اندیشه سیاسی
بازسازی جمهوریت
انتخابات 28 خرداد 1400 با همه حواشی و حرفوحدیثها برگزار شد. جدای از نتیجه این انتخابات در این مقاله قصد داریم به اهمیت انتخابات در نظامهای دموکراتیک بپردازیم. بیشک این مسئله در کانون توجه کنشگران، تحلیلگران و بخش چشمگیری از طبقه متوسط ایران در دهه نخست قرن تازه قرار خواهد گرفت. زمستان گذشته ترجمه کتابهای «پسرفت دموکراسی» و «گذارهای دموکراتیک» را که پژوهشهایی ژرف درباره چرایی رکود دموکراسی و چگونگی گذارهای موفق دموکراسی هستند و توسط جمعی از دانشمندان علوم سیاسی نوشته شده، تمام کردم و انتشارات نگاه معاصر آن را منتشر کرد.
«مردم» و «حاکمیت» در اندیشه امامخمینی(ره)
همزمان با ایام ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی (ره)، گروه فلسفه سیاسی مجمع عالی حکمت اسلامی با همکاری شعبه این مجمع در اصفهان، نشستی را تحت عنوان فلسفه سیاسی امام خمینی (ره) و انتخابات به صورت مجازی و با حضور برخی علمای این حوزه برگزار کردند.
زندگی سیاسی اشیا
«امر روزمره در جامعه پساانقلابی» عنوان کتابی نوشته عباس کاظمی است. عباس کاظمی، جامعه شناس و استاد پیشین دانشگاه تهران است. این کتاب از این جهت حائز اهمیت و اثری قابل تأمل است که با ادبیات علوم اجتماعی کلیشهای در ایران فاصله گرفته و به مطالعه واقعیت عینی جامعه پرداخته است. علی میرسپاسی، استاد مطالعات اسلامی و خاورمیانه دانشگاه نیویورک درباره این کتاب مینویسد: «این کتاب با ظرافت و هوشمندی، ابعادی بسیار مهم و پیچیده از زندگی روزمره ایرانیان را در چند دهه اخیر بررسی کرده است.»
شرم؛ نقطهای که سیاست به پایان میرسد و اخلاق شروع میشود
«اگر با کشتن یک ثروتمند در کشوری دیگر، و بدون اینکه از خانهات خارج شوی، ثروتمند شوی چه کار میکنی؟ آیا او را میکشی یا نه؟». این سوالی است که ذهن بسیاری از متفکران و روشنفکران قرن نوزدهمی اروپا را به خود مشغول کرده بود. بعضی از تاریخنگاران آن را به غلط به روسو نسبت میدهند، در حالی که مشابه این پرسش برای اولین توسط یکی از شخصیتهای رمان باباگوریوی بالزاک مطرح شد. شاتوبریان هم سالها درگیر چنین مسئله بغرنجی بود و علاوه بر او، داستایوفسکی نیز نظیر این پرسش را بارها در رمانهایش مطرح کرد. آیا اگر به ما نیروی جادویی داده شود که توسط آن بتوانیم افرادی را که هرگز در زندگی ندیدهایم از میان برداریم چه کار خواهیم کرد؟ احتمالاً امروز بیشتر مردم، به خاطر حضور در شبکههای اجتماعی و زندگی در دهکده جهانی، در پاسخ به سوال مذکور خواهند گفت که طرف را نخواهند کشت (راست یا دروغش بماند). اما ماجرا برای کسانی که قرنها پیش زندگی میکردند متفاوتتر و پیچیدهتر بود چرا که دنیا برایشان همانند دنیای ما این اندازه کوچک و دهکدهمانند نبود. زمانه تغییر کرده ولی با این حال امروز هم روح اصلی پرسش بالزاک همچنان زنده و معنادار است؛ بیایید آن را به شکل دیگری مطرح کنیم: آیا باید اخلاق را نسبت به کسی که هرگز ندیده و نخواهیم دید رعایت کنیم؟ آیا اعمال شر نسبت به فردی که حتی از وجود خارجیاش بی خبر هستیم مجاز است؟
شکاف حکمرانی در آستانه قرن نو
حکمرانی از محورهای کلیدی گفتمان توسعه و بنمایه راهبرد توسعه است. جای شگفتی نیست که حکمرانی، به مثابه یک اصطلاح، به ویژه در دو دهه گذشته پیشرفت معنایی داشته و از گمنامی درآمده و امروزه کاربردهای بنیادینی پیدا کرده است. با این حال، پرداختن به مسئله حکمرانی چه از جنبه نظری و چه از منظر تحلیلِ شاخصهای حکمرانی در ایران، پیشرفت چندانی نداشته است.
تبارشناسی قانون ایرانی
«کلمه “قانون” مهمترین واژه در ایران معاصر است. این “یک کلمه” قریب دویست سال است که محور و مدار مناقشه در باب سیاست، دین و تجدد است و دو قرنی میشود که اندیشه و عمل ما را در کمند خود دارد.» واپسین کتاب انتشاریافته شادروان دکتر داوود فیرحی با این جملات آغاز میشود و دریغ که آن استاد فرزانه فروتن، پیش از انتشار این کتاب، چشم از جهان فروبست و کتابش را بر پیشخوان کتابفروشیها ندید. کتاب «مفهوم قانون در ایران معاصر» که به بررسی تحول و تطور مفهوم و معنای واژه «قانون» از زمان حکومت صفویان تا پیش از طلوع انقلاب مشروطه و سرآغاز بیداری ایرانیان اختصاص دارد، همچون دیگر آثار مرحوم فیرحی در نوع خود اثری بدیع، محققانه و سودمند است که با ژرفنگری به تحولات سیاسی و اجتماعی ایران پیشامشروطه با محوریت «قانون» و رابطه آن با دیگر اضلاع اندیشه و هویت ایرانی نظیر سلطنت، شریعت و حق حاکمیت ملی پرداخته است.
دغدغهمند اصالت و معاصرت
انجمن علوم سیاسی ایران با همکاری خانه اندیشمندان علوم سیاسی جمعهشب برنامهای با عنوان «غربت اندیشه سیاسی» برای یادبود دکتر داود فیرحی برگزار کرد. این مراسم به دلیل شرایط بیماری کرونا در بستر فضای مجازی و با حضور تعدادی از استادان علوم سیاسی برگزار شد. در این گزارش خلاصهای از این مراسم یادبود ذکر شده است.
فقدان استادی که نام انسان برازندهاش بود
«داود فیرحی» استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران و پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی، صبح چهارشنبه، 21 آبان بر اثر کرونا درگذشت. رساله کارشناسی ارشد وی با عنوان «اندیشه سیاسی شیعه در دوره قاجاریه» بود. رساله دکترایش هم «دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام» نام داشت که با الهام از روششناسی فوکو و هرمنوتیک گادامر تنظیم شد. فیرحی به اخلاقمداری در بین دانشجویان و تمام کسانی که از نزدیک با او ارتباط داشتند، معروف بود و از آنجایی که علاوهبر ارتباط استاد-شاگردی با دانشجویانش دوست هم بود، در این گزارش با دانشجوی قدیمی او، دکتر علی علیحسینی، استادیار دانشگاه اصفهان گفتوگویی کردیم تا او از اندیشهها فیرحی برایمان بگوید.
متاخرین ایستاده بر شانههای متقدمین
طرح پرسش از بنیانهای معرفتی روشنفکران ایرانی در حوزههای مختلف فکری و نوع کنشگری آنان در عرصه فکر و عمل از زمان جنبش مشروطه تا شکلگیری و پیروزی انقلاب اسلامی را میتوان در آثار متفاوتی مشاهده کرد. کتابهایی که طی دو دهه اخیر منتشر شده و با استقبال از سوی جامعه کتابخوان کشور روبرو شدهاند. (روشنفکران ایران در قرن بیستم، علی قیصری؛ اسلام نواندیش در ایران، محسن آلغفور؛ روشنفکران ایرانی و غرب، مهرزاد بروجردی؛ تاملی در مدرنیته ایرانی، علی میرسپاسی)
شرکت پیام اصفهان زیبا
آرشیو کامل روزنامه
