به گزارش اصفهان زیبا؛ نقش بازیگران کودک و نوجوان در انتقال پیام فیلمها از جهات مختلفی اهمیت دارد و به عنوان یکی از عناصر کلیدی و تاثیرگذار در ساختار روایی و احساسی اثر، سهم بسزایی در کیفیت و اثرگذاری پیامهای سینمایی ایفا میکند.
این موضوع به ویژه در سینمای کودک و نوجوان که مخاطب اصلی آن دارای حساسیتها و ویژگیهای خاص روانی و اجتماعی است، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
به همین دلیل، پرداخت به جنبههای هنری و تحلیلی اجرای بازیگران کودک و نوجوان، میتواند به درک بهتر شیوههای انتقال پیام در فیلمهای این ژانر کمک کند.
در این یادداشت تحلیلی، ضمن بررسی نقش آثار سینمای کودک و نوجوان، به وجوه مختلف و چالشهای بازیگری در این رده سنی و تأثیرشان بر پیام فیلم پرداخته میشود.
اصالت و باورپذیری
اولین نکتهای که در تحلیل نقش بازیگران کودک و نوجوان باید به آن توجه کرد، اصالت و باورپذیری ارائه احساسات و واکنشها است.
کودکان و نوجوانان، برخلاف بازیگران بزرگسال، هنوز جهانبینی و تجربه زیستهشان به طور کامل شکل نگرفته است و این وضعیت خاص، چالشهای فراوانی در بازیگری به همراه دارد.
موفقترین بازیگران کودک کسانی هستند که میتوانند با حفظ سادگی و صداقت، احساسات حقیقی و طبیعی را به نمایش بگذارند.
این صداقت بازی به مخاطب کودک که اغلب درکی بسیار حسی و مستقیم از پیامها دارد، اجازه میدهد تا با شخصیتها همذاتپنداری کند و پیام فیلم را بهتر دریافت نماید.
تجربه نشان داده که بازیهایی با اغراق و تصنع، نه تنها تأثیرگذار نیستند، بلکه میتوانند مخاطب را از داستان دور کنند.
ارتباط غیرکلامی و تأکید بر میزانسن
یکی از جنبههای مهم بازیگری کودک و نوجوان، ارتباط غیرکلامی و استفاده هنرمندانه از حرکات بدن، نگاهها، حالات چهره و ژستها است.
بسیاری از فیلمهای موفق در این حوزه، از جمله انیمیشنها و فیلمهای زنده با محوریت کودکان، بیشتر روی میزانسن و بیان غیرکلامی تاکید میکنند تا از این طریق، احساسات پیچیده و ظریف را منتقل نمایند.
این زبان بصری و حرکتی، برای کودک مخاطب قابل فهمتر و تاثیرگذارتر است و در بسیاری از موارد، پیامهای اخلاقی، اجتماعی و انسانی را عمیقتر از دیالوگها بیان میکند.
بازی تأملبرانگیز و ظریف کودکان در فیلمهایی مانند «موی گرگ» یا «بیتورا» نمونههای بارزی هستند که با اتصال طبیعی بازیگری به میزانسن و روایت، انتقال پیام را بسیار تقویت کردهاند.
از سوی دیگر، بازیگری کودک و نوجوان به طور مستقیم بر باورپذیری جهان فیلم و اتصال عاطفی مخاطب تاثیر گذار است.
تصور کنید فیلم کوتاه یا بلند کودکی را نشان دهد که در برابر تهدیدی اجتماعی، محیط زیستی یا روانی قرار گرفته است، در این شرایط، توانایی بازیگر جوان در انتقال اضطراب، امید، خشم یا اضطرار تاثیری تعیینکننده دارد.
به همین دلیل، کارگردانان حرفهای معمولاً زمان بیشتری را در انتخاب و آموزش بازیگران کودک صرف میکنند و بازیگری این گروه سنی را به عنوان روندی حساس و چند مرحلهای میبینند که مستلزم صبر، دقت و درک روانشناختی بالاست.
یکی از چالشهای بزرگ در استفاده از بازیگران کودک و نوجوان، مسئله آموزش و حمایت روانی از این بازیگران است.
محیط فیلمبرداری و شرایط کاری ممکن است برای کودک عادی و ساده دیده شود اما در واقع، تجربهای پیچیده و گاه استرس زا است.
حفظ آرامش، ایجاد فضای امن و حمایتگرانه، استفاده از متدهای تخصصی آموزش بازیگری، و ایجاد ارتباط صمیمانه بین کارگردان و بازیگر باعث میشود تا نتیجه نهایی به شکل قابل قبول و در برخی موارد شگفتانگیز درآید.
این موضوع در آثار موفقی مانند «ته باری» یا «گربه سیاه» دیده میشود که در آنها بازیگران کودک توانستهاند نقشهای برنده و فاخر ایفا
کنند.تأثیر بازیگران کودک و نوجوان بر ساختار روایی فیلم نیز قابل توجه است.
حضور پررنگ و حقیقی بازیگران خردسال، امکان خلق دنیایی باورپذیرتر و ملموستر را فراهم میکند، خصوصاً زمانی که فیلم به صورت طبیعی و بدون اغراق روایت شود.
این واقعگرایی در بازیگری باعث میشود مخاطب کودک درگیر داستان شود و پیام فیلم به شکلی تیمارانه به ذهن او منتقل گردد.
برای مثال، در روایت آسیبهای اجتماعی مرتبط با کودکان، اگر بازیگری کودکانه از سطحیترین احساسات فراتر رود، پیام فیلم تا عمق روان مخاطب نفوذ میکند؛
این نکته در تحلیل عمیق روایت فیلمهای کودکونوجوان مثل «موی گرگ»، «بیتورا» و «ته باری» بارها تأکید شده است.
برخی فیلمها نیز از بازیگران کودک برای ایجاد لایههای نمادین یا استعاری بهره میبرند. در این نوع آثار، شخصیت کودک که توسط بازیگر خردسال اجرا میشود، نماد قضاوتهای اجتماعی، دردها و امیدهای جمعی است. بدین ترتیب بازی نقش معرفتی و فلسفی به خود میگیرد و تنها ابزار انتقال پیام ساده نیست.
این نوع بازیگری، چالشیتر و پیچیدهتر است اما اگر موفق باشد، فیلم را از سادگی صرف خارج کرده و عمق فلسفی به آن میبخشد. اثر انیمیشن «ماهی قرمز» ریحانه کاوش را میتوان نمونهای از چنین کاربردی نامید.
همچنین، در ارتباط با نقش بازیگران کودک و نوجوان باید به اهمیت تازه بودن و اصالت فردی آنها اشاره کرد.
بسیاری از مخاطبان کودک به بازیگران پرانرژی، طبیعی و گاه حتی ناپخته و خام بیش از بازیگران آموزشدیده و حرفهای علاقمند هستند.
این امر به ویژه در فضای رسانههای اجتماعی و شبکههای مجازی که خود فضای رشد و آموزش جوانان است، پررنگ است.
بازیگران جوان و تازهوارد، جریان تازهای از انرژی و اصالت به فیلمها تزریق میکنند که میتواند به شناخت بهتر دنیای کودکانه و نوجوانانه کمک کند.
اما نباید از دیدگاه انتقادی نیز غافل شد. گاهی استفاده نادرست از بازیگران خردسال باعث آسیبهای روانی، تحت فشار گذاشتن و حتی نمایش تصویر غلط از دنیای کودک میشود.
بهعلاوه، ناتوانی بازیگران کودک در همراهی با فرمها و روایتهای پیچیده باعث میشود فیلم به حوزهای خشک و غیرجذاب بدل شود.
بنابراین تولیدکنندگان فیلم وظیفه دارند با آگاهی علمی و هنری کامل بازیگری کودک را به عنوان حوزهای ویژه در نظر بگیرند و از تمامی امکانات جهت حمایت و هدایت این بازیگران بهره گیرند.
از سوی دیگر، نگاه جامعهشناختی نیز نشان میدهد بازیگران کودک نقش مهمی در بازتاب و شکلدهی به هویت جمعی کودکان دارند.
کودکانی که بازیگر فیلمهای محبوب و موفق میشوند به الگویی از رفتارها، اخلاقیات و ارزشهای فرهنگی تبدیل میشوند که نقش آموزشی مهمی دارد.
اهمیت این مسئله در جهان امروز که کودکان بیشتر از هر زمان دیگری در معرض رسانهها و تصویرهای گسترده هستند، دوچندان شده است و وظیفه فیلمسازان را مضاعف میکند.
در نهایت، اهمیت نقش بازیگران کودک و نوجوان در انتقال پیام فیلمهای این گروه سنی نه فقط یک موضوع فنی و هنری، بلکه مسألهای فرهنگی و اجتماعی است که باید با رویکردی چندجانبه و عمیق، هم از جانب کارشناسان سینما و هنرمندان و هم سیاستگذاران فرهنگی بررسی شود.
این روند نیازمند همکاری میان روانشناسان کودک، مربیان بازیگری و فیلمسازان است تا بتوان هم فضای ساخت و تولید و هم فضای نمایش و دریافت فیلم را برای کودکان بهینه ساخت.
بنابراین در مسیر شکوفایی سینمای کودک و نوجوان، بازیگری کودکان و نوجوانان حکمی فراتر از اجرای نقش بازی میکند.
این بازیگری، پل ارتباطی است میان دنیای کودکانه فیلمساز و دنیای واقعی مخاطب که پیامهای فرهنگی، اخلاقی و هنری را با تمام وجود به آنها منتقل میسازد.
توجه به آموزش، حمایت، و به رسمیت شناختن این نقش، میتواند به ارتقای کیفیت آثار و اثربخشی پیام فیلمهای کودک و نوجوان کمک کند و سینمایی زنده، تأثیرگذار و انسانی را برای نسلهای آینده تضمین کند.
