سفر معاون جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به تهران به منظور ارزیابی موضع دولت جدید ایران درباره زمان ازسرگیری مذاکرات احیای توافق هستهای در وین، در حالی انجام شد که برخی رسانهها از بیان شروط ایران برای ادامه مذاکرات وین و همچنین ناکامی اتحادیه اروپا از رسیدن به اهداف مدنظرش در این ملاقات گفتند و به همین خاطر ادامه این رایزنیها به بروکسل موکول شد. مذاکرات احیای برجام که در دولت دوازدهم و در دور ششم خود با نزدیکشدن به زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ایران متوقف شد، در انتظار دور هفتم خود به سر میبرد و اتحادیه اروپا از یک طرف و آمریکا نیز با وجود مخالفتهای رژیم صهیونیستی از سوی دیگر خواستار ازسرگیری دوباره آن هستند. مذاکراتی که از طریق آن بازگشت دوجانبه آمریکا و ایران در پایبندی کامل به توافق هستهای صورت گیرد. در این میان و خارج از طرفهای مذاکرهکننده رژیم صهیونیستی نیز از دولت بایدن خواسته است با اجرای پلان B و کنارگذاشتن مذاکره با ایران موقعیتی ایجاد کند که ایران نخواهد به مذاکرات احیای توافق هستهای در وین ادامه دهد و در راستای سیاستهای ترامپی برای تحریمهای سنگین مضاعف علیه ایران نیز برنامههایی داشته باشد. شرایطی که آمریکا تمایل چندانی به آن نشان نمیدهد و این موضوع موجب نگرانی اسرائیل شده است. آنچه حسین امیر عبدالهیان، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در نشست غیرعلنی روز گذشته مجلس شورای اسلامی در خصوص آن صحبت کرد و درباره مذاکرات هستهای به صراحت اعلام کرد که سیاست جمهوری اسلامی اقدام در برابر اقدام و عمل در برابر عمل است و بنای تهران آن است که مذاکره را از زمانی که ترامپ از برجام خارج شد، دنبال کنند نه موارد دیگر را.
یک توافق جدید با یک تضمین جدید مورد نیاز است؟
علی امیدی، استاد روابط بینالملل دانشگاه اصفهان طی گفتوگویی با «اصفهان زیبا» از اهداف سفر معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به تهران و همچنین رویکرد دولت جدید ایران در ادامه مذاکرات وین گفت. به گفته این کارشناس بینالملل، تأخیر در مذاکرات برجام به دلیل تغییر دولت ایران و چینش تیم جدید مذاکرهکننده در وین و همچنین ارزیابی دستاوردهای تیم قدیمی است؛ اینکه برای حضور در وین چه کمبودها و معایبی باید برطرف شود تا ادامه مذاکرات به نفع ایران تمام شود. از سویی، امیدی همچنین معتقد است که این تأخیر در مذاکره برای ایران افق روشنی به دنبال نخواهد داشت. او گفت: «هدف از ملاقات مورا با باقری اطلاع یافتن از موضع دولت جدید ایران و سیاست وزارت امور خارجه در رابطه با ادامه مذاکرات در وین بود. اینکه آیا ایران اصلا قصد یا اراده جدی برای مذاکرات را دارد یا خیر. به همین خاطر هم سخنگوی اتحادیه اروپا این ملاقات را حیاتی عنوان کرد. ادامه این رایزنیها نیز با اتحادیه اروپا و توافق بر سر مذاکرات به بروکسل کشانده شد. با این شرایط احتمال تغییر فرمول مذاکرات نیز وجود دارد.» امیدی همچنین از پافشاری ایران در رابطه با عدم تنطیم یک برجام جدید گفت و افزود: «ایران سخت بر این موضع خود که برجام، مذاکرات و احیای آن و بازگشت آمریکا به تعهدات برجامیاش در همان قالب گذشته باید رخ دهد، ایستاده است. از سویی میداند که این ایستادگی نیز با مشکلات بسیاری همراه خواهد بود. چراکه قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها در مجلس، نصب نسل جدید سانتریفیوژها و فعالیت دوباره سایت فردو که در بند 7 قانون اقدام راهبردی به آنها اشاره شده و در اثر آن باید تمام تحریمها از جمله هستهای، نظامی، حقوق بشری و امثال آن علیه ایران برداشته شود، مذاکرات وین را طولانی و همه اینها، شرایط را برای دولت آمریکا و بایدن نیز سخت کرده است. به عبارتی حتی اگر دو طرف هم بخواهند متن جدیدی را به امضا برسانند و بر سر یک برجام جدید توافق کنند، مشکلات دیگری نمایان خواهد شد و این موضوع به این سادگی شکل نمیگیرد.» او شرایط و عواقب تنطیم یک برجام جدید را توضیح داد و گفت: «تهیه و تنظیم برجام در قالب جدید زمان زیادی میطلبد. در حال حاضر شرایط کشور ما بسیار خاص است و سازمان برنامه و بودجه طی گزارشی اعلام کرده که حتی اگر تحریمها علیه ایران برداشته شود، در سال 2026 دولت با ورشکستگی مواجه خواهد شد و اگر تحریمها ادامه پیدا کند در سال 1403 دولت دچار ورشکستگی میشود. بنابراین این مسیر، مسیر آسانی نیست و به این سادگیها شرایط هموار نمیشود. از سوی دیگر آمریکا در سال 2015 قانونی را در مجلسی که جمهوریخواهان بر آن و سنا تسلط داشتند، به تصویب رساند که اگر آمریکا با ایران بر سر لغو تحریمها علیه کشورمان به توافق برسد، این موضوع باید به تصویب مجلس آمریکا نیز رسیده شود. شرایطی که مذاکرهکنندگان ما در وین باید به آن توجه کافی داشته باشند. به همین خاطر احیای برجام کنونی به نفع ایران است. البته نظر بنده این نیست که یک توافق متزلزل همچون گذشته صورت گیرد. بلکه در توافق جدید باید برای ایران یک تضمین در عدم برگشت تحریمهای آمریکا علیه کشورمان در چارچوب برجام و پروتکلهایی که وجود دارد، صورت گیرد.»
ایران تا زمانی به چانهزنی ادامه میدهد که خریداری داشته باشد
این استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که منظور واشنگتن از اینکه گفته است اگر ایران در مذاکره با آمریکا به توافق نرسد، گزینههای دیگر روی میز اجرا خواهد شد، چیست و آیا هدف اجرای پلن B و پیشنهاد رژیم صهیونیستی و گزینههای جنگ و مقابله با ایران از طریق تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران است، گفت: «خیر. چنین آیندهای را نمیتوان برای این موضوع پیشبینی کرد. استفاده از گزینه شورای امنیت امکانپذیر نیست، چراکه آمریکا در حال حاضر عضو برجام نیست که بتواند در این چارچوب اقدام کند و پرونده هستهای ایران را به این شورا بکشاند. آنچه که دونالد ترامپ تلاش بسیاری از طریق آن کرد و به دلیل عدم همکاری اعضای شورای امنیت نتیجه نگرفت. آمریکا تنها میتواند به صورت ممتنع به شورای امنیت از ایران شکایت کند و تقاضای تحریم جهانی ایران را داشته باشد و از آنجا که روسیه و چین با آمریکا همکاری نخواهند کرد و این پیشنهاد آمریکا را وتو میکنند، پس آمریکا باز هم نمیتواند اکثریت آرا را برای مقابله با ایران به دست آورد. بنابراین این گزینه منتفی است. گزینه جنگ هم امکانپذیر نیست. چراکه نه اقتصاد و نه سیاست داخلی آمریکا با این موضوع همخوانی ندارد. دولت بایدن با شعارهای ضد جنگ به قدرت رسید. در حال حاضر آمریکا معتقد است که سیاستهای ترامپ، کشور را در آستانه جنگ قرار میدهد و برگشت به برجام به خاطر این است که جنگی صورت نگیرد. هدف آمریکا از خارجکردن نیروهای نظامیاش از افغانستان و در آینده نزدیک از عراق این است که از کانونهای بحران خارج شده و کمتر خسارت ببیند. بنابراین گزینه جنگ با ایران برای آمریکا همچون انفجار انبار باروت است و کل منطقه درگیر میکند.» به اعتقاد امیدی، آمریکا برای فشار به ایران از همکاری اروپا با هدف یک اجماع نسبی علیه کشورمان آن هم بهصورت لفظی استفاده میکند و به جز این گزینه، کارت دیگری برای روکردن ندارند. او درخصوص نقش و تأثیر دولت جدید رژیم صهیونیستی در مذاکرات برجامی نیز ادامه داد: «دشمنی رژیم صهیونیستی با ایران ربطی به دولت جدید یا قدیم ندارد. این رژیم در هر حال بازگشت آمریکا به برجام را به منزله پیروزی سیاستهای منطقهای و بینالمللی ایران قلمداد میکند. در نتیجه بسیار مایل است که هماکنون سیاستهای فشار حداکثری ترامپ علیه ایران تداوم پیدا کند. این رژیم همچنان امید به فروپاشی حکومت ایران دارد؛ به همین خاطر هم با احیای برجام مخالف است.» این کارشناس بینالملل در آخر از چرایی تأخیر ایران در شروع دوباره مذاکرات وین گفت و افزود: «ایران و بهخصوص دولت جدید به دنبال این است که به طرفهای برجامی و آمریکا بفهماند که هر زمانی که آنها میخواهند نباید همه چیز صورت گیرد. ایران نیز برای خود مواضع و شرایطی دارد و دولت سیزدهم با رویکردها و سیاستهای جدید خود پیش خواهد رفت. البته این چانهزنیهای ایران هم نباید طولانی شود. چراکه نتیجه ملموسی به همراه نخواهد داشت. ادامه این سیاست ممکن است در کوتاهمدت جواب دهد اما در بلند مدت خیر. شاید ایران بتواند قدرت چانهزنی خود را در این شرایط افزایش دهد، اما تبعاتی هم به همراه خواهد داشت. باید حواس ایران به زمانی که صرف این موضوع میشود، باشد و تا زمانی به چانه زنی خود ادامه دهد که خریدار داشته باشد.»
