به گزارش اصفهان زیبا؛ تا آنجایی که ذهنم یاری میکند و سابقه اصفهان نشان میدهد، این شهر از زمان انقلاب و حتی قبل از آن پایگاه مهمی در زمینههای فرهنگی و اجتماعی داشته است، پایگاهی که مردم واسطه ایجاد آن بودهاند و بدون مردم هیچ هویت و معنایی نداشته و ندارد. تراکم و تعدد مجموعههای فرهنگی در سطح اصفهان نشان از اهمیت ویژهای دارد که مردم این شهر به مسائل فرهنگی و اجتماعی میدهند، توجهی که جدای از مسائل معنوی نیازمند عنایت به بعدهای دیگری است؛ تأمین مالی از مهمترین ابعاد مادی مجموعههای فرهنگی بوده و است.
آنچه از ابتدای تأسیس مجموعهها و مراکز فرهنگی و اجتماعی مرسوم بوده است، تأمین مالی بهوسیله کمکهای مردمی و خیرین انجام میشده؛ یعنی مردم در سطوح مختلف اقتصادی خود را ملزم میدانستند برای دوام و استمرار فعالیتهای فرهنگی همواره همراه مجموعهها باشند. با گذشت زمان و ورود نهادهای دولتی به ساماندهی و نظمدهی مجموعههای فرهنگی بخشی از هزینههای این مراکز توسط نهادها و دستگاههای مربوط انجام میشد. این فرایند کموبیش در برخی مجموعهها همچنان پابرجاست؛ به این معنا که منابع مالی مراکز فرهنگی همچنان با درصدی بالا و پایین توسط مردم و نهادهای دولتی انجام میشود.
در سالهای اخیر، مجموعههای فرهنگی و مردمی با چالشهای مالی جدی مواجه شدهاند. این کمبود بودجه ناشی از کاهش حمایتهای دولتی، افزایش هزینهها و تغییرات اقتصادی است که نیاز به تنوع در منابع مالی و توانمندسازی این مجموعهها را بیشازپیش ضروری میسازد.
با توجه به صحبت با مراکز فرهنگی مختلف سطح شهر در سالهای اخیر، تخصیص بودجه به بخشهای فرهنگی به دلیل اولویتهای اقتصادی و اجتماعی کاهش یافته است. این امر منجر به کاهش منابع مالی برای مجموعههای فرهنگی شده است؛ همچنین هزینههای مجموعههای فرهنگی بهطور مداوم در حال افزایش است. این افزایش هزینهها در کنار کاهش بودجه، فشار بیشتری بر این مجموعهها وارد کرده است. ازطرفی، نوسانهای اقتصادی و تورم بر توان مالی مردم نیز تأثیر گذاشته و منجر به کاهش مشارکتهای مالی و حمایتهای مردمی از این مجموعهها شده است. البته ممکن است عدد و رقم کمکهای مردمی کاهش نداشته باشد؛ اما افزایش هزینهها در چند سال اخیر سبقت فراوانی از ارزش پول ملی گرفته و این مسئله بهطور چشمگیری منجر به افزایش هزینهها شده است.
بسیاری از مجموعهها به دلیل عدم همخوانی دخلوخرجشان و برای حفظ مجموعه خود یا برای دستیابی به اهداف بزرگشان در زمینههای مختلف فرهنگی و تربیتی مجبور شدهاند بهدنبال راههای جدید برای کسب درآمد باشند. این میتواند از طرق مختلف انجام شود که تأثیر ویژهای بر جذب مخاطب و درآمدزایی مجموعهها نیز خواهد داشت. دراینباره به سراغ تعدادی از مجموعههای فرهنگی فعال در سطح اصفهان رفتیم تا راهکارهای این مراکز برای برونرفت از فشارهای اقتصادی را بررسی کنیم.
هزینه یا درآمد؟
مسئول خزانهداری مرکز فرهنگی شهید مدرس میگوید: «منبع اصلی تأمین هزینههای مؤسسه، کمکهای مردمی اعم از نقدی و غیر نقدی است؛ البته برخی کمکهای غیرنقدی در سالهای قبل در قالب ساختمان و املاک شکلگرفته که درآمدهایی برای مؤسسه بههمراه دارد؛ درآمدهایی که برای مراکز فرهنگی مؤسسه یا توسعه فیزیکی آن بهکار گرفته میشود.»
او در ادامه از مدارس وابسته به مؤسسه فرهنگی شهید مدرس میگوید: «مدارس بهعنوان مدرسه نهتنها درآمدزا نیستند، بلکه هزینهبر هم هستند؛ البته این هزینهها را در راستای اهداف مؤسسه و سرمایهگذاری میدانیم؛ اما ازآنجاکه ساختمان مدارس متعلق به مؤسسه است و هزینه اجاره محل پرداخت نمیکنیم، بخشی از هزینه اجاره در خود مدارس و بخش دیگر در مراکز فرهنگی هزینه میشود.»
این عضو فعال مجموعه مدرس در رابطه با میزان دریافتی مجموعه از ارگانها و نهادهای دولتی بیان میکند: «کمکهای دریافتی از نهادهای دولتی بسیار ناچیز بوده، مثلا در 10 سال گذشته مجموع کمکهای دولتی و نهادهای عمومی کمتر از 2درصد بودجه مؤسسه بوده است.»
علی نقش از کانون فرهنگی نورباران میگوید: «عمده هزینههای مجموعه با کمکهای مردمی و خیرین تأمین میشود. کمکهای شهرداری با واسطه بهصورت پروژهای بوده است. کانون نورباران به دلیل اینکه پایگاه بسیج است، از جانب بسیج نیز حمایت میشود؛ البته حمایتهای شهرداری و بسیج بسیار ناچیز است.»
او درباره منابع مالی نورباران بیان میکند: «چند سالی است که بیشتر هزینههای برنامهها و فعالیتهای قسمت دانشآموزی توسط خود اعضا و خانوادهها تأمین میشود؛ یعنی برای هر ترم مبلغ مشخصی از دانشآموزان دریافتشده و بخش کوچک آن توسط مجموعه تأمین میشود؛ مجموعه نیز بهواسطه کمکهای مالی اعضا و خیرین بیرون از مجموعه عمده بخش مالی خود را تأمین میکند.»
این عضو نورباران در رابطه با تأمین مالی بهواسطه فعالیت اقتصادی مجموعه میگوید: «چند سال پیش تصمیم گرفتیم یک فعالیت اقتصادی شروع کنیم که متأسفانه موفق نبود و متوقف شد. در حال حاضر تنها درآمد نورباران بهواسطه کرایه سیستم صوت و تصویر مجموعه است که چشمگیر نیست.»
کمک به درآمد ثابت
علیرضا شریفی، عضو فعال مجموعه فرهنگی آینه، در رابطه با تأمین منابع مالی این مجموعه میگوید: «هزینههای آینه بهواسطه کمکهای مردمی تأمین میشود؛ کمکهای جزئی هم از جانب شهرداری انجام میشود که تقریبا 5درصد بودجه مجموعه را شامل میشود؛ البته از بعد عید غدیر هیچ کمکی از جانب شهرداری انجام نشده است.»
او درباره فعالیت اقتصادی و کسب درآمد برای این مجموعه بیان میکند: «در حال حاضر مجموعه درآمدی ندارد؛ اما در حال راهاندازی یک مجموعه چندمنظوره ورزشی، تفریحی و فرهنگی هستیم که احتمالا تا تابستان آماده میشود و میتواند به درآمد ثابت مجموعه کمک کند.»
رسول اسماعیلی، عضو مجموعه فرهنگی باران بیان میکند: «تأمین مالی مجموعه بهواسطه کمکهای مردمی که از طریق اعضای مجموعه و خیرین به صندوق باران واریز میشود، صورت میگیرد. شهرداری نیز هرسال کمک جزئی میکند که بسیار ناچیز است و توان تأمین مالی یک مراسم ما را بهزور دارد.»
هادی الهینژاد از مرکز فرهنگی شهید بهشتی میگوید: «عمده هزینههای مجموعه با کمکهای مردمی تأمین میشود. شهرداری نیز کمکهای بسیار ناچیزی دارد که واقعا چشمگیر نیست.»
او در ادامه از برنامه مجموعه شهید بهشتی برای درآمد بیشتر میگوید: «چندسالی است که مدرسه قدسیان وابسته به مجموعه راهاندازی شده، اما هنوز به سوددهی نرسیده است؛ البته پیشبینی میکنیم بهزودی از پس هزینهها بربیاید و به سوددهی برسد و بتواند به مرکز فرهنگی شهید بهشتی کمک کند.»
محمد توکلیزاده دررابطه با تأمین مالی مجموعه فرهنگی رهپویان وصال میگوید:«این مجموعه برای تأمین هزینههای خود فقط از کمکهای مردمی استفاده میکند، کمکهایی که خود اعضا و خیرین به مجموعه اهدا میکنند.»
علی عشوری، از مسئولان مجموعه عاشورائیان اظهار میکند: «هزینههای برنامهها و فعالیتهای عاشورائیان عمدتا از طریق کمکهای مردمی تأمین میشود؛ بخش کوچکی از هزینهها نیز بهواسطه کمکهای نهادهای دولتی تأمین میشود که بسیار ناچیز است.»
او در ادامه از تأمین بخشی از هزینهها با کمک خود اعضا میگوید: «در برنامهها و فعالیتهایی که داریم، بخشی از هزینه توسط خود اعضا تأمین میشود؛ بهعنوانمثال، برای اعتکاف هزینه به ازای هر نفر 800هزار تومان بود که 500هزار تومان آن را خود افراد شرکتکننده پرداخت کردند و مابقی توسط مجموعه تأمین شد.»
این عضو فعال مجموعه از درآمد اندک مجموعه بهواسطه فروش محصول میگوید: «عاشورائیان در برنامهها اقدام به فروش محصولاتی همچون دستمال اشک، تسبیح، دمنوش و مواردی از این قبیل میکنند که هرچند ناچیز، به مجموعه کمک میکند. البته فروش اینترنتی این محصولات نیز در آینده راهاندازی خواهد شد.»
فرهنگ پول میخواهد
باتوجهبه صحبتهایی که مجموعههای فرهنگی در رابطه با تأمین هزینهها داشتند، مشخص است این مجموعهها بیشتر با کمکهای مردمی اداره میشوند. این مسئله که همچنان مردم اصفهان برای فعالیت فرهنگی حاضرند هزینه کنند و در این زمینهها پیشتازند، نکته مهمی است؛ اما باید توجه داشت اگر مراکز فرهنگی بتوانند از طرق مختلف، درآمد کسب کنند، هم در فعالیتها و برنامههای خود دست بازتری دارند، هم این مسئله به توانمندسازی و کسب تجربه اعضایشان کمک فراوانی میکند.
ارتقای مهارتهای اعضا و مدیران مجموعههای فرهنگی میتواند به بهبود عملکرد و افزایش بهرهوری کمک کند؛ همچنین در این زمینه تشکیل شبکههای همکاری میان مجموعههای فرهنگی میتواند به تبادل تجربهها و منابع کمک کند. این همکاریها موجب بهبود کیفیت خدمات و افزایش تأثیرگذاری فرهنگی میشود. مجموعههای فرهنگی در اصفهان باتوجه به فرصتها و چالشها باید به دنبال راهکارهای نوآورانه برای تأمین منابع مالی و توانمندسازی خود باشند تا بتوانند به فعالیتهای فرهنگی و هنریشان ادامه دهند و نقش مؤثرتری در جامعه ایفا کنند.
