موقعیت خاص جغرافیایی استان پهناور اصفهان، نیز به نحوی است که از سویی همجواری با رشتهکوههای زاگرس و از سویی همسایگی کویر مرکزی ایران را داراست و همین امر باعث شده است تا شرایط اقلیمی و آبوهوایی متنوعی را داشته باشد و همین موضوع باعث بهوجودآمدن روستاهایی با شرایط خاص و منحصربهفرد در سراسر استان شده است. روستاهای این استان همیشه مورد توجه گردشگران و دوستداران میراث فرهنگی بودهاند و تعدادی از آنها شهرتی جهانی هم یافتهاند و همین امر میطلبد تا سازمانها و نهادهای ذیربط توجه هرچه بیشتری به این موضوع داشته باشند. در ادامه به بررسی روستای تاریخی سُه که یکی از روستاهای هدف گردشگری در استان اصفهان است بهعنوان مشتی نمونه خروار میپردازیم و این روستا را از جهات مختلف بررسی میکنیم.
روستای تاریخی سُه کجاست؟
این روستا از لحاظ موقعیت جغرافیایی در طول ۵۱ درجه و ۲۷ دقیقه و عرض ۳۳ درجه و ۲۶ دقیقه واقع شده است، راه اصلی ورود به روستا از جاده تهران به اصفهان (۶۵N) است. در فاصله ۶۰ کیلومتری از شهر اصفهان، مابین شهر میمه و روستای مورچه خورت، مسیری ۳۰ کیلومتری وجود دارد که به سُه میرسد. در این مسیر روستاهای دهلر و بیدشک نیز هستند. این روستای زیبا از جهت شمال به روستای ابیانه، از سمت جنوب به روستای بیدشک، از شرق به روستای کلهرود و از سمت غرب به شهر میمه و روستای رباط محدود میشود و به علت قرارگیری روستا در دامنه رشته کوههای کرکس، راههای دستیابی به آن محدود است.
چرا «سُه »؟!
نام روستا از کلمه سُهی یا سَهی گرفته شده که به معنای بلندی و مکان مرتفع است و به نظر میرسد که به دلیل موقعیت کوهستانی روستا این نام را بر آن نهادند و به دلیل شرایط جغرافیایی روستا خانههای اهالی با زمینهای کشاورزی و باغات آنها فاصله دارد که در اصطلاح به این روستاها، روستاهای پراکنده میگویند.
در «سُه » چه ببینیم؟
به جهت تخمین قدمت و سابقه تاریخی روستای سُه، اسناد و مدارکی در دست نیست؛ اما آنطور که از شواهد و قراین موجود بر میآید، قدمت آن را بیش از ۲۰۰۰ سال نشان میدهد. ازجمله این شواهد میتوان به قلعه گبریها، قلعه نچفت و قلعههای موجود در روستا، آتشکده، سنگ آسیاب و… که اکنون تنها خرابهای از آنها باقی است، اشاره کرد. (نمونه قلعه گبرها را در شهرستان لنجان و شهر باغبهادران هم شاهد هستیم که محلیها به آن تُله کافر هم میگفتند و قبل از اسلام محل آتشکده زرتشتیها بوده است.)
از معماری خاص آن اینگونه برداشت میشود که سابقه قلعه میان (یا به لهجه سهیها «قلعه میون») بیش از دو هزاره باشد. به نظر میآید تعداد قلعههای گبری در اطراف روستا زیاد بوده و تلفظ و لهجه آنها از زبان زرتشتی است. هماکنون نیز لهجه اهالی روستا اینگونه است. علاوه بر این، وجود کاروانسرای عباسی (کاروانسرای آقا کمال پایین) در جاده اصلی منتهی به روستا و کاروانسرای قاجاری در داخل روستا نشان میدهد که این روستا بر سر راههای مهم و اصلی منطقه قرار داشته و زمانی پذیرای تعداد زیادی از مسافران و بازرگانان بوده است.
در این روستا میتوان به وجود جاذبههای طبیعی نظیر کوهستانهـــــا، چشمـــــــهســـــارها، قناتها، باغها و مزارع و دشتهای سرسبز اشاره کرد.
امامزاده یوسف بن علی النقی، امامزاده جلیل القدر، کاروانسرای قاجاری، حمام قدیمی (حمام قلعه پایین)، حمام قدیمی (حمام قلعه بالا)، خانه قدیمی معروف به تلگرافخانه انگلیسیها، عمارت فرنگی، قلعه پایین، قلعه بالا، برج کبوتر و کنده باغستان، منزل کدخدا، منزل میرزا جعفر، آسیاب امامزاده، آسیاب میرزا ابوالحسن، آسیاب میرزا محمد، ساباط در گذر قدیمی محله قلعه بالا و کوره آجرپزی آثار و ابنیه تاریخی روستا را تشکیل میدهند.
زخمهایی بر ساحت سُه
ولی متاسفانه باوجود دارابودن پتانسیلها و جاذبههای گردشگری متعدد این روستا فقط در سطح محدودی معرفی شده و آثار تاریخی و طبیعی آن در اثر بیتوجهی و نداشتن اطلاعات کافی و درک صحیح از اهمیت آثار تاریخی و جاذبههای گردشگری روستایی و عدم حمایت و توجه کافی و شرایط آبوهوایی و تغییرات اقلیمی رو به نابودی گذاشته است. بهطور مثال وضعیت کاروانسرای آقا کمال بسیار بحرانی است و در صورتی که زودتر به آن رسیدگی نشود به زودی کاملا تخریب خواهد شد.
کجا اقامت کنیم؟
متأسفانه با وجود اینکه این روستا بهشدت گردشگرپذیر است، محل مناسبی برای اقامت گردشگران در آن وجود ندارد و میطلبد تا فعالان صنعت گردشگری و حتی بخش خصوصی در این مورد ورود کنند ونسبت به تأمین محلی برای اقامت گردشگران اقدام کنند. با وجوداین، فعلا میتوان در زائرسرای کنار امامزادهها و همچنین خانههای اجارهای روستا اقامت کرد.
صنایع دستی سُه چیست؟
از جمله صنایعدستی روستای سُه که در زمان قدیم مرسوم بوده میتوان قالیبافی، گیوه بافی، اسپندبافی، چادرشببافی، گلدوزی، سبدبافی (تفت بافی با شاخه بید)، غره بافی (برای تهیه ظرف گندم، جو، گردو و… که با موی بز تهیه میشده است)، تاچه بافی (کیسهای برای نگهداری آرد که با نخ پنبه تهیه میشد)، تهیه رواندازهای چهلتکه، بافت کلاه عرقچین با نخ پنبه، نخ ریسی با دوک (از پنبه، پشم و موی بز برای تهیه گیوه، شال گردن، جوراب، عرقچین و …)، تهیه ظروف ادویه جات با کدو حلوایی، تهیه مَشک با پوست گوسفند، تهیه تُلُم (مشک بزرگ) با پوست گاو، پالان دوزی، خورجین بافی را نام برد.
در سفرسُه چه بخوریم؟
هر نقطه از ایران سنتهای خاص خود را دارد و غذاهای محلی گوناگونی در هر جای ایران پخته میشود. از انواع غذاهایی سنتی که از قدیم در روستای سُه تهیه میشده میتوان به کالجوش ماما با کشک و گردو و نعناع و پیاز، کالجوش روغنی، آبگوشت، آبگوشت تنوری، قورمه گوشت، سمنوی سنتی روستای سه، کباب دیزی، جغور بغور، جیزوک، کوفته که در اصطلاح محلی به آن (قیمچی) میگویند، کباب شامی، غورم است، حلیم محلی با گوشت گوسفند، آش بلغور جو، آش سیرابی، اشکنه تخم مرغ، گلمیشه (تقریبا شبیه به آش رشته)، دمی پَتله و غذاهای خوش طعمی مثل اوماچ، کاچی، قیمه، عدسی، عدس پلو، شیربرنج اشاره کرد.
از سُه چه سوغاتی ببریم؟
انواع محصولات دامی و لبنیات محلی شامل شیر، ماست، پنیر، کشک، دوغ، سرشیر، کره، روغن حیوانی، گوشت گوسفند، تخم مرغ بومی، نان محلی نیز در این منطقه زیبای گردشگری و تاریخی به وفور یافت میشود. همچنین در باغات اطراف روستا انواع میوهها از جمله گردو، بادام، انواع سیب، انواع گلابی، بِه، انواع انگور، گیلاس، آلبالو. زردآلو، انواع آلو، گوجه سبز و آلوچه، هلو، قیسی، هَلگ، (نوعی زالزالک که در زبان محلی به آن ویک می گویند)، توت، شاه توت، صیفی جات شامل خیار، گوجه، کدو، بادمجان، خربزه، هندوانه، فلفل و همچنین انواع متفاوتی از گونههای گیاهان دارویی در باغها، دشتها و مزارع روستا وجود دارد. که میتوان بهعنوان سوغات تهیه کرد.
پوشش سُهی ها
نوع پوشش هر محل نشانگر آداب و رسوم، اعتقادات و فرهنگ مردم آنجاست و در واقع آینهای تمامنما از دغدغههای فرهنگی و اجتماعی، فرهنگی، باورهای مذهبی و پایبندیهای رسمی و سنتی، توان اقتصادی و نگرش سیاسی است، در روستای سُه نیز پوشاک بر اساس همین عوامل شکل گرفته بوده ولی در دهههای اخیر این پوشش محلی بسیار کمرنگ شده است و در برخی نقاط به کلی به دست فراموشی سپرده شده است؛ با این حال، در گذشته پوشاک مردان عبارت بوده است از: قبا، ارخلق، ستره، کمرچین و لباده، تنبان (شلوار) و گیوه و عرقچین (کلاه) و مولوی یا عمامه که اینها هم برای سه طبقه از مردم با سه نوع پارچه تهیه میشده است.
همچنین نوع پوشش زنان در گذشته شامل یل (کت زنانه) و یک تنبان که وقتی پهن میشده دولایه بوده و تا ساق پای زنها را میپوشانده و با بندی به کمر بسته میشده است. همچنین پیراهنی گلدار و یک چادرشب الوان پیچازی موسوم به خشتی یا پنج ماکویه (پنج ردیف نخ) در عرض و طول یک مربع ریز را تشکیل میداد که زنهای روستایی گاهی آن را به شکل لچک به سر میانداختهاند و گاهی به شکل مربع و طرفین آن را با دست نگه میداشتهاند.
سُه چه میخواهد؟
هرچند گفتنیها در مورد این روستای زیبا و تاریخی بسیار است و هماکنون نیز به دلیل شیوع بیماری کرونا با محدودیتهای بهداشتی مواجهیم و امکان بازدید عمومی فراهم نیست؛ اما امیدوارم هرچه سریعتر سایه این بیماری از جهان رخت بربندد و دوستداران میراث فرهنگی و علاقهمند به گردشگری بتوانند به این روستا سفر کنند و از نزدیک شاهد زیباییهای آن باشند.
همینطور از مسؤلان و مدیران حوزه میراث فرهنگی و گردشگری تقاضامندم نسبت به تأمین حداقلها و زیرساختهای لازم در این روستا و مرمت آثار تاریخی این منطقه توجه ویژه داشته باشند.
