به گزارش اصفهان زیبا؛ ادبیات ما سرشار است از کتابها و داستانهایی که هنوز بعد از چندصدسال، تعلیق و جذابیت دارند. ترکیب این داستانها و هنر ایرانیان قدیم با قالبهای جدید و هنر ایرانیان امروز میتواند منجر به ساخت آثار درخشانی شود. از میان این آثار ادبی برجستهترین آنها، شاهنامه فردوسی است که از بهترین گزینهها برای اقتباس است.
در سالهای اخیر برخی انیمیشنها بر اساس داستانهای شاهنامه ساختهشده است؛ اما پرسش اینجاست که این پویانماییها چه نکتههایی را رعایت نکردهاند که کم دیدهشدهاند؟
انیمیشنهایی که با الگوگیری از شاهنامه ساخته شدهاند، سبک و کیفیت متفاوتی دارند. در اینجا چند نمونه باکیفیت مطلوبتر را معرفی و سپس بررسی میکنیم. مجموعه داستانهای شاهنامه در سال ۸۳ و به سفارش مرکز پویانمایی صبا در پنجاهوچهار قسمت ساختهشده است.
سهگانه «افسانه ماردوش» تولید مرکز پویانمایی صبا در نیمه اول دهه هشتاد است. این فیلم با تکنیک تکفریم عروسکی ساختهشده و عظیمترین فیلم عروسکی ایران بهحساب میآید. داستان جمشید، ضحاک و فریدون سوژه اصلی «افسانه ماردوش» است. «رستم و سهراب» انیمیشن بلندی است که در سالهای ابتدایی دهه نود به کارگردانی کیانوش الوند ساخته شد.
نکته جالب این اثر پایان متفاوت قصه رستم و سهراب و زندهماندن سهراب است.اولین برنده جایزه بهترین پویانمایی جشنواره فجر هم اثری اقتباسشده از شاهنامه به نام «آخرین داستان» است.
این اثر به کارگردانی اشکان رهگذر در استودیو هورخش تولیدشده است. اما نکته اینجاست که هیچکدام از این آثار و آثار مشابه بر اساس شاهنامه، چندان زیاد دیده نشدهاند. برخی تولیدات قدیمیتر مانند مجموعه داستانهای شاهنامه ازنظر فنی چندان سطح بالایی ندارند و دوبعدی ساخته شدهاند.
سهگانه «افسانه ماردوش» هم ازنظر داستانپردازی و هم ازنظر فنی تلاش قابلتقدیری درزمینه ساخت اثر اقتباسی است؛ اما این تلاش هم باعث نشده اثر مورد اقبال قرار بگیرد؛ بهعلاوه که ازنظر فنی همچنان با سطح مطلوب فاصله دارد.انیمیشن «رستم و سهراب» ازجمله اولین تولیدات پویانمایی بلند در ایران است.
ازنظر داستانپردازی تا اندازه زیادی به متن اصلی وفادار است؛ البته همانطور که گفته شد، پایانبندی متفاوتی دارد. ازنظر فنی هرچند جای پیشرفت دارد، کیفیت خوبی را به نمایش میگذارد. «آخرین داستان»، آخرین انیمیشنی است که تابهحال از شاهنامه اقتباسشده است.
این اثر در سطح بالاتری است و حتی جوایز بینالمللی و ملی در کارنامه خود دارد. داستان آن اقتباسی آزاد از ماجرای ضحاک و کاوه آهنگر است. طراحی شخصیتها، فضاسازی و همچنین موسیقی و صداگذاری در حد حرفهای انجامشده است. آخرین داستان باوجود موفقیت و تحسین جهانی ازنظر اقبال عمومی در ایران چندان موفق نبود.
بیشتر در محافل تخصصی و هنری دیده شد. هرچند اقتباس از میراث کهن مانند شاهنامه بسیار ارزشمند است، این کار دارای ظرافتهای خاص خودش است که اگر بهخوبی رعایت نشود، نتیجه عدم اقبال عمومی و دیدهنشدن درخور اثر است. یکی از مواردی که باید در اقتباس موردتوجه قرار گیرد، مخاطب است.
هرچند در سطح جهانی برخی پویانماییها مخاطب بزرگسال دارد، در جامعه ایران انیمیشن بیشتر برای کودکان و نوجوانان شناختهشده است.
اینکه مخاطب انیمیشن چه گروههای سنی میتواند باشد و جایگاه انیمیشن بزرگسال در ایران چگونه است، بحث مستقلی را میطلبد. با توجه به مخاطب کودک و نوجوان باید توجه داشت ممکن است داستانهای شاهنامه برای کودکان ناآشنا و سنگین باشد.
اقتباس از این داستانها باید هوشمندانه صورت بگیرد. میتوان قصههای شاهنامه را با تکنیکهای نوین داستانپردازی بازنویسی کرد تا در حد فهم کودکان سادهسازی شود و برای ذهن پویای آنها جذاب و پرهیجان نوشته شود.
البته باید توجه داشت اگر داستان برای گروه سنی کودک است، لازم است بخشهای تراژیک و صحنههای جنگ بهنحویکه باعث ترس و آسیب به روحیه کودک نشود، پردازش شود.شخصیتپردازی یکی دیگر از عناصر جذب مخاطب است.
شخصیتهایی مانند رستم شاید برای کودکان دور از دسترس باشند و نتوانند بهخوبی با آن همذاتپنداری کنند، اما همین شخصیتها اگر بهخوبی پردازش شوند و تواناییهای خاص، ویژگیهای متفاوت و قصههای زیبایشان هنرمندانه به تصویر کشیده شود، بهخوبی در ذهن کودکان ماندگار میشوند؛ حتی شاید بیش از ابرقهرمانهای خارجی. نکته دیگر سلیقه کودک و نوجوان امروز است.
سطح توقع بصری این نسل با توجه به آثار جهانی و پیشرفتهای که در دسترس دارد، بسیار بالاست؛ همین هم کار را برای انیمیشنسازان ایرانی سخت میکند. فیلمهایی که در کنار داستانپردازی ساده و جذاب ازنظر فنی هم تصاویر قوی و رنگپردازی زنده دارند، شانس بیشتری برای دیدهشدن دارند.
علاوه بر همه اینها تبلیغات و پیوستهای یک انیمیشن در معرفی آن به مخاطب نقش کلیدی و غیرقابلانکار دارد. استفاده از ظرفیتهایی مانند شبکه پویا، تبلیغات محیطی، فضای مدارس و مراکز آموزشی اثر چشمگیری دارد.
کودکان دوست دارند عکس شخصیت محبوبشان روی اسباببازی یا نوشتافزارشان باشد یا عروسک قهرمان انیمیشن موردعلاقهشان را داشته باشند. این تولیدات هم کودکان را به تماشای چندباره اثر و انتظار برای آثار بعدی ترغیب میکند و هم بازار جدید و پررونقی را در کنار ساخت انیمیشن برای تولیدکنندگان مهیا میسازد.
