بااینحال بسیاری از مدیران گالریها حضور در فضای مجازی و استفاده از ظرفیتهای این بستر برای نمایشگاههای آنلاین را جایگزینی برای برگزاری فیزیکی و حضوری نمایشگاهها نمیدانند و همچنان فعالیت در حوزه تخصصی گالری داری و نمایشگاهگردانی را نیازمند حضور فیزیکی افراد میدانند. این مدیران بستر فضای مجازی را مهم اما منوط به سازوکار و ساختاری تازه و حرفهای مختص هنرهای تجسمی و معاصر قلمداد میکنند. مهدی تمیزی مدیر «موزه هنرهای معاصر اصفهان»، الناز رجبیان مدیر گالری «اکنون»، نیما سنبلستان مدیر گالری «صفر یک» و علی استدلال مدیر هنری گالری «نگرش» نظراتشان را درباره گالریداری در دوران کرونا با ما در میان گذاشتهاند.
تعطیلی فضاهای هنری، آسیب روانی برای جامعه به دنبال دارد
موزه هنرهای معاصر اصفهان از اولین مراکز هنری شهر بود که برگزاری نمایشگاه آثار هنری در دوران کرونا را برنامهریزی و اجرا کرد. 12 تیرماه افتتاحیه نمایشگاه «تا هنر معاصر» و تماشای ادیشن شماره 17 مجسمه «فضانورد پیاده» بهعنوان اولین نمایشگاه بعد از کرونای این مرکز برگزار شد. مهدی تمیزی، مدیر موزه هنرهای معاصر، درباره تجربیات برگزاری این رویداد در دوران کرونا و اهمیت ادامه فعالیت نمایشگاههای هنری در سطح جامعه میگوید: «اساسا دستورالعملهایی که در باب مسائل مختلف ازجمله برگزاری نمایشگاهها صادر میشود، به دلیل ناشناختهبودن خود ویروس کرونا مدام در حال تغییر و برمبنای تجربیات است. موزه هنرهای معاصر هم به دنبال تعطیلی مراکز فرهنگی از اسفند سال 98 تعطیل شد، باوجوداین، تجربیات دوران تعطیلی موزه و برداشتهای ما از برگزاری یا عدم برگزاری نمایشگاه در این دوران ما را به این نتیجه رساند که بعد از نزدیک پنجماه اولین نمایشگاه را برگزار کنیم. استدلال ما بر این بود که بسته بودن مراکز و فضاهای فرهنگی و هنری آسیب روحی جدی به روان جامعه و بهخصوص هنرمندان میزند.» او معتقد است که در دوران کرونا مراکز فرهنگی و هنری به دلیل ماهیت و مخاطب هدفشان خطر بسیار کمتری نسبت به مکانهای عمومی برای شهروندان دارند: «باوجوداینکه پارکها و پاساژها همه باز هستند و عدم رعایت پروتکلهای بهداشتی در آنها مشهود است، اما مراکز فرهنگی و هنری با حساسیت بسیار و مخالفتهای متعدد بازگشایی میشوند. درواقع مراکز عمومی انبوه جمعیت را در خود میبینند، اما مراکز هنری مخاطبان معدود و خاصی را به خود میبینند.» تمیزی صحبتهایش را با ارائه آمار تعداد مخاطبان قبل و بعد از کرونا ادامه میدهد: «قبل از کرونا میانگین روزی 100 نفر به موزه هنرهای معاصر برای دیدن نمایشگاههای مختلف میآمدند و این عدد از 12 تیر که اولین نمایشگاه بعد از همهگیری کرونا برگزار شد به میانگین 10 نفر در روز رسید. این یعنی مخاطب بسیار کاهش پیدا کرده است. بااینحال این آمار میتواند این حرف را هم در پی داشته باشد که این تعداد کم مخاطب میتوانند با رعایت پروتکلهای بهداشتی بدون مشکل خاصی در نمایشگاهها حضورداشته باشند.» مدیر موزه هنرهای معاصر اصفهان درباره استفاده از فضاهای مجازی برای برگزاری نمایشگاه هم میگوید: «استفاده از فضای مجازی و برگزاری نمایشگاهها بهصورت اینترنتی اصلا چیز بدیع و تازهای نیست. پیش از کرونا همچنین رویکردهایی درزمینه هنرهای تجسمی رواج داشت؛ یعنی از طریق سایت یا اینستاگرام بازدیدها از آثار هنری انجام میشد. درواقع آن رویکرد و سازوکاری که بتواند روش تازهای را در امر استفاده از فضای مجازی در خصوص نمایشگاههای هنری اعمال کند تاکنون شکل نگرفته است وگرنه استفاده از سایت و دیگر بسترهای اینترنتی اتفاق تازهای نیست.»
نمایشگاه مجازی درآمد گالریها را تأمین نمیکند
گالری اکنون از اولین گالریهایی بود که فعالیت برای حضور دوباره در فضای تجسمی اصفهان را آغاز کرد. این گالری در 9 خردادماه نمایشگاه گروهی چاپ دستی با عنوان «نسخهها» را برگزار کرد. بعدازآن، میزبان نمایشگاه عکس «برچسب آبی» بود و سپس دو نمایشگاه آنلاین انفرادی با نامهای «پاندمیک» و «بیمار صفر» برگزار کرد. الناز رجبیان برگزاری نمایشگاه فیزیکی را با تداوم شرایط کنونی غیرممکن میداند: «انرژی و هزینه اصلی برای برگزاری هر نمایشگاهی به روز افتتاحیه آن برمیگردد و افتتاحیهها مهمترین روز هر رویداد هنری ازجمله نمایشگاهها هستند. در این روز است که شور و هیجان برای دیدن آثار و گفتوگو با هنرمند و تبادلنظر وجود دارد و میتوان برآیند کلی روند و استقبال از نمایشگاه را مشاهده کرد؛ اما در دوران کرونا که برگزاری افتتاحیه با محدودیتهای بسیاری روبهروست و همچنین سفر و حضور آرتیستها برای حضور در افتتاحیه به دلیل شرایط کرونا دشوار است. خیلی سخت گالریدارها و هنرمندان زیربار برگزاری فیزیکی نمایشگاه میروند. هرچقدر که پروتکلهای بهداشتی رعایت شود و تبلیغات خوبی هم صورت گیرد، بازهم با به وجود آمدن شرایط کرونا تقریبا هیچچیز شبیه قبل آن نیست. حضور مخاطبان هم با ریزش بسیاری همراه بوده و در این شرایط افراد ترجیح میدهند به دیدن نمایشگاهها به دلیل سربستهبودن آن نروند و اینها همه باهم برگزاری نمایشگـــــاه به شکل مرسوم را غیرممکن کرده است.» او برگزاری نمایشگاه آنلاین را تنها راه ممکن ارزیابی میکند، اما به این نکته هم اشاره میکند که حرکت در فضای آنلاین بههیچوجه تأمینکننده درآمد و ادامه حیات گالریها نیست: «درست است که ما نمایشگاه آنلاین برگزار میکنیم، اما این دردی از بحث مالی گالریهای دوا نمیکند. تا زمانی که نتوان نمایشگاه فیزیکی برگزار کرد و کار را روی دیوار دید و همچنین هنرمندان را معرفی و ارتباطی میان او و خریدار برقرار کرد، گالریها با دوران مالی سختی دستبهگریبان خواهند بود و در عمل چرخه گالری داری معیوب خواهد شد. خود ما در گالری اکنون از بهمن سال گذشته تا حالا بههیچعنوان نتوانستهایم درآمدی کسب کنیم و درنتیجه ادامه مسیر با این شرایط سخت خواهد شد.» رجبیان درباره امتیاز مهم استفاده از فضای مجازی و نمایشگاه آنلاین هم میگوید: «مهمترین استفاده از فضای مجازی و نمایشگاه آنلاین در دوران کرونا به ارتباط و همکاری با گالریها و هنرمندان خارجی برمیگردد. فرصت بسیار مناسبی است تا آثار هنرمندانی را که بهصورت فیزیکی امکان حضور در ایران را نداشتند حالا با این بستر در معرض دید مخاطبان ایرانی قرار داد.»
تلاش برای معرفی استعدادهای جدید
نیما سنبلستان، مدیر گالری صفر یک، از تعطیلی نمایشگاههای متعدد برنامهریزیشده با هنرمندان برجسته کشور در دوران کرونا خبر میدهد و رویکرد گالری خود را به سمت برپایی برنامههایی با مرور آثار نمایشگاههای قبلی اعلام میکند: «در این چند ماه قرار بود هنرمندان مطرحی عموما از تهران با آثارشان در گالری ما نمایشگاه برگزار کنند، اما به دلیل شرایط کرونایی و ادامه آن بسیاری از برنامهریزیها کاملا به هم ریخت. برگزاری این نمایشگاهها درصورتیکه حتی هنرمند هم بپذیرد که در دوران کرونا نمایشگاه آثارش را برگزار کند که عموما چنین نظری ندارند بازهم با ریسک بسیار بالایی روبهرو است. اختصاص هزینه بسیار و تبلیغات و رعایت تمام پروتکلها با کوچکترین نکتهای میتوانست ازبین برود. برای مثال عدم برگزاری افتتاحیه برای نمایشگاهها در عمل مهمترین روز را از یک نمایشگاه میگیرد و دیگر شور و حالی ایجاد نمیکند؛ بنابراین ما به سمت نوعی نمایشگاه مرور آثار رفتیم و هنوز نمایشگاهی در دوران کرونا برگزار نکردهایم.» او درباره نمایشگاههای مجازی میگوید: «بشخصه نمایشگاههای مجازی را یک مکمل برای بحث نمایشگاه میدانم، چراکه معتقدم در بحث هنرهای تجسمی و معاصر باید اثر را روی دیوار و با درک جزئیات آن دید. یک نقاشی و یک مجسمه خیلی به حس لمسپذیری از نزدیک نیاز دارند و وابستهاند و البته عکس نیز از باب درک جزئیات در سایزهای بزرگتر و نوع ارائه و چیدمان به نمایشگاه فیزیکی نیازمند است.» سنبلستان برنامه اصلی گالری برای ادامه فعالیت را حمایت از استعدادهای جوان میداند: «با توجه به شرایط بهوجودآمده و عدم امکان حضور هنرمندان مطرح در اصفهان برای برگزاری نمایشگاه بهتر است که در بازه زمانی طولانیتری به معرفی استعدادهای جوان و جدید در عرصه هنرهای دیجیتال و تجسمی بپردازیم؛ سیاستی که قبلا هم در گالری صفر یک دنبال میکردیم، اما در شرایط جدید آن را بهترین راه برای ادامه فعالیت هدفمند در حوزه گالری داری میدانیم.»
تلاش برای ایجاد یک پلتفرم اشتراکی هنر
علی استدلال، مدیر هنری گالری نگرش، تمرکز صحبتهایش را بیشتر بر استفاده از فضای مجازی درزمینه برگزاری نمایشگاه و رویدادهای هنری میگذارد. او ابتدا از رویکرد گالری نگرش میگوید: «بخش مهم کار گالریها فروش اثر است، اما بخش مهم دیگری هم بر عهده آنهاست و آن رقم زدن اتفاقات جدید در حوزه هنر است. درواقع گالریها بستری برای رقم خوردن اتفاقات و رویدادهای هنری هستند که تا پیشازاین شناختهشده نیستند. گالری نگرش به دلیل رویکردش درزمینه ایجاد اتفاقات جدید درزمینه هنر تمرکزی درزمینه فروش آثار نداشته و طبیعتا حالا همچنین رویکردی ندارد.» او داشتن چنین رویکردی برای رقمزدن اتفاقات تازه هنری را در بستر فعلی مجازی غیرممکن میداند: «حضور در بستر فعلی فضای مجازی که در دو عنوان سایت و اینستاگرام خلاصه میشود، بهطورکلی بر نمایش آثار است و این مسئله برای گالری نگرش، هیچ دستاوردی بهحساب نمیآید و ما نمیتوانیم اتفاق هنری را در بستر فضای مجازی فعلی برگزار کنیم. اگر قرار باشد چنین اتفاقی بیفتد بیشتر شبیه تبدیل اثر هنری به یک بازنمایی کوچک است؛ بنابراین ما درزمینه آنچه برگزاری نمایشگاه مجازی خوانده میشود برنامهای نداشتیم.» استدلال ادامه میدهد: «فضای اینستاگرام و سایر بسترهای مشابه برخی امکانات را برای کار روی پروژهها فراهم میکند، اما تا زمانی که یک فضا تخصصی نباشد و استفاده تخصصی از آن نشود، نمیتوان انتظار دستاورد درست را از آن داشت و درنهایت این فضاها اگر درست فهمیده و استفاده نشود باعث تولید محتواهای زرد و بروز و ظهور هنرمندنماها میشود.» او از تلاش گالری نگرش برای داشتن وبسایتی با قابلیتهای تخصصی برای برطرفکردن این نقیصه مهم خبر میدهد: «سعی کردیم از اسفندماه وبسایت گالری نگرش را با امکاناتی که برای برگزاری یک رویداد نیاز است برنامهریزی و اجرا کنیم. وبسایت نگرش درواقع یک پلتفرم اشتراکی است که در این پلتفرم اشتراکی هنرمندان داخلی و خارجی بتوانند تولید محتوا کرده و محتوا را به نمایش بگذارند. اگر بتوانیم تا پایان شهریور وبسایت را به بهرهبرداری برسانیم کاملا یک فضای تخصصی و اشتراکی برای بحث و تبادلنظر و حتی تولید محتوا در اختیار داریم تا استفاده تخصصی و درستی از فضای مجازی رقم بزنیم.»
