با ماشینیشدن زندگیها، دوچرخهسواری هم کمرنگ شد و میرفت تا به نوستالژیها بپیوندد. اما در سالهای اخیر و با توجه به آلودگیهای روزافزون هوای اصفهان، استفاده از این وسیله نقلیه پاک رونق گرفت و در حال حاضر نهتنها بهعنوان یک وسیله لاکچری برای استفاده و تفریح مردم به کار میرود، بلکه اغلب مردم برای خرید به جای استفاده از خودرو از دوچرخه استفاده میکنند که این موضوع در کاهش آلودگی هوا بسیار مؤثر است و حنجره خاکستری اصفهان را جانی تازه میبخشد. امروز روز حملونقل و رانندگان است؛ روزی برای یادآوری حملونقل پاک در بستر غمناک اصفهان. روزی برای ترویج فرهنگ دوچرخهسواری در اصفهان تا بتوان این جهانشهر را از شر آلودگیهای ریزودرشت حملونقلی نجات داد تا نهتنها یک روز در هفته بلکه هفتههای بدون خودرو در اصفهان جان بگیرد.
در ســـــالهـــای گــذشـــتــــه، ۱۵درصد حملونقل شهری با دوچرخه انجام میشد؛ ولی در سال 91 فقط 5درصد مردم دوچرخهسواری میکردند. غلبه زندگی ماشینی، علت اصلی این رکود بود که باعث کاهش رغبت شهروندان در استفاده از دوچرخه شده است. از همان سال(91) مدیریت شهری اصفهان برای ارتقای فرهنگ استفاده از دوچرخه بهعنوان حملونقل سالم عزمش را جزم کرد و درصدد بهسازی و بازسازی ایستگاههای مسیرهای دوچرخهسواری برآمد تا دوچرخهسواران بتوانند سفری ایمن و راحت در سطح شهر داشته باشند. در سالهای اخیر با پیادهراهشدن خیابان چهارباغ عباسی، زمینهسازی برای تردد شهروندان با دوچرخه بیشتر و همسو با پویش «سهشنبههای بدون خودرو»، دوچرخه انتخاب برتر شهروندان شد. قدرتاله نوروزی، شهردار اصفهان هم در خبری اعلام کرد که «اصفهان شهر دوچرخهها میشود و باید بسترهای ایمن برای استفاده از این وسیله حملونقل پاک در شهر فراهم شود.» به دنبال این خبر، احداث 777 کیلومتر مسیر استاندارد و ایمن دوچرخه در اصفهان در مناطق 15گانه شهر در دستور کار قرار گرفت. پژوهشی هم در راستای اینکه چگونه از دوچرخه بهعنوان وسیله نقلیه درونشهری استفاده کنیم، در شهرداری اصفهان انجام شد. بیش از ۱۵۰ مقاله لاتین در حوزه حملونقل و دوچرخهسواری و بهویژه ارگونومی دوچرخه استاندارد استخراج، مطالعه و ترجمه شد. همچنین بیش از ۲۰ مقاله مرتبط با این حوزه در منابع فارسی و مجلات علمیپژوهشی کشور استخراج و مطالب مفید آنها برداشت شد.
نهتنها اصفهان بلکه در آینده همه شهرهای جهان در سیطره دوچرخهها خواهند بود.محمدحسین بوچانی، رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران، معتقد است: «انسان، ژن بنیادی شهر است و برنامهریزی برای شهر به معنای اندیشیدن برای انسان است، نه برای شرکتهای خودروسازی یا تحولاتی که منبعث از صنعت خودرو است. به گفته او، «هر اقدامی که در شهر صورت میگیرد باید مبتنی بر سلامت، آسایش و شکوفایی نوع بشر باشد.»
او گفت: در دنیا استراتژیهایی برای زیست شهری وجود دارد. کاهش مصرف سوخت در شهرها، تحرک شهروندان، جابهجایی کمتر و دسترسی بیشتر از نمونه این موارد بوده و به آن معناست که وقتی در شهری شهرسازی کارگزار شرکتهای خودروسازی میشود، این نوع شهرسازی درنهایت ضدانسان خواهد بود.» رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران بیان کرد: «شهرهای دنیا در آینده در سیطره دوچرخهها و مدهایی شبیه دوچرخه خواهند بود. البته گونههای متنوعی برای دوچرخهها وجود دارد؛ مثل دوچرخههای برقی که بهراحتی در سربالاییها هم قابلاستفاده هستند. اقدام برای پیادهکردن راهبردهایی مثل تحرک برای سلامتی، کاهش مصرف سوخت، یا اساسا سیاست پیوند این نوع مدهای حملونقل با حملونقل عمومی کاملا معنادار است.» بوچانی، گرانی حملونقل عمومی را یکی از دلایل بنیادین افرادی که زیست اجتماعی در شهرهای اروپایی دارند و بهطرف استفاده از دوچرخه میروند، دانست.
او گفت: «در آنجا مترو و اتوبوس گران است و آنها به مد حملونقل مناسب برای ارتقای سلامت خودشان و کاهش هزینههای زندگی پناه میآورند و استفاده از دوچرخه برای تفریح و سرگرمی نیست.» در پایان باید گفت که خاصیت رشد شهرها این است که پیوندی نامبارک با خودرو دارند؛ پیوندی که یکی از خطرناکترین حالتهای شهرنشینی در دنیاست. این شیوه زیستن و شهرنشینی ناپایدار، ناشکوفا و مخرب است و نهتنها با جان انسانها بازی میکند، بلکه روانپریشی را نیز به ارمغان میآورد، پس با همه این اوصاف دوچرخه بهترین وسیله حملونقلی در همه شهرهاست که انسانها نباید از آن غافل شوند.
جایگاه دوچرخهها در حملونقل شهری
سالها پیش آقاجان ساعت چهار صبح خورجینی میانداخت روی دوچرخه و از خیابان مولوی تا سبزهمیدان رکاب میزد تا مغازه نانواییاش. میگفت: اگر یک روز دوچرخه را نبینم دلم میگیرد. این دوچرخه هم مانند فرزندم شده است. نهتنها آقاجان دوچرخه داشت، بلکه اغلب همسایهها هم دوچرخه داشتند. آن روزها هوای اصفهان تا این حد آلوده نبود و یکی از علتهای اصلی پاکی هوا همین دوچرخههای بزرگ و کوچکی بود که مردم بهعنوان وسیله نقلیه از آن استفاده میکردند.
-
زهره قندهاری
دبیر گروه شهر هممحله
