به گزارش اصفهان زیبا؛ دیو و پری، از کهنترین عناصر خیال در فرهنگ و ادبیات ایرانی، اینبار در قالب یک نمایشگاه هنری و ادبی معاصر بازخوانی شدهاند. نمایشگاه «دیو و پری» این روزها روایتهای تازهای از این مفاهیم آشنا را در نگارخانه خانه صفوی پیش روی مخاطبان قرار دادهاست.
دیو و پری از کهنترین و ماندگارترین چهرههای خیال در ادبیات فارسی و فرهنگ ایران به شمار میروند؛ موجوداتی که علاوه بر داستانها و افسانهها، در لایههای عمیقتری از تاریخ، اسطوره، ادبیات و فرهنگ شفاهی نیز حضور دارند. آشنایی ایرانیان با دیو و پری به دورههایی پیش از شکلگیری ادبیات مکتوب بازمیگردد؛ زمانی که جهان پیرامون انسان با نیروهای ناشناخته، ترسها، امیدها و رازهای طبیعت معنا مییافت و خیال، ابزاری برای فهم و روایت این جهان بود.
در ادبیات کهن فارسی، دیو اغلب نماد نیروی شر، آشوب و تاریکی است و در برابر آن، پری موجودی لطیف، زیبا و گاه دستنیافتنی تصور میشود که پیوندی با خیر، پاکی و شگفتی دارد. در شاهنامه فردوسی، دیوان حضوری پررنگ دارند و نبرد پهلوانان با دیوها، تنها یک رویارویی فیزیکی نیست، بلکه تمثیلی از مبارزه انسان با جهل، ترس و نیروهای مخرب درون و بیرون است. در مقابل، پریان در متون ادبی و روایی، اغلب ساکن مرز میان واقعیت و خیال هستند؛ موجوداتی که حضورشان جهان را شاعرانهتر و رازآلودتر میکند.
دیو و پری تنها به متون کلاسیک محدود نمیشوند. آنها در ادبیات شفاهی، قصههای عامیانه، لالاییها و روایتهایی که نسلبهنسل و دهانبهدهان منتقل شدهاند هم حضوری زنده و پویا دارند. داستانهایی که کودکان از زبان پدربزرگها و مادربزرگها شنیدهاند، اغلب پر از خانههای اسرارآمیز، دالانهای تاریک، موجودات ناپیدا و نیروهایی ناشناخته است که در قالب دیو و پری جان میگیرند. این روایتها علاوه بر اینکه سرگرمکننده بودهاند، به آموزش، انتقال ارزشها و همچنین مواجهه با ترسهای انسانی کمک میکردند.
شناخت دیو و پری در ادبیات فارسی به ما کمک میکند تا لایههای پنهان ذهن جمعی ایرانی را بهتر بشناسیم؛ ذهنی که همواره میان عقل و خیال، واقعیت و اسطوره، ترس و امید در نوسان بوده است. این شناخت نشان میدهد که چگونه انسان ایرانی از طریق روایت، با ناشناختهها روبهرو شده، آنها را معنا کرده و به زبان هنر و داستان درآورده است. همچنین، بازخوانی این مفاهیم در زمانه معاصر میتواند پلی میان گذشته و اکنون ایجاد کند؛ پلی که به هنرمند و مخاطب امکان میدهد تا روایتهای کهن را با تجربههای زیسته امروز پیوند بزند و از دل اسطوره، معنایی تازه برای زندگی معاصر استخراج کند.
در امتداد این نگاه، بهتازگی نمایشگاهی با عنوان «دیو و پری» در دو بخش هنری و ادبی در نگارخانه صفوی برگزار شده است؛ رویدادی که میکوشد این مفاهیم ریشهدار را با نگاهی معاصر بازخوانی کند. در این نمایشگاه، هنرمندان و نویسندگان با الهام از دیو و پری در ادبیات و فرهنگ ایرانی، روایتها و برداشتهای تازهای را در قالبهای مختلف هنری و ادبی ارائه دادهاند.
نمایشگاهی برای تمام ایران
در ادامه، با شیما معینیان، هنرمند و نمایشگاهگردان نمایشگاه «دیو و پری»، درباره ایده شکلگیری این رویداد، رویکرد محتوایی آن و نسبت میان روایتهای کهن و نگاه امروز هنرمندان و نویسندگان معاصر گفتوگو میکنیم.
او درباره هنرمندان و نویسندگان شرکتکننده در این نمایشگاه به «اصفهانزیبا» میگوید: «در نمایشگاه دیو و پری از سراسر ایران و از شهرهای مختلف شرکتکننده داشتیم. هنرمندان بسیاری آثار خود را برای ما ارسال کردند و بخش قابل توجهی از آنها غیراصفهانی بودند. از شهرهایی چون کرج، تبریز، رفسنجان، لار، مشهد و شیراز، در کنار شهرهای دیگر کشور، آثاری به این نمایشگاه راه پیدا کرد و همین موضوع تنوع و گستره ملی این رویداد را نشان میدهد.»
نمایشگاهگردان نمایشگاه «دیو و پری»، درباره ساختار فراخوان این رویداد توضیح میدهد: «فراخوان این نمایشگاه شامل دو بخش ادبی و هنری میشود؛ بخش هنری در مرحله نخست برگزار شد و آثار بخش ادبی نیز تا دهم دیماه در نمایشگاه به نمایش درآمدهاند که شامل داستان کوتاه و شعر کوتاه میشود. در بخش هنری، ۵۷ هنرمند انتخاب شدند و در بخش ادبی نیز ۶۰ نویسنده و شاعر به عنوان برگزیده معرفی شدند و در مجموع، حدود ۱۵۰ اثر در بخش هنری به دبیرخانه نمایشگاه ارسال شده بود.»
معینیان، در ادامه یادآور میشود: «در مجموع حدود ۵۰۰ اثر به دبیرخانه نمایشگاه ارسال شد که فرآیند انتخاب آنها بر اساس معیارهایی چون کیفیت آثار، تکنیک اجرا و توانایی هنری هنرمندان و نویسندگان انجام گرفت. آثار بخش هنرهای تجسمی نیز طیف متنوعی را در بر میگرفت و شامل ویدئو آرت، حجم، نقاشی و مجسمه بود.»
دیو و پری، ماهیتی عمیقا ایرانی دارد
این هنرمند درباره بخش ادبی این نمایشگاه توضیح میدهد: «بخش ادبی شامل داستان کوتاه و شعر است که همه آنها با محوریت “دیو و پری” نوشته شدهاند. دیو و پری از عناصر پررنگ و تکرارشونده در داستانها و متون ادبیات فارسی هستند و ما همواره تصویر و تصور ذهنی مشخصی از آنها داشتهایم، اما کمتر به شکل اجرایی و هنری به آنها پرداخته شده است.»
او ادامه میدهد: «از سوی دیگر، نگارخانه صفوی بهعنوان یک خانه تاریخی، فضایی سرشار از دالانها و مکانهای رازآلود دارد؛ فضاهایی که در نگاه نخست چندان به چشم نمیآیند، اما با ورود به آنها، جزئیات پنهانشان آشکار میشود؛ برای مثال ممکن است تازه متوجه شوید که در سقف یک فضا، اتاقی نهفته است.»
معینیان در تشریح رویکرد این نمایشگاه بیان میکند: «به دلیل چنین فضاهایی، همواره داستانها و روایتهایی درباره دیوها و پریها بهصورت دهانبهدهان میان مردم رواج داشته است. من دوست داشتم این بار با نگاه و زبان هنرمندان، نویسندگان و شاعران معاصر، روایت تازهای از این مفاهیم شکل بگیرد؛ روایتی که حاصل برداشتهای امروزی هنرمند باشد و مجموعهای معاصر و نو را از نگاه امروز او به این موضوعات و پیوندشان با زندگی روزمره را پیش روی مخاطب قرار دهد.»
او در توضیح انتخاب این موضوع میگوید: «ما این موضوع را انتخاب کردیم، زیرا ماهیتی عمیقا ایرانی دارد و همچنین ریشه در ادبیات و فرهنگ شفاهی ما دارد؛ در همان داستانهایی که در کودکی از زبان پدربزرگها و مادربزرگها میشنیدیم. این مفاهیم همچنین در ادبیات فارسی نیز حضوری پررنگ دارند و در آثار گوناگون به شکلهای مختلف بازتاب یافتهاست.» به گزارش «اصفهانزیبا»، این نمایشگاه تا تاریخ ۱۰ دی ماه ۱۴۰۴ در نگارخانه صفوی دایر است.
