به گزارش اصفهان زیبا؛ احتمالاً شما هم در جریان جنگ تحمیلی دوازدهروزه متوجه شدهاید که خود یا اطرافیانتان بهطور مداوم اخبار را دنبال میکنید. شاید حتی نیمهشب با چشمانی خوابآلود، گوشی هوشمند خود را روشن کردهاید تا از آخرین تحولات مطلع شوید.
نظریه «وابستگی به رسانه» توضیح میدهد که در شرایط ناآرام، مانند بحرانهای اجتماعی، سیاسی یا نظامی، جنگها، شیوع بیماریها و غیره، وابستگی افراد به رسانهها افزایش مییابد.
در چنین موقعیتهایی، نهتنها فعالان اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، بلکه شهروندان عادی نیز برای درک آنچه در اطرافشان میگذرد، به رسانهها روی میآورند.
رسانه در این شرایط نیازی اساسی از مخاطبان را برآورده میکند، اما آیا تنها کارکرد آن رفع نیاز اطلاعاتی است یا تأثیراتی نیز بر مخاطبان دارد؟میزان وابستگی به رسانه از فردی به فرد دیگر متفاوت است و عواملی مانند ویژگیهای شخصیتی، فرهنگ و پیشینه قومیتی در این امر نقش دارند.
برخی افراد بهگونهای وسواسگونه به رسانهها وابسته میشوند، گویی رسانه برایشان بهمانند یک ماده مخدر عمل میکند.
از سویی دیگر در شرایط بحرانی، رسانههای مدرن قدرتی بینظیر مییابند و به ابزاری برای تأثیرگذاری کاربران کوچک و بزرگ، تبدیل میشوند.
در رسانههای نوین ما با مخاطبان مواجه نیستیم، بلکه با کاربران مواجه هستیم؛ کاربرانی که قدرتمند هستند. در روزهای ابتدایی جنگ تحمیلی دوازدهروزه، فضای مجازی نقشی ویژه در هدایت شهروندان تهرانی به سمت خروجیهای شهر ایفا کرد.
سپس کاربران، موجی از حمایت از تمامیت ارضی کشور به راه انداختند و در روزهای پایانی جنگ، بازگشت به تهران به عنوان پاسداری از میهن بازنمایی شد. گویی تهرانیها، تهران را به مثابه یک شهر مرزی و خود را در قامت شهروندان مرزنشینی یافتند که به طور هویتی خود را موظف به حفاظت از مرز میدانند.
بهطور کلی، شرایط بحرانی به افزایش وابستگی به رسانه منجر میشود. این وابستگی از یکسو مخاطبان را تحت تأثیر رسانه قرار میدهد و از سوی دیگر، خودِ مخاطبان در قامت کاربران بر محتوای رسانه اثر میگذارند و آن را شکل میدهند. این تعامل دوسویه، قدرتی بینهایت به رسانه میبخشد؛ قدرتی که میتواند سازنده یا مخرب باشد.
بنابراین بهعنوان مخاطبانی آگاه و کاربران دارای سواد رسانهای، باید در شرایط بحرانی هوشیار باشیم. اگرچه نیاز به آگاهی از محیط اطراف، وابستگی به رسانه را افزایش میدهد، باید مراقب باشیم که نه در دام اخبار جعلی و نادرست گرفتار شویم، نه به وابستگی وسواسگونه به رسانه دچار شویم، و نه اجازه دهیم موج فضای مجازی ما را بهسوی ناکجاآباد بکشاند.
جنگ تحمیلی دوازدهروزه نشان داد که حتی کاربران عادی فضای مجازی که شاید چندان شناختهشده نباشند و صرفاً در حد نوشتن کامنت فعالیت میکنند نیز میتوانند در کوتاهمدت بر پیروزی یا شکست کشورشان در بحرانها تأثیر بگذارند.
شاید به همین دلیل است که رسانه را رکن چهارم دموکراسی مینامند؛ رسانه، قدرتِ بینهایتِ کوچکها است.
