عوارض پساکرونایی

ضعف و خستگی

یکی از شایع‌ترین عوارض پس از ابتلا به کووید 19 یا بعضا پس از دریافت واکسن آن، ضعف و خستگی است؛ اما ضعف از پیامدهای رایج بسیاری از بیماری‌های عفونی است؛ چراکه خستگی پاسخ طبیعی بدن به جنگ با ویروس است و طبق مطالعه‌های انجام‌شده، ضعف و خستگی در 13 تا 33 درصد مبتلایان پس از گذشت حدود 16تا20 هفته از ابتلا به بیماری بروز می‌کند.
در مطالعه‌های دیگر نیز بیان شده است که حدود 46درصد از مبتلایان هفته‌ها تا ماه‌ها پس از بهبود احساس ضعف و خستگی دارند.
ضعف و خستگی به شکل‌های گوناگون همچون تمایل بیشتر به خوابیدن، عدم توانایی ایستادن و راه رفتن به مدت طولانی و بعضا عدم تعادل هنگام ایستادن سر پا و از سوی دیگر کاهش قدرت تمرکز و اختلال حافظه بروز می‌کند؛ البته اگر پس از گذشت مدتی از ابتلا به بیماری، همچنان ضعف و خستگی دارید، نگران نباشید.
در این موقعیت بهتر است با خود مهربان باشید و فعالیت‌هایتان را آرام‌آرام و بدون عجله و با درنظرگرفتن زمان استراحت میان انجام آن‌ها برنامه‌ریزی و اجرا کنید تا جسمتان کم‌کم به حالت طبیعی بازگردد.
مصرف غذاهای مقوی و مکمل‌های دارویی مانند ویتامین‌های ب و نیز فعالیت‌های ورزشی سبک مانند پیاده‌روی نیز در یاری‌رساندن به شما بی‌تأثیر نخواهد بود.

گیجی، احساس سبکی سر  و سردرد

طبق پژوهشی که در کشور چین صورت گرفت، گیجی شایع‌ترین علامت عوارض نورولوژی (مغز و اعصاب) ناشی از کرونا است. از عوارض شایع دیگر نیز می‌توان به احساس سبکی سر اشاره کرد.
یکی از دلایل این علائم، مکانیسم التهابی ویروس کرونا است که باعث کاهش عملکرد گوش داخلی می‌شود.
اما برخی از نکته‌های زیر به شما کمک می‌کند تا کمتر به گیجی و سردرد پس از کرونا دچار شوید و آن را از سر بگذرانید:
هنگام تغییر وضعیت از حالت خوابیده به نشسته یا هنگام بلندشدن، آهسته تغییر وضعیت دهید، سر و گردن و چشمان خود را جداگانه و به‌آرامی مانند ورزش تکان دهید. این کار به‌مرور
زمان می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ درضمن حواستان به میزان مایعات دریافتی‌تان در طول روز باشد و از مصرف بیش‌ازاندازه کافئین پرهیز کنید.
از سوی دیگر، افرادی پس از بهبود ذکر می‌کنند که به‌رغم داشتن سابقه سردرد، اکنون به سردردهای خفیف تا شدید مبتلا می‌شوند یا افرادی که پیش‌ازاین با تشخیص سردرد مثلا میگرن درمان شده و کاملا بهبودیافته بودند، مجدد دوره‌های سردرد میگرنی‌شان را تجربه می‌کنند.
طبق تحقیق‌ها 47درصد بیماران یک ماه و 10درصد بیماران دو تا سه ماه پس از ابتلا از سردرد شکایت داشتند.
در کل، بیشتر سردردهای گزارش‌شده، به‌صورت سردردهای میگرنی بوده است که برای بهبود آن بهتر است حواستان به خواب و تغذیه کافی و منظم باشد.
در صورت بروز سردردهای مشابه سردردهای قدیمی‌تان، داروهای مصرفی خود را از سر بگیرید و در صورت بروز سردرد جدید و خفیف، آن را با تنفس عمیق و آرام و مسکن‌هایی مانند استامینوفن کنترل کنید.
فراموش نکنید اگر سردرد یا گیجی شما شدید یا مکرر است، حتما با پزشک مشورت کنید.

دردهای عضلانی اسکلتی

بیشترین تظاهر عضلانی‌اسکلتی عوارض پس از کووید19، درد و ضعف عضلانی، کمردرد و خشکی و درد مفاصل است. در این میان دردهای عضلانی بیشتر در شانه و کمر و دردهای مفاصل در هرکدام از مفصل‌های بدن ممکن است احساس شود؛ البته در برخی دردها و علائم عضلانی‌اسکلتی که پیش از ابتلا درد وجود داشته است، با ابتلا به این ویروس و حتی مدت‌ها پس از بهبود نیز تشدید می‌شود. در برخی دیگر اما این دردها به‌صورت دردهای نوظهور پیش می‌آید.
دوره‌های بستری یا استراحت زمان بیماری، همگی سبب کاهش تحرک فرد می‌شود که خود در بروز این علائم بی‌تأثیر نیست.
شروع یک فعالیت بدنی مناسب و منظم و همچنین انجام ورزش‌های مربوط به مفصل یا عضله درگیر زیر نظر پزشک می‌تواند کارساز باشد.
از سوی دیگر، مصرف مکمل‌های کلسیم، منیزیوم و ویتامینD را فراموش نکنید.
اگر دردهای شما رو به بدتر شدن رفت یا توانایی حرکت قسمتی از بدن خود را نداشتید یا دردهایتان طی سه ماه از شروع رو به بهبود نرفت، با پزشک خود مشورت کنید.

ریزش مو

روی سر انسان حدود 100هزار تار مو وجود دارد و هر مو به‌طورمعمول هزار روز عمر می‌کند و بعد، وارد مرحله استراحت می‌شود و پس از سه ماه ریزش می‌کند؛ اما در حالت نرمال موها حالت موزاییک دارند؛ به‌طوری‌که وقتی یک مو وارد مرحله ریزش می‌شود، موی کناری وارد مرحله رشد می‌شود. به‌طور کل رشد مو سه مرحله دارد:
آناژن یا رشد مو، مرحله‌ای است که در طول آن مو هر روز به میزان معینی رشد می‌کند؛ تا زمانی که رشد متوقف شود. این دوره معمولا دو تا شش سال طول می‌کشد.
در مرحله کاتاژن یا استراحت مو رشد مو به حداکثر خود رسیده و دیگر رشد نمی‌کند و موها پس از مدت کوتاهی استراحت، شروع به ریختن می‌کنند. به‌طور میانگین مدت‌زمان دوره میانی دو تا سه هفته است.
در مرحله تلوژن یا مرحله ریزش مو، موها شروع به ریزش می‌کنند و جای خود را به موهای جدید می‌دهند. طول مدت این فاز، به‌طور میانگین سه ماه است. به‌طورکلی ریزش موی موقت پس از دوره‌های تب امکان‌پذیر است و با توجه به اینکه تب از علائم شایع کووید19 است، ریزش مو پس‌ازاین بیماری نیز بسیاری محتمل است. در این میان نباید تأثیر استرس‌های جسمی و روانی را نیز نادیده گرفت.
پس از بهبود کووید 19 در برخی افراد موهای بیشتری نسبت به حالت نرمال وارد فاز تلوژن می‌شود و می‌ریزد؛ تا حدی که هنگام حمام یا شانه‌کردن موهایشان متوجه می‌شوند دست‌هایشان از مو پر شده است.
این حالت ممکن است شش تا 9 ماه طول بکشد؛ اما نگران نباشید؛ زیرا موها پس از گذشت زمان، مجدد با همان کیفیت قبلی درمی‌آید.
اگر دچار ریزش مو شدید، نگران نباشید. سعی کنید تغذیه مناسب داشته باشید. بهداشت موها را رعایت کنید و استرس و اضطرابتان را نیز مدیریت کنید. استفاده از مکمل‌هایی مانند ویتامین‌های ب و روی نیز به شما کمک می‌کند.

قلب و عروق

تپش قلب، درد قفسه سینه و کم‌آوردن نفس از علائم شایع پس از ابتلا به کووید 19 است؛ حتی پس از بهبودی، می‌تواند منشأ قلبی داشته باشد؛ هرچند ممکن است علل دیگر و عدم تحرک هم مسبب آن‌ها باشد.
درد قفسه سینه ممکن است ناشی از گرفتگی و دردناک شدن عضلات این ناحیه باشد که درمان‌های ذکرشده در بخش عضلانی‌اسکلتی برایشان بی‌اثر نخواهد بود.
این درد همچنین ممکن است منشأ ریوی داشته باشد و مثلا به دنبال التهاب پلور (پلور بافت‌های نازکی هستند که در دیواره قفسه سینه و ریه‌ها قرار دارند) ایجاد شود که در این صورت دردی تیز و نقطه‌ای است.
اما درد قفسه سینه ممکن است منشأ قلبی داشته و عللی مانند لخته خون، التهاب عضله قلب، گرفتگی عروق و… منجر به آن شده باشد.
برخی مشکلات گوارشی مانند ریفلاکس (برگشت) اسید معده نیز که به دنبال ابتلا به کرونا احتمال بروز آن بیشتر می‌شود، نیز ممکن است درد قفسه سینه ایجاد کند (مصرف آب‌جوش و عسل صبحگاهی، کاهش کافئین مصرفی در طول روز و فاصله کافی میان مواد غذایی مصرفی و خواب می‌تواند به بهبود آن کمک کند).معمولا دردهایی که چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشند، با تنگی نفس و تهوع و تعریق سرد همراه هستند، با فعالیت بدتر و با استراحت و قرص زیربانی بهتر می‌شوند، به فک یا کتف و دست و… انتشار می‌یابند و دردهای قلبی هستند.
تپش قلب نیز ممکن است براثر عوارض روانی یعنی به هنگام اضطراب، هیجان، عصبانیت و… باشد یا منشأ جسمی مانند علل قلبی داشته باشد که خوب است پزشک خود را در جریان بگذارید.
همچنین اگر تپش قلب شما گاه‌گاه بی‌علت رخ می‌دهد و درواقع نامنظمی ضربان قلب است، با پزشک خود مشورت کنید. تغییر و نامنظمی فشارخون نیز ممکن است پس از بهبود رخ دهد که باید توسط پزشک بررسی شود.اما تحقیق‌ها نشان می‌دهند که ارتباط مستقیمی میان رژیم غذایی و سلامت قلب وجود دارد. با دریافت یک رژیم غذایی سالم می‌توان سلامتی قلب و دستگاه گردش خون را حفظ کرد.
برای تقویت قلب بهتر است از انواع کلم، شلغم، چغندر، اسفناج، مارچوبه، لوبیا سبز، نخود سبز، انواع لوبیا، نخود و عصاره مخمر که دارای ویتامین‌های گروه ب (به‌خصوص اسیدفولیک هستند) استفاده کنید.
ضمنا در جوامعی که مصرف‌کننده مقادیر فراوانی از ماهی‌های روغنی هستند، مشاهده شده است شیوع بیماری‌های کرونر قلبی کمتر از جوامعی است که مقدار خیلی کمی ماهی مصرف می‌کنند.  
از این رو مصرف ماهی برای افرادی که دارای سابقه بیماری قلبی و همچنین افرادی که مایل به پیشگیری از ابتلا به این بیماری هستند، توصیه می‌شود.
ماهی‌های روغنی از قبیل ماهی آزاد و سایر ماهی‌ها از قبیل قباد، حلوا، شیر، کیلکا، و اوزون‌برون دارای اسیدهای چرب مفید هستند؛ از این رو ماهی ها نقش مهمی در سلامت قلب دارند.
دانشمندان معتقدند که این مواد  ضمن کمک به سلامت قلب، باعث کاهش خطر انعقاد خون و همچنین ممانعت از افزایش چربی‌های   مضر خون می‌شوند.

ریه

تنگی نفس و سرفه نیز از عوارض شایع بعد از ابتلا به ویروس  کووید 19 و حتی در برخی از افراد پس از بهبود است. یک انسان به‌صورت عادی تنفس خود را که همیشه در حال رخداد است، متوجه نمی‌شود.
تنگی نفس به حالتی اطلاق می‌شود که فرد نفس کشیدن خود را احساس کند. شرایطی مانند عدم امکان نفس عمیق کشیدن، نفس کم‌آوردن، به نفس افتادن به دنبال فعالیت‌های سبک و… از مثال‌های تنگی نفس هستند.
تنگی نفس نیز ممکن است زمینه جسمی یا روانی داشته باشد. این عارضه در افرادی که سابقه مشکلات تنفسی مانند آسم داشتند، اما بهبود یافته بودند، منجر به تشدید مجدد بیماری شده یا افراد بدون پیش‌زمینه را درگیر می‌کند.
 اگر تنگی نفستان رو به بهبود نرفته یا تشدید و طولانی شده است، با پزشک خود مشورت کنید.
سرفه نیز می‌تواند به‌صورت شایع تا مدتی پس از بهبودی از کرونا ادامه یابد. بعضا سرفه‌ها منشأ جدی و قابل‌بررسی دارند یا به دنبال آلرژی و بیماری سختی که فرد از سر گذرانده است، رخ می‌دهند یا کلا منشأ غیرریوی (برای مثال، گوارشی) دارند.
 در نظر داشته باشید سرما و آلودگی هوا هم ممکن است علائم ریوی را تشدید کند.
اما به‌هرحال برای تقویت ریه بهتر است تنفس عمیق به‌صورت روزانه داشته باشید؛ تنفسی که با دم و بازدم آهسته انجام شود.
ترجیحا مکان‌هایی مثل دشت و طبیعت را برای تمرین‌های نفس عمیق انتخاب کنید تا هوای پاک استنشاق کنید.
توجه داشته باشید که تمرکز بر بهبود ظرفیت ریه و مکانیسم‌های طبیعی پاک‌سازی دستگاه تنفسی از طریق تمرین‌های تنفسی ساده باشد؛ چراکه تمرین‌های تنفسی بیش‌ازاندازه می‌تواند به شما آسیب برساند. نباید در زمان تمرین، به مدت طولانی نفس خود را نگه دارید؛ به‌خصوص اگر به دلیل کرونا در بیمارستان بستری شده‌اید، باید تمرین‌های ساده انجام دهید و به‌مرور نفس عمیق‌تری بکشید.

سایر علائم شایع

تعریق
 تغییر و نامنظم‌شدن موقت دوره قاعدگی در بانوان
کاهش حس بویایی و چشایی یا داشتن حس بو و مزه‌های عجیب؛ مانند خون، آهن و…
در نهایت لازم به ذکر است عوارضی که مطرح شد، بخشی از عوارض متنوعی است که پس از بهبود از کووید 19 می‌تواند رخ دهد و شدت آن خفیف تا شدید باشد.
ضمنا سویه‌های مختلف کووید 19 و شدت بیماری در میزان و نوع و شدت عوارض آن تأثیر بسزایی ندارد و فرد ممکن است ابتلای خفیف اما عوارض شدید تجربه کند.
گفتنی است که به‌طور کل می‌توان شش ماه تا یک سال به عوارض کرونا زمان بهبودی داد؛ اما موارد هشدار و اورژانس‌ها را فراموش نکنید و سریع به پزشک مراجعه کنید.