به گزارش اصفهان زیبا؛ منبتکاری روی مبل، یک هنر دستساز و تزیینی است که در آن، طرحها و نقشهای مختلف با استفاده از ابزارهای مخصوص روی سطوح چوبی مبلمان ایجاد میشود. این هنر ریشه در تاریخ کهن دارد و از دیرباز در ایران و سایر نقاط جهان کاربرد داشته و در اصفهان هم هنرمندان این هنر با کار دست منبتکاری روی مبلها را انجام میدهند، که در خلق آثار هنری نقش مهمی ایفا کرده است.
علیرضا باطنی متولد 1350 از هنرمندان مبل منبت در محله خلجاست که قریب به 38 سال میشود در این حرفه فعالیت دارد. از زمان کودکی هنر مبل و منبتکاری روی مبل را از پدرش که استاد این کار بوده، یاد گرفته است. به دلیل علاقه و ذوقی که از زمان کودکی و نوجوانی به این حرفه داشته، به آموختن منبتکاری روی مبل با دست پرداخته و سالیان متوالی بر یادگیری آن مداومت کرده و کارکردن روی یک طرح مشخص (طرح اسلیمی) سبککاری او در این سالها بوده است.
ظرافتهای هنر منبتکاری روی مبل
او درباره ظرافتها و سختیهای یادگیری حرفه منبتکاری مبل به «هممحله» میگوید: «پدرم از 1347 در محله خلجا، خیابان اردیبهشت، روبهروی مرکز مخابرات، کارگاه منبتکاری مبل را دایر کرد و بنده از همان زمان کودکی و نوجوانی به یادگرفتن این حرفه ظریف مشغول شدم. برای تهیه این نوع مبلها ابتدا چوب را که از مواد اولیه است، تهیهکرده و بعد از برش چوب، قالبگیری کرده و سپس روی بخش قالبگیریشده مبلها را میسازیم. بعدازآن طرح مبل توسط استادکار این حرفه انجامشده و پس از طراحی، منبتکاری روی مبل انجام و روی چوب مبل چسبانده میشود.»
سبککاریام «اسلیمی» است
هنرمند منبتکار مبل تصریح میکند: «مبل منبت جزو صنایعدستی است و منبتکاری کار دست هنرمندان این حرفه روی مبل است. تولید صنایعدستی و کار با دست، سختیها و ظرافتهای خاص خودش را دارد و هر هنرمندی هنگام کار با دست، برای تولید صنایعدستی از سبک خاصی پیروی میکند. بنده برای تولید مبلهای منبتکاریشده، بیشتر سبک “اسلیمی” کار میکنم که ساخت آقای مصریپور، استاد این حرفه است. ایشان طراح نقشههای فرش هم هستند؛ عدهای نیز در این حرفه هستند که منبت قدیم را کار میکنند و تعدادی از هنرمندان این حرفه هم وجود دارند که طرحهایی از خودشان طراحی میکنند و به تولید مبل منبتکاری میپردازند؛ درواقع هر هنرمند و استادکار در این حرفه برای خودش سبک خاصی بهمنظور تولید صنایعدستی و مبل منبتکاری دارد.»
-او خاطرنشان میکند: «تولید مبل منبتکاریشده سختیهای زیادی دارد و سه یا چهار ماه طول میکشد تا هنرمند و استادکار این حرفه، باظرافت و دقت منبت را روی مبل با دست انجام دهد. بسیاری از خریداران مبلهای کارگاه بنده و پدرم از اصفهان هستند و خریدارانی هم از کرمان، تبریز، شیراز، مشهد، تهران و ملایر و شهرهای دیگر داشتهایم. بنده شاگرد استاد حاج رضا چایچی هم بودم که از هنرمندان معروف این حرفه است و مبلهای منبتکاریشده هتل شاهعباسی از کارهای دستساز این هنرمند بزرگ است؛ همچنین استاد حاج حسین کبیریان و استاد علیاصغر سمیعی از هنرمندان این حرفه بودند که پدرم هنر منبتکاری روی مبل را با شاگردیکردن نزد این استادان یاد گرفته است.»
باطنی عنوان میکند: «بنده بعد از سالها آموختن و شاگردیکردن نزد پدرم، به دلیل علاقهای که به صنایعدستی و تولید مبل منبتکاریشده و کار با دست داشتم، بعد از برگشتن از خدمت سربازی بهطور مجزا این کار را ادامه دادم. در این حرفه خلاقیت از خودم دارم و سبکها و اکثر طرحها را از خودم ارائه میدهم و برای ساخت مبلها به کار میبرم. جای تأسف دارد که امروز دیگر ارزش و بهای چندانی به کار دست روی مبل و منبتکاری نمیدهند و خریدار زیادی برای این نوع صنایعدستی مانند گذشته وجود ندارد. به دلیل اینکه قیمت این نوع صنایعدستی بسیار بالا رفته است و متقاضیان، قدرت خرید این نوع مبل را ندارند، خریدار این نوع مبلها که با ظرافت و سختی زیادی توسط هنرمندان این حرفه تولیدشده، در بازار بسیار کاهش پیدا کرده است.»
کاهش خریداران مبل منبتکاری نسبت به گذشته
او ادامه میدهد: «تا 20 سال پیش هم بسیاری از خریداران برای تهیه مبل منبتکاری دقت میکردند سبکهای منبتکاری که برای مبلها بهکاررفته، هنر دست کدام استادکار این حرفه است. به این توجه داشتند که کار کدام استادکار باظرافتتر و دقت بیشتری است و خریداران به طرحهای زیبا هم توجه زیادی داشتند؛ اما امروزه تعداد اندکی تمایل به تهیه مبلهای منبتکاریشده دارند. دیگر توجه چندانی به کیفیت و برند کار، ظرافت کار و تولیدکننده و سبک خاص او ندارند. بسیاری از خریداران تنها بهدنبال مد روز و پایینبودن قیمتهای مبلها هستند.»
هنرمند منبتکاری اظهار میکند: «امروز بیشتر کارها با دستگاه سیانسی و صنعتی انجام میشود. این کارها جایگزین مبلهای منبتکاریشده بوده و بسیاری از افراد خریدار این نوع مبلها در بازار هستند. افرادی که برای منزل مبل میخرند یا برای جهیزیه، بیشتر مبل راحتی و کارهای صنعتی را میخرند. خریدار مبلهای منبتکاریشده و صنایعدستی بهمراتب بسیار کمتر از گذشته شده است؛ به دلیل اینکه مبلهای منبتکاریشده، معمولا با چوب گردو تهیهشده و قیمت این نوع چوب گرانتر از چوب راش است.»
او تصریح میکند: «منبتی هم که روی چوب گردو کار میشود، معمولا توسط هنرمند این حرفه با دست انجام میشود تا ارزش کار بالا برود و بهطورمعمول قیمت مبلهای منبتکاری شده با سبک خاص هنرمندان این حرفه، قیمت بالاتری نسبت به مبلهای دیگر در بازار دارد. بهطور یقین خریداران این نوع مبلها در بازار بسیار کمتر از قبل هستند. تعدادی از افراد هم دوست دارند این نوع مبلها را داشته باشند؛ اما قدرت خرید مبلهای منبتکاریشده را که با دست استادکار این حرفه تهیهشده است، ندارند و افراد دیگری که قدرت خرید دارند و میخواهند این نوع مبلها را در بازار از استادکاران این حرفه تهیه کنند، بسیار کم هستند و شاید به تعداد انگشتان دست هم نرسند.»
باطنی به جوانان علاقهمند به یادگیری هنر منبتکاری روی مبل توصیه میکند: «آقای فرشچیان، آقای قاضی معرقکار و آقای مصریپور طراح از هنرمندان معروف اصفهان هستند. اصفهان به دلیل هنرها و صنایعدستی که در آن وجود دارد، در جهان شهرت یافته است و هنرمندان صنایعدستی با دقت و ظرافت خاصی آثار خود را تولید میکنند. امروزه جوانانی که علاقهمند به یادگیری هنر مبل منبتکاریشده هستند، باید بدانند یادگرفتن هر نوع هنری در جامعه بسیار خوب است و منبتکاری روی مبل هم ظرافتهای خاص خود را دارد. کسانی که دوست دارند، میتوانند با شاگردیکردن نزد هنرمندان این حرفه منبتکاری روی مبل را با سبکهای متفاوت یاد بگیرند و یادگیری هنر در جامعه برای جوانان بسیار مفید است.»
