در روزهای اخیر شاهد برگزاری اجلاسهای بین المللی همچون شصت و پنجمین نشست مجمع عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین و همچنین هفتاد و ششمین نشست سران مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک هستیم و طبق روال سالهای گذشته دیدار مقامها و سران کشورهای عضو این مجامع با نمایندگان کشورمان در حاشیه این نشست ها صورت میگیرد. از سوی دیگر عضویت دائم ایران در سازمان شانگهای که از مدتها پیش مقدمه آن پی ریزی شده بود به امضای سران کشورهای عضو رسید. کارشناسان معتقدند این تعاملات بین المللی و عضویت در سازمانهای منطقهای همچون شانگهای علاوه بر خلق فرصتهای اقتصادی برای ایران، مسیر مذاکرات وین را نیز با حمایت چین و روسیه به عنوان دو قدرت جهانی عضو پیمان شانگهای و البته برجام برای کشورمان هموارتر میکند.
سفر اخیر رئیس آژانس بین المللی انرژی اتمی به تهران در 20 شهریور و توافق درخصوص دسترسی آژانس به دوربینهای نظارتی برای تعمیر و نگهداری و تعویض کارتهای حافظه، علاوه بر اینکه واکنشهای خوبی از سوی جامعه جهانی نسبت به ایران در بر داشت، شورای حکام این آژانس را قانع کرد که در نشست فصلی خود هیچ قطعنامه علیه ایران صادر نکند. آنچه که قطعا بیارتباط به این توافق و صحبتهایی رافائل گروسی درخصوص فعالیتهای هستهای ایران در این نشست پنجروزه (از 13 تا 17 سپتامبر) نبوده است. از طرفی، ابهام افکنی درخصوص فعالیتهای هستهای ایران همچنان از سوی آژانس وجود دارد تا جاییکه گروسی در نشست شورای حکام از نگرانی درمورد برنامه هستهای ایران، از جمله درخصوص چهار اختلافنظر باقیمانده پادمانی گفت.
اواخر هفته گذشته خبر کلیدخوردن طرحی در مجلس شورای اسلامی با عنوان «انتخاب وزرای منطقهای» منتشر شد که بر اساس آن، کشور به 10 منطقه تقسیم و هر منطقه زیر نظر 10 وزیر منتخب اداره میشود. این موضوع که با هدف تمرکززدایی و هماهنگی برای پیگیری مشکلات استانی در سطح ملی از سوی برخی نمایندگان مجلس مطرح شده است، هشت سال پیش از این و در آذر1392 عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور، به نوع دیگری آن را در جلسات مطرح کرده بود تا با اجرای آن مدیریت استانی، منطقهای شود. در آن زمان، پیشبینی وزیر کشور این بود که با تغییر شیوه مدیریت استانها و شکلگیری نظام منطقهای، تصمیمگیریهای استانی تسهیل شده و موانع بوروکراتیک از پیش روی توسعه مناطق مختلف کشور برداشته میشود؛ موضوعی که تنها در حد یک نقلقول از سوی وزیر کشور باقی ماند.
آنچه این روزها از خاورمیانه به گوش میرسد، پیشبینی آینده را پیچیدهتر کرده است. تحولات مهم و سرنوشتساز افغانستان و قدرتگرفتن طالبان از یکسو و سیاستهای کشورهای منطقه در قبال آنچه در خاورمیانه رخ میدهد از سوی دیگر، روزهای پرالتهابی را رقم زده است. در این میان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه را شاید بتوان یکی از بلندپروازترین رهبران منطقه نامید. اردوغان چندی قبل و در یک اظهارنظر جنجالی گفت که بدون اجازه او سنگی در منطقه جابهجا نمیشود. اوایل شهریورماه رئیسجمهور ترکیه در مراسم رونمایی از یک پهپاد پیشرفته تأکید کرد کوچکترین تحرکی در منطقه باید با اجازه ترکیه صورت گیرد.
همزمان با تشکیل دولت سیزدهم و به فاصله یک از روز از اعلام رأی اعتماد مجلس شورای اسلامی به کابینه حجتالاسلام سید ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور در اولین نشست با اعضای هیئت دولت (در روز 4 شهریور) از وزرای خود در خصوص برنامههایشان و در قالب عهدنامهای امضاء گرفت تا آنها را نسبت به اجرای وظایفشان متعهد سازد. پروتکلی با عنوان «مدیران دولت مردمی» که شامل اصول و ارزشهای دهگانه برآمده از آرمانهای انقلاب اسلامی و گفتمان انقلاب ناظر بر برنامههای دولت است تا هیئتوزیران آنها را سرلوحه کار و تصمیمگیریهای خود قرار دهند.
مذاکرات ایران و عربستان با میانجیگری عراق در آستانه دور چهارم خود قرار دارد و حالا با برگزاری نشست بغداد که به گفته برخی از جمله اهداف آن بهبود روابط ایران و عربستان سعودی به عنوان قدرتهای شاخص منطقه بوده است پیشبینی میشود گشایشهایی در راه است و احتمال بهبود روابط تهران و ریاض پس از 6 سال قطع کامل تعاملات سیاسی و اقتصادی وجود دارد. شرایطی که تحلیلگران منطقهای را به ریشهیابی در خصوص اختلافات همیشگی میان این دو کشور طی دورههای مختلف و ارائه راهکار و پیشنهادهایی وا داشته است. اینکه اصلیترین موضوع اختلاف میان ایران و عربستان چیست و آیا با شروع مذاکرات مقدماتی میان آنها امکان بهبود روابط و به دنبال آن اتحاد کشورهای منطقه با یکدیگر وجود دارد یا ممکن است همچون گذشته روابطی موقت و کوتاه برای آن ها رقم بخورد؟
صبح روز گذشته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت سیزدهم در اولین سفر استانی خود و در راستای دیدار با علما و اهالی فرهنگ، هنر و رسانه به اصفهان سفر کرد. محمدمهدی اسماعیلی همزمان با گرامیداشت هفته دولت و چهلمین سالگرد شهیدان رجایی و باهنر با حضور در گلزار شهدای اصفهان و در جمع خانواده شهدا و مسئولان اصفهان گفت: «یاد و خاطرات شهدای بزرگ و عالی مقام؛ محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر همیشه زنده است.»
روز شنبه 6شهریور اجلاس حمایت منطقهای از عراق در بغداد و با حضور مقامات ارشد کشورهای ایران، مصر، قطر، اردن، امارات، کویت، عربستان، ترکیه و همچنین فرانسه و البته با غیبت سوریه برگزار شد. نشستی یکروزه که حمایت از امنیت و ثبات در عراق، کاهش تنشها در منطقه و تمرکز بر تلاشها برای مبارزه با گروههای تروریستی از جمله اهداف آن بود و به گفته مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق برگزاری چنین اجلاسی، بیانگر لزوم برقراری بهترین روابط با جهان در راستای حل بحرانهاست. این در حالی است که منطقه با تحولاتی همچون خروج نظامیان آمریکایی و ناتو از افغانستان، سقوط دولت این کشور توسط طالبان و خطر قدرتگیری گروههای رادیکال و تندروریی همچون داعش مواجه است و از سویی روند مذاکرات ایران و عربستان به منظور تنشزدایی و با میانجیگری عراق نیز در جریان است.
این روزها تغییر و تحولات در خاورمیانه از حد معمول خود گذشته و این شرایط حتی پیشبینی آیندهای نزدیک برای منطقه را غیــرمـمــکن ساخــتــه است. منازعهها و تنشها تمامی ندارد و ورود و خروج نیروهای نظامی خارجی و دخالت آنها در امور کشورهای منطقه به این فضا دامن میزند. سقوط دولت افغانستان توسط طالبان و ادامه تنشها در این کشور، تغییر رویکرد آمریکا درخصوص منطقه و تعاملات نظامی و سیاسی واشنگتن با اعراب و همچنین روابط پیچیده کشورهای عربی با ایران، رژیم صهیونیستی و کشورهای عضو ناتو ازجمله مسائلی است که فضای امنیتی، اقتصادی و سیاسی منطقه را بیشازپیش دچار چالش کرده است.
در شرایطی که خاورمیانه با چالشها و مسائل متعددی مواجه است، وزیر امور خارجه ژاپن بهقصد سفری 10روزه به خاورمیانه آمد. دیدار با سران برخی کشورهای غرب آسیا نظیر مصر، اردن، ترکیه، عراق، قطر و ایران از برنامههای وزیر خارجه ژاپن بود. او در همین راستا، روز یکشنبه 31 مرداد برای مدت دو روز وارد تهران شد؛ سفری باهدف توسعه روابط دوجانبه در خصوص مسائل مهم منطقهای و بینالمللی که در دیدار توشیمیتسو موتهگی با رئیسجمهوری ایران، وزیر امور خارجه کشورمان و دیگر مقامات در خصوص آنها صحبت شد و احتمال شروع فصل نوینی از تعاملات را برای این دو کشور رقم زد.
یکشنبه هفته گذشته با اشغال کابل به دست نیروهای طالبان، دولت مرکزی افغانستان سقوط کرد و محمد اشرف غنی، رئیسجمهوری این کشور با خروج از افغانستان به 7 سال ریاستجمهوری خود خاتمه داد. خروجی که به قول او با هدف جلوگیری از خونریزی بیشتر در کشورش انجام شد و به گفته بسیاری از مقامات افغانستان نوعی وطنفروشی و مستحق مجازات است. کارشناسان اما نحوه اداره دولت توسط غنی طی این سالها، وابستگی او به غرب و نداشتن سرمایه اجتماعی را از جمله عوامل قدرتگیری طالبان میدانند. حالا قدرت در افغانستان بار دیگر و پس از گذشت 20 سال به دست طالبان افتاده است و سران این گروه در شرف برنامهریزی برای تشکیل یک حکومت جدید در قالب امارت اسلامی هستند.
جلسه بررسی رأی اعتماد به وزرای پیشنهادی رئیسجمهور از صبح روز گذشته در مجلس شورای اسلامی آغاز شد. رئیس جمهور به همراه کابینهاش و همچنین غلامحسین اسماعیلی رئیس دفتر و مخبر معاون اول پیش از آغاز جلسه در صحن علنی حضور داشتند. در ابتدا محمدباقر قالیباف رئیس مجلس از برگزاری جلسات فشرده کمیسیونها جهت بررسی برنامه وزرا سخن گفت و به این نکته اشاره داشت که مجلس در چند روز آینده کار مهم و حساسی را پیش رو دارد. سپس طبق آییننامه داخلی مجلس نوبت به دفاع رئیس جمهور از برنامه و وزرای پیشنهادی خود رسید.