جایگاه شهرسازی در نظام مهندسی

یکی از سخنرانان این نشست، «محمد مسعود»، استادتمام دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان بود که نظرات خود را با محوریت «مهندس شهرساز، مهمان ناخوانده نظام مهندسی» ارائه و بر اهمیت جایگاه شهرسازان در روند توسعه شهر تأکید کرد.
مسعود، سازمان نظام‌مهندسی را تشکلی حرفه‌ای نامید و آن را مکانی برای به اجرا درآوردن دانش و اطلاعات دانشجویان در قالب طرح‌های متفاوت شهری و روستایی قلمداد کرد. او گفت: «سهم عظیمی از سرمایه‌های ملی کشور در قالب احداث واحدهای ساختمانی وابسته به کاربری‌های متفاوت و صنایع وابسته به آن‌هاست که برای آن‌ها اهداف، اولویت‌ها و نیروی انسانی متخصصی که شامل دانشجویان شهرسازی می‌شود، مشخص شده است. بنابراین باید از این سرمایه‌ها به نحو درستی بهره‌برداری و از تجربه دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی در پروژه‌های مختلف استفاده کرد.»
او با اشاره به اینکه قانون نظام‌مهندسی و کنترل ساختمان برای هفت رشته مهندسی در سال 1375 تصویب شده، تأکید کرد: «سازمان نظام مهندسی به‌عنوان یک تشکل مردمی و حرفه‌ای شناخته می‌شود که زیرمجموعه وزارت راه و شهرسازی در هر استان شکل گرفته است. این سازمان در گذر زمان اقدامات متعددی را در حوزه وظایف خود انجام داده و جایگاه شهرسازی در اهداف و خط‌مشی قانون آن مشخص شده است که برخی از ماده‌های این اهداف عبارت‌اند از: تقویت و توسعه فرهنگ و ارزش‌های اسلامی در معماری و شهرسازی، تنسیق امور مربوط به مشاغل و حرفه‌های فنی و مهندسی در بخش‌های ساختمان و شهرسازی، ترویج اصول معماری و شهرسازی و رشد آگاهی عمومی نسبت به آن و مقررات ملی ساختمان‌ها در راستای افزایش بهره‌وری، الزام به رعایت مقررات ملی ساختمان، ضوابط و مقررات شهرسازی و مفاد طرح‌های جامع، تفصیلی و هادی.»
او اضافه کرد: «با گذشت سال‌ها به‌جز مهندسان ترافیک و شهرساز، معماران و مهندسان عمران و دیگر رشته‌های مهندسی حرفی برای گفتن داشتند. آن‌ها پس از ورود به سازمان نظام مهندسی و پس از قبولی در آزمون آن مُهر دریافت کرده و توانستند با کار در دفاتر خصوصی کسب درآمد کنند. اما تنها مهندسان شهرساز بودند که در این میان همچون مهمان‌های ناخوانده شناخته شده و برای آن‌ها هیچ جایگاهی تعریف نشده بود.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه امروزه برای کسب پروانه ساختمان سایر رشته‌ها در این روند دخیل بوده و به مُهر آن‌ها نیاز است چون در سازمان نظام مهندسی جایگاه ویژه‌ای دارند، گفت: «اما یک مهندس شهرساز با تمام تلاشی که در دوره تحصیلی خود می‌کند باید خود را عضو علی‌البدل این سازمان بداند که بودونبود او در پیشبرد مسائل سازمان‌های نظام مهندسی اثربخش نبوده است.»
به گفته او، جایگاه شهرسازی در سازمان نظام مهندسی مشخص نیست و با اینکه چهارچوب حدود صلاحیت شهرسازان مشخص شده؛ اما در قانون هیچ اشاره‌ای به آن نشده است.
مسعود در ادامه بیان کرد: «با همکاری سازمان نظام مهندسی ساختمان استان‌ها و طی نشست‌های مختلف، جدولی تحت عنوان آشنایی با حدود صلاحیت مهندسان شهرساز تصویب و بین تمام سازمان‌های نظام مهندسی کشور به‌عنوان ملاک عمل برای 16طرح جامع و کالبدی در مقیاس‌های گوناگون شناخته شد که در آن‌ها شهرساز نقش حرفه‌ای خود را انجام می‌دهد. در این طرح‌ها تمام امور باید زیر نظر مهندسان شهرساز واجد صلاحیت انجام شود؛ یعنی شهرساز طرح را مطالعه کرده و آن را مُهر می‌کند. میان مهندسان شهرساز و نقشه‌برداران نیز کمی اصطکاک وجود داشت که با تنظیم این برنامه حدود و صلاحیت هرکدام به طور مجزا مشخص شد.»
او سپس به ارائه آماری از تعداد شهرسازان فعال در استان اصفهان پرداخت و گفت: «در حال حاضر 32 هزار و 802 نفر مهندس در سازمان نظام مهندسی در استان اصفهان فعالیت دارند که از این تعداد فقط 287 نفر شهرساز هستند! در نتیجه برای انتخابات سازمان نظام مهندسی دیگر رشته‌ها باید رأی بدهند تا یک شهرساز بتواند وارد سازمان نظام مهندسی شود. همچنین از این تعداد فقط 162 نفر پروانه شهرسازی دارند و از میان آن‌ها نیز تنها 32 نفر درخواست سهمیه کرده و کار می‌کنند!»
او با بیان اینکه مشکل اصلی رشته شهرسازی این است که صلاحیت‌ها تنها روی کاغذ باقی می‌ماند و هرگز به مرحله اجرا نمی‌رسند، تأکید کرد: «در بسیاری از استان‌های کشور جداول تعیین صلاحیت‌ها به مرحله عمل نرسیده و امور مربوط توسط فردی بی‌صلاحیت انجام می‌شود. برخی استان‌ها نیز مانند همدان توانسته‌اند با بهبود روابط بین شهرداری و سازمان نظام‌مهندسی و با تشخیص صلاحیت، کارها را به شهرسازان بسپارند و کار خود را بهتر انجام دهند.»او اضافه کرد: «هرگاه شهرداری احساس کند سازمان نظام مهندسی و مهندس شهرساز در مقابل او ایستاده و می‌خواهند از سهم آن استفاده کنند مشکلات آغاز می‌شود.»
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: «ممکن است عده‌ای گمان کنند که تشکل مستقل حرفه‌ای می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد تا دیگر رشته‌ها در آن تشکل عضوی نداشته باشند. این مسئله هم جای بحث دارد که تأثیرگذاری آن به چه نحوی خواهد بود. زیرا محدوده فعالیت‌های شهرسازی از سوی ارگان‌های دولتی ابلاغ شده و مسیر می‌تواند انحرافی باشد. در نتیجه رابطه خوب میان شهرداری و سازمان نظام مهندسی راهگشای حل این مشکلات است.»او افزود: «شهرسازان احساس می‌کنند این رشته از سوی شهرداری و سازمان نظام مهندسی نادیده گرفته شده است. در این میان اگر حق با آن‌ها باشد لازم است که جایگاه آن‌ها بازتعریف شده و زمینه‌ای برای شکوفایی دیگر رشته‌های مـهـنـدســـی فــراهــم شــود. شهرسازان باتوجه‌به واگذاری کارهای آن‌ها به دیگر افراد در رشته‌های دیگر احساس می‌کنند جایگاه نهادینه‌ای در نظام مهندسی ندارند؛ بنابراین آن‌ها مهمان ناخوانده سازمان نظام‌مهندسی هستند.»