عملکردهای اصلی آن شامل تنظیم انرژی و متابولیسم سوختهای بدن، دفع سموم و داروها، سنتز و ذخیره برخی از ویتامینها و مواد معدنی، تشکیل و ترشح صفراست. دراینبین، هرگونه آسیب به کبد نظیر تجمع قطرات چربی در سلولهای کبدی میتواند سبب کاهش عملکرد کبد و عوارض بیشماری برای بدن شود. اگرچه توصیههای زیادی برای بهبود سلامت کبد وجود دارد، باوجوداین، همه آنها پشتوانه علمی لازم را ندارند؛ بنابراین به راهکارهای اصولی که به بهبود وضعیت سلامتی کبد کمک میکند، اشاره میشود.
کنترل وزن
یکی از بیماریهای رایج کبدی در جهان، کبد چرب غیرالکلی است. متأسفانه با شهرنشینی و تغییر سبک زندگی، بیماریهای مزمن نظیر چاقی، دیابت و فشارخون بالا در میان جوامع بشری شیوع روزافزونی پیدا کرده است. بیماری کبد چرب نیز یکی از تظاهرات متابولیکی وابسته به سبک زندگی ناسالم محسوب میشود؛ اما در حال حاضر درمان ثابتشدهای برای کبد چرب وجود ندارد؛ باوجوداین، داشتن وزن مناسب و کاهش وزن در صورت چاقی از راهکارهایی است که تحقیقهای بیشماری، اثرات سودبخش آن را برای کبد چرب نشان داده است؛ این در حالی است که چاقی و چاقی شکمی، دشمن شماره یک کبد بهشمار میآید.
مطالعات مختلف نشان میدهد که کاهش وزن بهطور متوسط 7 تا 10درصد وزن بدن در افراد مبتلا به چاقی و اضافهوزن سبب بهبود چشمگیر در سلامت کبد میشود؛ بنابراین، به همه افراد بزرگسال توصیه میشود برای داشتن کبدی سالم سعی کنند وزن متناسب داشته باشند و در صورت چاقی یا اضافهوزن زیر نظر متخصص تغذیه به وزن مطلوب برسند.
لازم به ذکر است که کاهش وزن سریع میتواند باعث روانهشدن مقدار زیادی از اسیدهای چرب آزادشده از بافت چربی به بافت کبد شود که این امر سبب تشدید آسیب به کبد میشود؛ به همین خاطر، افراد باید از رژیمهای غیراصولی و کاهش وزن زیاد در مدت کم پرهیز کنند.
فروکتوزی و نوشیدنیهای شیرین
قندها، شیرینیها، دونات، نوشابه، آبمیوه مصنوعی و انواع نوشیدنیهای شیرین، دشمن شماره دو کبد بهشمار میآیند. بسیاری از افراد بر این باورند که تنها مصرف چربی زیاد میتواند برای کبد آسیبزا باشد؛ این در حالی است که خطر موادغذایی شیرین برای کبد حتی در برخی از موارد بیشتر از چربیهاست.
فروکتوز از قندهای اصلی در ترکیبات شیرین است. این قند میتواند در کبد از طریق مسیرهای بیوشیمیایی خاص به چربی تبدیل شده و درنهایت سبب افزایش احتمال ابتلا به کبد چرب شود.
پلیفنولها
ریزمغذیهایی هستند که بهطور طبیعی در برخی از گیاهان وجود دارند. بیشتر از هشتهزار نوع پلیفنول وجود دارد که عمدتا در میوهها، فلفل تند، سبزیها و غلات کامل و میوههایی نظیر انواع توت و انگور قرمز وجود دارند.
پلیفنولها خاصیت ضدالتهابی دارند و برای همه افراد، بهویژه افرادی که مبتلا به کبد چرب پیشرفته همراه با التهاب هستند، توصیه میشود.
مکملهای گیاهی
مــســمــومــیــت ســلــولهــای کبــدی (هپاتوکسیسیتی) ازجمله نگرانیهای اصلی درباره مکملهای گیاهی است. این مکملهای گیاهی ممکن است به شکل داروهای لاغری باشند که افراد بدون نسخه میتوانند از داروخانه تهیه کنند.
تاکنون تعداد زیادی از داروهای گیاهی شناخته شدهاند که میتوانند سبب آسیب جدی برای کبد شوند. ازجمله آنها میتوان به گارسینا کامبوجیا، اکسی الایت پرو، هیدروکسی کات و سنا اشاره کرد. این داروهای گیاهی و تعداد زیاد دیگر که در این مبحث نمیگنجد، سبب مسمومیت کبدی و آسیب کبدی میشوند؛ بنابراین، توصیه میشود مکملها و داروهای گیاهی نیز زیر نظر متخصص استفاده شوند.
بــاوجــودایــن، داروها و مکملهای گیاهی وجود دارند که اثرات مفیدی بر سلامت کبد دارند؛ ازجمله آنها میتوان به گیاه خارمریم اشاره کرد. خارمریم دارای خاصیت ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و ضدفیبروز کبدی است که دارای اثرات مفیدی بر بیماریهای کبدی است. استفاده از این گیاه بر افراد مبتلا به کبد چرب نیز میتواند اثرات سودبخشی داشته باشد. باوجوداین، هنوز درباره میزان استفاده و اثربخشی آن بر بیماریهای مختلف کبدی توافق کامل وجود ندارد. چای سبز، زردچوبه و رزوراترول (فلاونویید در انگور قرمز) نیز برای سلامت کبد مفید است و مصرف آنها در حد اعتدال و به شکل دریافت رژیمی و نه دارویی توصیه میشود.
سبک زندگی نشسته
سبک زندگی نشسته نهتنها سبب افزایش چاقی میشود، بلکه بهعنوان یک عامل خطر مستقل برای بیماری کبد چرب غیرالکلی محسوب میشود. زمان تماشای تلویزیون و زمان استفاده از وسایل الکترونیک مانند موبایل و کامپیوتر ارتباط مستقیمی با افزایش خطر بیماریهای کبدی دارد؛ بنابراین توصیه میشود افراد در طول هفته پیادهروی و ورزشهای قدرتی داشته باشند. علاوه بر آن، زمان نشستنها و درازکشیدنهای طولانی را کاهش دهند. این تغییر در سبک زندگی بهتدریج سبب بهبود سلامت کبد میشود و از پیشرفت آسیبهای کبدی پیشگیری میکند.
