پژوهشگران در دانشگاه آلتو در فنلاند چنین برآورد کردهاند که حدود 95 درصد از تولیدات کنونی محصولات کشاورزی در مناطقی صورت میگیرد که این محققان آنها را تحت عنوان «فضای اقلیمی امن»1 تعریف میکنند یا بهعبارتدیگر شرایطی که در آن درجه حرارت و همچنین میزان بارش و خشکی در محدوده معینی قرار دارد.
بر طبق مقالهای که اخیراً در ژورنال وان ارث2 منتشر شده است، اگر درجه حرارت تا پایان قرن حاضر بهاندازه 3.7 درجه سانتیگراد یا چیزی در همین حدود افزایش پیدا کند، در این صورت آن ناحیه امن نیز بهطور جدی و قابلتوجهی کوچکتر خواهد شد که بیش از همه قسمتهای جنوب و جنوب شرقی آسیا و همچنین منطقه سودانی ساحلی قاره آفریقا از این مسئله تأثیر خواهند پذیرفت.
بااینوجود، درصورتیکه میزان انتشار گازهای گلخانهای کاهش پیدا کند و جهان بتواند به اهداف موردنظر در پیمان اقلیمی پاریس دست پیدا کند، یعنی بتوان میزان افزایش درجه حرارت و گرمایش جهانی را به 1.5 تا 2 درجه سانتیگراد بالاتر از سطح آن در دوره پیش از انقلاب صنعتی در جهان3 محدود کرد، آنوقت تنها حدود 5 تا 8 درصد از تولیدات منابع غذایی جهان در معرض خطر قرار خواهند داشت.
متی کومو، دانشیار رشته آب و غذای جهانی در دانشگاه آلتو و مؤلف ارشد و بانی اصلی این مقاله گفت: «یکسوم از تولیدات غذایی جهان در معرض خطر قرار خواهد گرفت و ما باید نگران این مسئله باشیم چراکه فضای اقلیمی امن در واقع بسیار محدود است؛ اما اقداماتی هم هستند که میتوانیم بهمنظور کاهش میزان انتشار گازهای گلخانهای انجام دهیم. بهعلاوه، لازم است که توان مقاومتی آن دسته از جوامع و مردمانی را که در نواحی پرخطر و آسیبپذیر زندگی میکنند بالا ببریم تا بتوان از این طریق تأثیرات منفی این مسئله را کاهش داد و در مقابل، تابآوری، بهبودپذیری و همچنین ظرفیت انطباقی آنها را بالا برد.»
کومو همچنین اضافه کرد که اگرچه بالا رفتن درجه حرارت میتواند منجر به افزایش تولید منابع غذایی در برخی از نواحی جهان شود که در حال حاضر توان باروری کمتری دارند، مثلاً کشورهای نوردیک واقع در مناطق شمال اروپا؛ اما این افزایش اصلاً و ابداً نمیتواند از دست رفتن و فقدان نواحی مهم تولیدکننده غذا در جنوب را جبران کند.
او در ادامه گفت: «این مسئله هم برندگانی به دنبال خواهد داشت و هم بازندگانی؛ اما خسارات و زیانهای حاصل از آن نسبت به منافع احتمالی جدیتر خواهد بود و بر آنها میچربد. موضوع دیگر این است که فضای کافی برای تولید غذا وجود ندارد تا بتوان با آن ادامه داد چراکه ما همین حالا هم به حد نهایی رسیدهایم.»
به گفته کومو، علاوه بر تهدیداتی که در خصوص تولید محصولات کشاورزی وجود دارد، دامپروری نیز از این موضوع متأثر خواهد شد و بسیاری از نواحی جهان نیز بهاحتمالزیاد از شدیدتر شدن مشکل کمبود آب آسیب جدی خواهند دید. برای این مطالعه، پژوهشگران تأثیرات تغییرات اقلیمی را بر روی 27 مورد از مهمترین محصولات کشاورزی که بهعنوان منابع غذایی محسوب میشوند و همچنین هفت نوع دام و احشام مورد بررسی قرار دادند.
علاوه بر همه اینها، نتایج این پژوهش نشان داده است که درصورتیکه همچنان شاهد سناریویی با سطح بالایی از انتشار گازهای گلخانهای باشیم، ممکن است تا پایان قرن حاضر حتی تا میزان 1.5 میلیون مایل مربع (معادل 4 میلیون کیلومتر مربع) بیابان جدید در سرتاسر جهان ایجاد شود.
درصورتیکه میزان گرمایش جهانی به 1.5 تا 2 درجه سانتیگراد محدود شود، جنگلهای سوزنیبرگ شمالی یا تایگا در اروپا، روسیه و آمریکای شمالی تا سال 2100 از مساحت کنونی 7 میلیون مایل مربع به حدود 6 میلیون مایل مربع کاهش خواهند یافت؛ اما نویسندگان این مقاله چنین پیشبینی کردهاند که اگر شاهد سناریویی با سطح بالایی از انتشار گازهای گلخانهای باشیم، آنوقت تنها 3 میلیون مایل مربع از این جنگلها باقی خواهند ماند.
این مقاله نتایج پژوهشهای قبلی را که نشان دادهاند که گرمایش جهانی همین حالا هم بر بهرهوری و قابلیت تولید در حوزه کشاورزی تأثیرگذار بوده است، تأیید و تکمیل میکند.
پینوشتها:
1. safe climatic space
2. One Earth
3. در حال حاضر، پژوهشگران دوره 1900-1850 را در این خصوص بهعنوان مبنا در نظر میگیرند.
این مطلب ترجمه مقالهای است به قلم فیونا هاروی، روزنامهنگار گاردین در حوزه محیطزیست، که در تاریخ 14 مه 2021 در وبسایت گاردین (theguardian.com) منتشر شده است.
