به گزارش اصفهان زیبا؛ با شروع فصل تابستان و افزایش شدید دما در بسیاری از مناطق کشور، خطر گرمازدگی بیش از هر زمان دیگری افزایش پیدا میکند. این وضعیت یکی از شایعترین مشکلات جسمی در روزهای گرم سال است و میتواند برای گروههای حساس مانند کودکان، سالمندان، زنان باردار و افرادی که در فضای باز فعالیت میکنند، بسیار خطرناک باشد.
در این زمینه دکتر محمد انصاریپور، مدیر گروه طب ایرانی، رئیس سلامتکده طب سنتی اصفهان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و نیز دکتر زینب مستاجران، متخصص طب ایرانی توضیح دادهاند.
گرمازدگی زمانی رخ میدهد که بدن دیگر قادر به تنظیم دمای داخلی خود نباشد و سیستم خنککننده طبیعی بدن یعنی تعریق دچار اختلال شود. در این شرایط، دمای بدن به سرعت بالا میرود و اگر فرد بهموقع کمک دریافت نکند، ممکن است دچار عوارض جدی شود.
گرمازدگی چگونه اتفاق میافتد؟
در حالت طبیعی، بدن انسان از طریق تعریق و گردش خون دمای خود را تنظیم میکند. اما زمانی که فرد برای مدت طولانی در معرض گرمای شدید قرار بگیرد یا فعالیت بدنی سنگین در هوای گرم انجام دهد، این سیستم دچار فشار میشود.
بنابراین بدن دیگر قادر به دفع حرارت نیست و دمای داخلی شروع به افزایش میکند. در این حالت، فرد ممکن است دچار سردرد، ضعف شدید، سرگیجه و حالت تهوع شود. در موارد شدیدتر، حتی اختلال در هوشیاری نیز مشاهده میشود.
علائم هشداردهنده گرمازدگی
گرمازدگی معمولاً با نشانههای مشخصی همراه است که شناخت آنها اهمیت زیادی دارد:
افزایش دمای بدن بهصورت غیرطبیعی
قرمزی یا خشکی پوست
تعریق شدید یا در مواردی قطع کامل تعریق
احساس ضعف و بیحالی شدید
سردرد و سنگینی سر
تهوع و استفراغ
کاهش تمرکز و گیجی
همچنین در موارد پیشرفتهتر ممکن است فرد دچار بیهوشی، تشنج یا افت شدید فشار خون شود که این وضعیت نیاز فوری به رسیدگی پزشکی دارد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی افراد نسبت به گرمازدگی آسیبپذیرتر هستند. از جمله:
کودکان که سیستم تنظیم دمای بدن آنها هنوز کامل نشده است
سالمندان به دلیل کاهش توان فیزیولوژیکی بدن
زنان باردار به دلیل تغییرات هورمونی
کارگران ساختمانی و کشاورزان
ورزشکاران در فضای باز
افراد مبتلا به بیماریهای قلبی، کلیوی یا دیابت
روشهای پیشگیری از گرمازدگی
پیشگیری از گرمازدگی بسیار سادهتر از درمان آن است. بنابراین رعایت چند نکته ساده میتواند خطر را تا حد زیادی کاهش دهد.
گام اول پرهیز از حضور در فضای گرم و زیر آفتاب و نیز فعالیت شدید و پرهیز از تعریق زیاد است. بهتر است افراد در ساعات اوج گرما یعنی بین ۱۱ صبح تا ۴ بعدازظهر در فضای باز حضور نداشته باشند.
دوم اینکه نوشیدن مایعات کافی در طول روز اهمیت بسیار زیادی دارد. بدن در هوای گرم مقدار زیادی آب از دست میدهد و این کمبود باید جبران شود.
استفاده از لباسهای نخی، سبک و رنگ روشن نیز میتواند به کاهش جذب گرما کمک کند. استفاده از کلاه لبهدار، عینک آفتابی و قرار گرفتن در سایه نیز توصیه میشود.
علاوه بر این، کاهش فعالیتهای بدنی سنگین در روزهای گرم نقش مهمی در پیشگیری از گرمازدگی دارد.
اقدامات فوری در زمان گرمازدگی
اگر فردی دچار گرمازدگی شود، سرعت عمل بسیار مهم است. ابتدا باید او را به محیطی خنک و سایه منتقل کرد. سپس لباسهای اضافی را از بدن او خارج کرد تا فرآیند خنکسازی سریعتر انجام شود.
در ادامه میتوان از آب خنک برای مرطوب کردن بدن یا کمپرس سرد روی گردن و پیشانی استفاده کرد. همچنین نوشیدن آب خنک بهصورت جرعهجرعه در صورتی که فرد هوشیار باشد، بسیار کمککننده است.
در نهایت اگر فرد دچار بیهوشی یا علائم شدید شد، باید فوراً به مرکز درمانی منتقل شود، زیرا گرمازدگی شدید یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
توصیههای طب سنتی برای پیشگیری و درمان گرمازدگی
در طب سنتی ایرانی، گرمازدگی معمولاً ناشی از افزایش «حرارت بدن» و کاهش رطوبت طبیعی بدن شناخته میشود. بنابراین هدف اصلی در درمان و پیشگیری، کاهش حرارت و افزایش رطوبت بدن است.
یکی از مهمترین توصیهها، مصرف شربت آبلیمو طبیعی است. این نوشیدنی به کاهش حرارت بدن کمک میکند و احساس خنکی ایجاد میکند. همچنین مصرف آن در طول روز میتواند از بروز علائم گرمازدگی جلوگیری کند.
مصرف میوههای آبدار نیز در طب سنتی بسیار توصیه شده است. از جمله: هندوانه، خیار و خربزه علاوه بر تأمین آب بدن، به کاهش حرارت داخلی کمک میکنند.
نوشیدن آب خنک نیز همراه با مقدار کمی عسل طبیعی میتواند انرژی بدن را تأمین کند و از ضعف ناشی از گرما جلوگیری کند.
در کنار این موارد، استفاده از گلاب روی پوست نیز در طب سنتی توصیه میشود.
همچنین طب سنتی توصیه میکند در فصل تابستان از مصرف غذاهای سنگین، چرب، سرخکرده و بسیار گرم خودداری شود. ادویههایی مانند فلفل، زنجبیل و دارچین باید با احتیاط مصرف شوند، زیرا میتوانند حرارت بدن را افزایش دهند.
علاوه بر این، مصرف دوغ کمنمک، آشهای سبک و غذاهای آبکی نیز برای تعادل بدن در هوای گرم بسیار مفید است.
