هوش مصنوعی بهمنظور مشاوره هشدار میدهد. او با اشاره به طبیعت انسان که در شرایط بحرانی نیاز به همصحبتی دارد، تأکید میکند: هوش مصنوعی بستری برای این امر فراهم آورده است؛ اما استفاده بیرویه از آن میتواند پیامدهای منفی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
هوش مصنوعی، مشاور ناآگاه از مصلحت فردی!
نصیری میگوید: هوش مصنوعی برای در نظر گرفتن مصلحت و ویژگیهای اختصاصی هر فرد طراحی نشده است و نمیتواند مشکلات را در راستای خصوصیات فردی هر شخص تحلیل کرده و نظر تخصصی ارائه دهد.
به گفته این استاد دانشگاه، تحقیقات نشان میدهد بین ۳ تا ۵ درصد از نوجوانان با مشکلات سلامت روان نظیر افسردگی و اضطراب دستوپنجه نرم میکنند. بر اساس همین تحقیقات، حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد از نوجوانان از چتجیپیتی به عنوان یک ابزار مشورتی استفاده میکنند. نصیری تأکید میکند: افرادی که انزوای بالاتری دارند و روابط اجتماعی پایینی از خود نشان میدهند، بیشتر به سمت مشورت با هوش مصنوعی گرایش پیدا میکنند.
این متخصص روانشناسی بالینی هشدار میدهد که مشورتهای احتمالی نادرست هوش مصنوعی میتواند در شکلگیری هویت نوجوانان اختلال ایجاد کند: هویتی که باید با همسانسازی با افراد پختهتر شکل گیرد، در صورت ایجاد حس وابستگی به هوش مصنوعی، با اختلال مواجه خواهد شد.
علاوه بر این، استفاده مکرر از هوش مصنوعی میتواند منجر به اعتیاد به اینترنت و اختلال در تنظیم هیجانی نوجوانان شود.نصیری توضیح میدهد: در مواجهه با مشکل، نیاز به ابراز هیجانات و تأیید آنها توسط درمانگر یا مشاور داریم؛ فرآیندی که در استفاده از هوش مصنوعی رخ نمیدهد و منجر به مشکلات در تنظیم هیجانی فرد میشود.
غفلت از هوش عاطفی و مهارتهای حیاتی
نصیری با تأکید بر پیامدهای منفی استفاده بیرویه از هوش مصنوعی، اضافه میکند: این موضوع میتواند مانع از شکلگیری هوش عاطفی در نوجوانان شود؛ بهطوری که او مهارتهای ارتباطی، مقابله با استرس، همدلی، ابراز وجود و… را به دست فراموشی میسپارد.
به گفته این روانشناس، اتکا به هوش مصنوعی به عنوان منبع مشورتی، تحمل انتقاد را در افراد کاهش داده و مانع پذیرش رشد میشود: این امر مهارتهای نقد شدن و تفکر انتقادی را دچار اختلال میکند. همچنین الگوهای یادگیری نامناسبی ایجاد میکند که در بلندمدت ممکن است به ضرر فرد باشد. وابستگی به چتجیپیتی خلاقیت فرد را برای حل مسئله با چالش مواجه میکند.
نصیری در ادامه به اختلال در رشد اجتماعی و روابط با همسالان، والدین و اطرافیان در پی استفاده بیش از حد از هوش مصنوعی اشاره میکند و میگوید: میتوان از هوش مصنوعی برای حل برخی مسائل مشورت گرفت؛ اما نباید آن را به عنوان یک الگوی مشورتی در زندگی فرد در نظر گرفت و تصور کرد که این تکنولوژی یک مشاور یا پزشک شخصی است که میتوان هر لحظه از آن استفاده کرد.
وقتی زنگ خطر به صدا در میآید!
هوش مصنوعی، بیشک ابزاری قدرتمند برای پیشرفت و تسهیل بسیاری از امور است، اما زمانی که پا را از حد خود فراتر میگذارد و به جای مکملی برای روابط انسانی، جایگزینی برای مشاوران متخصص، دوستان و خانواده میشود، زنگ خطر به صدا درمیآید.
وابستگی بیرویه به هوش مصنوعی، نه تنها میتواند منجر به شکلگیری هویتهای ناقص، اختلال در تنظیم هیجانی و نادیده گرفتن هوش عاطفی شود، بلکه حریم خصوصی فرد را نیز در معرض تهدیدی جدی قرار میدهد؛ موضوعی که مالکان این فناوریها نیز به آن اعتراف کردهاند. پرسش اساسی اینجاست؛ آیا در پی راحتی و دسترسی آسان، حاضریم از رشد اجتماعی، مهارتهای ارتباطی و حتی امنیت اطلاعات شخصی خود چشمپوشی کنیم؟
مسئولیت آگاهیبخشی و ترویج استفاده هوشمندانه و هدفمند از هوش مصنوعی بر عهده متخصصان، رسانهها و خانوادههاست. آیندهای که در آن هوش مصنوعی نه جایگزین، بلکه یاریدهنده انسانیت باشد، تنها با درک صحیح محدودیتها و استفاده مسئولانه از این ابزار شگفتانگیز محقق خواهد شد. در عصر کنونی، انتخاب با ماست؛ هوش مصنوعی، ابزاری در خدمت انسان است یا نیرویی که آرامآرام کنترل زندگی ما را به دست میگیرد؟
