به گزارش اصفهان زیبا؛ اصفهان، شهر گنبدهای فیروزهای و منارههای سر به فلک کشیده، شهری که هنر در رگهایش جاری است و هر نقش و نگارش حکایتی از زیبایی دارد، امروز خود به بستری برای جوشش دوباره زندگی بدل شده است.
در هیاهوی روزمرگیها در میان بیمها و امیدها، نجواهایی به گوش میرسد؛ نجواهای مادرانی که بر سر دوراهی تردید و اضطراب ایستادهاند و دستانی که با مهر به یاریشان میشتابند تا چراغ روشن یک زندگی خاموش نشود.
این روایت، داستان نبردی خاموش اما پرافتخار است؛ نبرد برای حفظ جنینهایی که هر یک میتوانند آیندهای درخشان برای این دیار رقم زنند. داستانی از جنس امید که در دل نصف جهان ریشه دوانده و ثمرهاش طنینانداز شدن صدای گریه نوزادانی است که فرصت زیستن یافتهاند.
شهر؛ گهوارهای امن برای کوچکترین شهروندان
این قصه، حکایت شهری است که تصمیم گرفته تا گهوارهای امن برای کوچکترین شهروندانش باشد، پیش از آنکه حتی چشم بگشایند. روایتی از همدلی و تلاشی جمعی برای آنکه هیچ قلبی به اجبار از تپیدن باز نایستد و هیچ نفسی در نطفه خاموش نشود. این سرگذشت طرحها، برنامهها و انسانهایی است که باور دارند هر زندگی موهبتی بیبدیل و هر سپیدهدم فرصتی دوباره برای جشنگرفتن حیات است.
این یک جهاد فرهنگی و اجتماعی است که در آن، ارزش زندگی بر هر محاسبه دیگری پیشی میگیرد و اصفهان را به صیانت از مقدسترین هدیه الهی تبدیل میکند.
در قلب تلاشها برای کاهش سقط جنین طرحی موسوم به «نفس» (نجات فرزندان سقط) به عنوان یکی از مؤثرترین و محوریترین برنامهها در استان اصفهان به فعالیت خود در سال ۱۴۰۴ با قدرتی مضاعف ادامه داد.
این طرح که با همت فعالان مردمی و با حمایت نهادهای مسئول به اجرا درآمد، رویکردی انسانمحور و حمایتی را در پیش گرفت و فلسفهاش بر پایه درک و همدلی استوار بود. هدف اصلی نفس نه قضاوت یا سرزنش بلکه ارائه مشاوره تخصصی، حمایت همهجانبه و یاری به مادرانی بود که به دلایل مختلف سقطجنین را به عنوان یک گزینه مدنظر قرار داده بودند.
مراکز مرتبط با این طرح در شهرهای اصفهان، مبارکه و نجفآباد در سالهای گذشته به کانونهای امید بدل شدهاند؛ در سال ۱۴۰۴ نیز به پناهگاه مادران نگران تبدیل شدند. گرچه آمار تجمیعی 6ماهه برای سال ۱۴۰۴ هنوز به صورت رسمی منتشر نشده، اما گزارشهای موردی و اظهارات مسئولان انجمن سفیران مردمی نفس حاکی از تداوم موفقیتهای چشمگیر این طرح است. به عنوان مثال در اردیبهشتماه ۱۴۰۴، این انجمن از نجات جان ۱۷۰ جنین در معرض خطر سقط از طریق فعالیتهای مشاورهای خود خبر داد که نشاندهنده عمق تأثیرگذاری این حرکت مردمی است.
این موفقیتها که حاصل تلاش بیوقفه مشاوران، روانشناسان و مددکاران اجتماعی داوطلب است، ثابت میکند که بسیاری از تصمیمها برای سقط نه از روی قاطعیت بلکه از سر استیصال، ترس و عدم آگاهی از راهکارهای موجود است. طرح نفس با تمرکز بر توانمندسازی مادر و ارائه راهکارهای عملی برای رفع نگرانیهای او به الگویی موفق بدل شده و نشان داده است که دست یاریگر میتواند مسیر یک زندگی را تغییر دهد.
همگام با طرحهای مردمی، ساختار رسمی بهداشت و درمان استان اصفهان نیز با درک اهمیت موضوع گامهای بلندی در این مسیر برداشت. یکی از مهمترین این اقدامات اعلام رسمی رئیس گروه سلامت مادران مرکز بهداشت استان در مهرماه ۱۴۰۴ مبنی بر موفقیت در انصراف ۲۲۰ مادر از سقط عمدی جنین در امسال است.
این موفقیت چشمگیر از میان ۲۹۷ مادر متقاضی سقط به دست آمد که نشاندهنده نرخ موفقیت بسیار بالای مداخلات مشاورهای در شبکه بهداشت و درمان استان است. این آمار که به صورت مستند و رسمی اعلام شد نهتنها یک دستاورد کمی بلکه یک پیروزی کیفی در حوزه سلامت عمومی تلقی میشود؛ چرا که هر انصراف نتیجه ساعتها گفتوگوی همدلانه، ارائه اطلاعات دقیق پزشکی و ایجاد یک شبکه حمایتی قابلاعتماد برای مادری نگران بوده است.
این برنامه نشان داد که سیستم بهداشتی میتواند نقشی فراتر از درمان بیماریها ایفا کند و به حافظ حیات و سلامت روان خانوادهها تبدیل شود. روند موفقیتآمیز این برنامه از سالهای قبل نیز قابل مشاهده بود؛ بهطوریکه از سال ۱۴۰۲ تا مهر ۱۴۰۴، از مجموع ۹۶۰ مادر متقاضی سقط، ۷۳۲ نفر پس از دریافت مشاورههای تخصصی، مسیر زندگی را برای فرزند خود برگزیدند. این دستاوردها حاصل یک فرایند نظاممند شامل شناسایی مادران در معرض خطر در مراکز بهداشتی، ارائه مشاورههای دقیق و دلسوزانه توسط کارشناسان آموزشدیده و اتصال آنها به سیستمهای حمایتی دولتی و مردمی است که این همافزایی کلید موفقیت بوده است.
استانداری اصفهان به عنوان نهاد عالی دولت در استان با درک ابعاد پیچیده و چندوجهی سقطجنین، نقشی راهبردی و هماهنگکننده در این زمینه ایفا کرد. استاندار اصفهان در مهرماه ۱۴۰۴ با نگاهی کلان و آیندهنگر، دستور تشکیل کارگروههای ویژهای را صادر کرد که وظیفه اصلی آنها فراتر از مقابله صرف با این پدیده، شناسایی علمی و دقیق دلایل سقطهای غیرپزشکی بود.
این تصمیم استراتژیک نشان از یک تغییر پارادایم از برخوردهای واکنشی به سمت اقدامات پیشگیرانه و ریشهای داشت. علاوه بر این ابتکاری مهم و زیرساختی در این دوره، برنامهریزی برای ایجاد مراکز «صیانت از جنین و سلامت مادر» در دانشگاههای علوم پزشکی استان بود.
این مراکز به عنوان بازوهای علمی و اجرایی نظام سلامت، مأموریت یافتند تا با رویکردی جامع، خدمات مشاورهای تخصصی، حمایتهای روانشناختی، خدمات درمانی پیشرفته برای موارد پرخطر و همچنین انجام پژوهشهای کاربردی را به مادران و خانوادهها ارائه دهند. این اقدام، تلاشها را از سطح فعالیتهای پراکنده به یک ساختار منسجم و پایدار ارتقا داد و تضمین کرد که حمایت از مادران باردار و جنین به بخش جداییناپذیر از سیاستهای سلامت استان تبدیل شود. نقش استانداری در ایجاد همافزایی بین دستگاههای مختلف از جمله بهداشت و درمان، بهزیستی، کمیته امداد، نهادهای فرهنگی و سازمانهای مردمنهاد کلید موفقیت این برنامههای جامع و همهجانبه بود و این نهاد با برگزاری جلسات منظم، موانع بیندستگاهی را برطرف و مسیر همکاریها را هموار میساخت.
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به عنوان یک سند بالادستی ملی نقشی حیاتی در تقویت و جهتدهی به اقدامات ایفا کرد.
این قانون با ایجاد یک چارچوب حقوقی و اجرایی منسجم، دستگاههای مختلف را مکلف به حمایت از مادران باردار و خانوادهها کرد و پشتوانهای محکم برای طرحهای استانی فراهم آورد.
در اصفهان اجرای دقیق بندهای این قانون بهویژه در حوزه پیشگیری از سقط در سال ۱۴۰۴ در اولویت قرار گرفت. مفاد قانونی مربوط به ساماندهی غربالگریها و الزام به ارائه مشاورههای دقیق و بیطرفانه به والدین به اصلاح فرایندهای موجود در مراکز بهداشتی و درمانی کمک شایانی کرد و از تصمیمگیریهای شتابزده بر اساس اطلاعات ناقص جلوگیری کرد.
این قانون با جرمانگاری سقط غیرقانونی و درعینحال پیشبینی حمایتهای مادی و معنوی گسترده از مادران نیازمند، یک رویکرد دوگانه حمایتی نظارتی را به اجرا گذاشت. مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان در مهرماه ۱۴۰۴ با اشاره به ظرفیتهای این قانون از ارائه طرحهای ابتکاری جدیدی مانند ایمنی در سبزترین داروها خبر داد که با الهام از رویکردهای حمایتی قانون، توسط فعالان حوزه جمعیت برای جلوگیری از سقطجنین ارائه شده بود.
بدین ترتیب قانون جوانی جمعیت نهتنها به عنوان یک الزام بلکه بهمثابه نقشه راه و منبعی الهامبخش عمل کرد و انرژی فعالان و مسئولان استانی را در مسیری واحد و همجهت برای دستیابی به اهداف مشترک، یعنی حفظ جان جنینها و تحکیم بنیان خانواده متمرکز ساخت.
نقش بیبدیل سازمانهای مردمنهاد و گروههای جهادی در این عرصه یکی از درخشانترین فصلهای کتاب تلاش برای کاهش سقطجنین در اصفهان است.
این گروهها با انگیزه بالای انسانی و با تکیه بر نیروی داوطلبانه توانستند به لایههایی از جامعه دسترسی پیدا کنند که شاید سیستم رسمی به سختی میتوانست با آنها ارتباط برقرار کند.
انجمن سفیران مردمی نفس اصفهان، نمونهای بارز از این حرکتهای خودجوش و مؤثر است که فعالیتهای آن در سال ۱۴۰۴ نیز با قوت ادامه یافت.
فعالیتهای این انجمن که بر پایه ارتباط چهره به چهره، ارائه مشاورههای دلسوزانه و جلب اعتماد مادران بنا شده بود، توانست جان صدها جنین را نجات دهد. این گروهها با ایجاد شبکههای حمایتی محلی به مادران اطمینان میدادند که در مسیر بارداری و پس از آن تنها نخواهند بود.
حمایتهای آنها صرفا به مشاوره محدود نمیشد و شامل کمکهای معیشتی، تهیه سیسمونی، ارائه خدمات حقوقی رایگان برای احقاق حقوق مادر و فرزند و حتی کمک به ایجاد اشتغالهای خانگی برای مادران نیز میشد.
این رویکرد جامع و ۳۶۰ درجه بسیاری از نگرانیهای واقعی و ملموس مادران را که میتوانست زمینهساز تصمیم برای سقط باشد، برطرف میکرد. حضور این فعالان مردمی در کنار ساختارهای دولتی، نیز همافزایی قدرتمند ایجاد کرد.
توسعه برنامههای فرهنگی، ستون اصلی موفقیت در کاهش سقط جنین
یکی از ستونهای اصلی موفقیت در کاهش سقطجنین، توسعه و تعمیق برنامههای فرهنگی و آموزشی در سطح استان اصفهان بود. برگزارکنندگان این طرحها به درستی دریافتهاند که تغییر نگرش و باورهای عمومی، پایدارترین و عمیقترین راه برای حفظ حیات است.
در این راستا دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با همکاری استانداری در سال ۱۴۰۴ اولین همایش کشوری حفظ حیات جنین را با موفقیت برگزار کرد. این همایش که با هدف تبیین علمی، فرهنگی و اخلاقی اهمیت حیات پیش از تولد برگزار شد به یک تریبون قدرتمند برای تبادل نظر متخصصان، سیاستگذاران، فعالان مدنی و علمای دینی از سراسر کشور تبدیل گشت. ارائه آخرین یافتههای علمی در مورد رشد شگفتانگیز جنین، تبیین ابعاد پیچیده اخلاقی، فقهی و حقوقی سقط و به اشتراکگذاری تجربیات موفق در زمینه پیشگیری از جمله محورهای اصلی این رویداد مهم بود.
علاوه بر این تولید محتواهای آموزشی جذاب و تأثیرگذار در قالب بروشور، پادکست، کلیپهای ویدئویی کوتاه و برنامههای رادیویی و تلویزیونی به منظور افزایش آگاهی عمومی در دستور کار قرار گرفت. این برنامهها تلاش میکردند تا با زبانی ساده و هنرمندانه شگفتیهای رشد یک انسان در دوران جنینی را به تصویر بکشند و پیامدهای جبرانناپذیر جسمی و روحی سقط برای مادر را تشریح کنند.
هدف از این کارزار فرهنگی، جایگزینکردن فرهنگ حیات و گفتمان امید به جای فرهنگ سقط و ناامیدی و تقویت این باور در جامعه بود که هر جنین، یک انسان با حق حیات است و جامعه در برابر حفظ این حق، مسئولیت اخلاقی و اجتماعی دارد.
همه چالشهای پیش روی کاهش سقط جنین
در کنار تمام موفقیتها مسیر پیشگیری از سقطجنین با چالشها و موانع جدی نیز همراه بوده است.
یکی از بزرگترین این چالشها پدیده سقطهای زیرزمینی و غیرقانونی است که به دلیل ماهیت پنهانی آن، آمار دقیقی از آن در دست نیست و مقابله با آن را بسیار دشوار میسازد. این سقطها که اغلب توسط افراد فاقد صلاحیت و در شرایط غیربهداشتی انجام میشوند، نهتنها جان جنین را میگیرند؛ بلکه سلامت و حتی حیات مادر را نیز با خطرات جدی مانند عفونت، خونریزی شدید، آسیب به رحم و ناباروریهای ثانویه مواجه میکنند.
چالش دیگر وجود برخی باورهای فرهنگی نادرست و فشارهای اجتماعی است که گاهی مادران را به سمت سقط سوق میدهد؛ از ترس انگهای اجتماعی در موارد خاص گرفته تا فشار از سوی خانواده یا همسر. مشکلات اقتصادی و معیشتی نیز به عنوان یکی از ریشهایترین دلایل همواره به عنوان یک مانع بزرگ عمل میکند. ترس از آینده، نگرانی از ناتوانی در تأمین هزینههای فرزند و عدم وجود حمایتهای کافی و پایدار بسیاری از خانوادهها را در موقعیت دشوار تصمیمگیری قرار میدهد.
علاوه بر این دسترسی آسان به داروهای غیرقانونی سقطجنین در فضای مجازی و بازار سیاه یکی دیگر از معضلاتی است که نیازمند نظارتهای دقیقتر و اقدامات قاطعانهتر از سوی نهادهای انتظامی و قضایی است. شناخت این چالشها به برنامهریزان کمک میکند تا راهکارهای خود را واقعبینانهتر طراحی کرده و برای مقابله با هر یک از این موانع، تدابیر خاص و متناسبی بیندیشند.
پشت هر عدد و آمار موفق در زمینه انصراف از سقط، داستان انسانی و منحصربهفردی از تردید، امید و عشق نهفته است که به تنهایی میتواند الهامبخش یک کتاب باشد. روایت زن جوانی که به دلیل فشار مالی شدید و طرد شدن از سوی خانواده در اوج ناامیدی و تنهایی به یکی از مراکز مشاوره نفس مراجعه کرده بود، یکی از این هزاران داستان است.
او که آیندهای تاریک و بدون هیچ امیدی برای خود و فرزندش متصور بود پس از چندین جلسه مشاوره صمیمانه و دریافت اطمینان از حمایتهای مادی و معنوی، بارقهای از امید در دلش روشن شد و دریافت که تنها نیست. امروز او با در آغوش کشیدن نوزاد سالم خود، آن مرکز را خانه امید خود میداند و خود به یکی از داوطلبان کمک به مادران مشابه تبدیل شده است.
داستان دیگر مربوط به زوج تحصیلکردهای است که به دلیل تشخیص یک ناهنجاری برای جنین در مراحل اولیه غربالگری به شدت دچار اضطراب شده و سقط را تنها راهحل منطقی میدانستند. ارجاع آنها به مشاوران متخصص و پزشکان متعهد در مراکز صیانت از جنین و انجام آزمایشهای تکمیلی نشان داد که مشکل جنین با یک جراحی ساده پس از تولد قابل درمان است.
آن زوج که تا مرز ناامیدی پیش رفته بودند با حمایتهای روانی و درمانی فرزند خود را حفظ کردند و اکنون شاهد رشد و بالندگی او هستند. این داستانهای واقعی که سینهبهسینه در میان فعالان این حوزه نقل میشود، بهترین گواه بر تأثیرگذاری این برنامههاست. آنها نشان میدهند که یک مداخله به موقع، یک گفتگوی دلسوزانه و یک دست یاریگر میتواند سرنوشت یک انسان و یک خانواده را برای همیشه تغییر دهد و صدای زندگی را در خانهای طنینانداز کند.
نگاه به آینده و ترسیم چشماندازی روشن برای تداوم و ارتقای برنامههای کاهش سقطجنین بخش مهمی از استراتژی است. تجربیات موفق کسبشده در سالهای اخیر بهویژه در قالب طرحهایی مانند نفس و فعالیت مراکز صیانت از جنین به یک سرمایه گرانبها و یک دانش بومی برای استان تبدیل شده است.
برنامهریزان باید با مستندسازی دقیق این تجربیات و تبدیل آنها به مدلهای علمی و قابل تکرار، این طرحها را گسترش دهند. توسعه کمی مراکز مشاوره و حمایتی، افزایش تعداد مشاوران و مددکاران آموزشدیده و تقویت شبکههای ارتباطی هوشمند میان نهادهای دولتی و مردمی، تمرکز بر پژوهش و تحقیق برای شناسایی دقیقتر علل و عوامل نوظهور مؤثر بر سقطجنین و ارزیابی مستمر اثربخشی مداخلات به منظور بهروزرسانی و کارآمدتر کردن برنامهها در دستور کار آینده باید قرار گیرد.
یکی دیگر از محورهای کلیدی چشمانداز آینده، تقویت برنامههای آموزشی در سطح مدارس و دانشگاهها برای نسل جوان است. هدف از این کار نهادینه کردن ارزش و قداست حیات و مسئولیتپذیری در قبال تشکیل و حفظ خانواده از سنین پایه است. استان اصفهان به یاری خداوند با تداوم این مسیر و با نوآوری و همافزایی روزافزون در آینده نهتنها آمار سقطجنین را به حداقل ممکن میرساند؛ بلکه به الگویی الهامبخش برای سراسر کشور در زمینه صیانت از حیات و حمایت همهجانبه از خانواده تبدیل میشود.
در انتهای این مسیر آنگاه که غبار تردیدها فرو مینشیند و صدای زندگی بر سکوت مرگ غلبه میکند، تصویری جز زیبایی و امید باقی نمیماند. اصفهان، شهری که هنر در تار و پودش تنیده شده، این بار زیباترین هنر یعنی هنر زندگی بخشیدن را به نمایش گذاشته است.
هر جنینی که نجات مییابد، نه یک عدد در آمار بلکه جهانی است سرشار از رؤیاهای کشفنشده؛ شاید یک هنرمند دیگر که بر کاشیهای فیروزهای مسجد شیخ لطفالله نقش عشق بزند، شاید یک دانشمند که گرهای از کار جهان بگشاید. تلاشی که امروز در جریان است، بذری است که در خاک آینده کاشته میشود و ثمرهاش را نسلهای بعد خواهند چید. باشد که روزی در هر گوشه از این سرزمین، هیچ گهوارهای خالی نماند و هیچ قلبی از تپیدن
باز نایستد.
