خبر کوتاه بود و سخت جانکاه؛ دکتر فریدون الهیاری استاد تاریخ دانشگاه اصفهان آسمانی شد! ویروس کرونا این بار یکی از مورخان فرهیختهی کشور را از کف میهن ربود و جامعهی علمی و فرهنگی را به سوگ نشاند. دکتر الهیاری را از زمانی میشناسم که به عنوان دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه شهید بهشتی با اینجانب همکلاسی شد. او نسبت به بنده جوانتر بود، زیرا هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را بدون وقفه طی کرده بود. در همان نخستین ملاقات، بسیار شیفتهی منش و صفای باطنی او شدم. حقیقتاً بی تکلف بود و صمیمی، با چشمانی مأخوذ به حیا. اصالت را در چهرهاش میتوانستی ببینی. از آن زمان نزدیک به سه دهه میگذرد و او در طول سالیان بالید و بالید و شد: فرهیختهای با اصالت و مورخی چیره دست.
آنچه در این مجال قصد تحریرش را دارم نه اغراق در ویژگیهای فردی دکتر فریدون اللهیاری و نه مبالغه در جایگاه علمی و اجتماعی ایشان، بلکه برشمردن صفات و پاسداشت از فرهیخته ایست که شاید در گرماگرم سیاستزدگیهای این سالها جز آخرین نسلهایی است که مسئولیت اجتماعی و دغدغههای فردیاش را و برآورده کردن نیاز نسلهای بعد از خودش را نه در ساحت امور آلوده به سیاست که در فعالیتهای فرهنگی میدید و میکوشید دامن این حوزه را از آلودگیهای سیاست به معنای نزاعهای معمول و فاقد ارزش بپالاید تا خاک غنی نسل جدید را با آفتاب فرهنگ بپرورد و میراثی را ماندگار کند تا ما امروز به پاسبانی آن ببالیم.
یکی از عبارتهای پرتکرار هنرمندان صنایعدستی در سالهای اخیر، افسوس فرصتهای از دست رفته برای این حوزه است. فرصتهایی که یا متولیان امـر و در رأس آنها وزارت مـیـراث فـرهـنـگـی و مـعـاونــت صنایعدستیاش، آنها را جدی نگرفتند یا اهمیت آن فرصتها در بین اولویتهای مدیریتی آنها قرار نداشت. مواردی که به آنها بیتوجهی شد عبارتاند از:
محلیها «خان اوی» صدایش میزنند و میراثیها با عنوان «طاق سنگی» در فهرست میراث ملی ایرانیان نامش را ثبت کردهاند. بیش از هزار متر مربع مساحت دارد و قدمتش به دوره ساسانی و اتابکی میرسد. در جادهای منتهی به گذرگاهی بسیار صعبالعبور قرار گرفته و بنایی است با معماری کوهستانی و کاربرد کاروانسرا که با سنگهای قواره و بدون ملات ساخته شده؛ دیدن این میراث ارزشمند برای همه امکانپذیر نیست؛ اما اینجا در صفحه میراث و گردشگری میتوانید سفری مجازی برای دیدار با میراث ساسانی جونقان را تجربه کنید.
خبر درگذشت دکتر فریدون الهیاری استاد تمام تاریخ دانشگاه اصفهان و مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان به یقین ضایعه بزرگی برای گروههای اجتماعی گوناگون از جامعه دانشگاهی و دوستداران و حامیان میراث فرهنگی تا کنشگران و فعالین سیاسی بود. در فاصله سالهای 87 تا 91 افتخار شاگردی او را در گروه تاریخ دانشگاه اصفهان داشتم و نه تنها من هرآنکس که حضور در محضر و کلاسش را درک کرده باشد شهادت میدهد، استادی تمام عیار و دانشوری کمنظیر بود.
فریدون اللهیاری مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان امروز سهشنبه 11 خرداد، بر اثر ابتلا به کرونا فوت شد.
«و هرگز چنین نیست که مردی اندوهگین نباشد، اما پیشاز رسیدنِ روز، چون برپای شود و با احتیاط خود را بهکار درختی کهنسال بگمارد و چانهاش متکی بر واپسین ستاره در انتهای آسمان روزهدار، نظارهگر چیزهای بزرگ و معصومی است که شادمانه درگردشند… .»(آناباز، سن ژون پِرس، محمد مهریار، محمود نیکبخت) محمود نیکبخت، جانِ شیفته و حضور آگاهِ ادبیات و فرهنگ بود. در عرصه ادبیات، علاقهمند فراوان است؛ افرادِ بادانش کم نیستند؛ سودایی و شیفته بسیار است؛ اما «شیفته بادانش» اندک است. شورمند شعورمند، نادر است؛ و نیکبخت از ایندست، دردانه و یگانه بود. هم ازاینروست که از دستدادن چنین گوهری، خسرانی است بیجبران. در این مجال اندک، بهتر دیدم بهجای آنکه «لختی قلم را بر وی بگریانم»، به بیان یادها و دریافتهایی (اگرچه مختصر و پراکنده) از نزدیک به سهدهه آشنایی با او بپردازم.
نشست یکصدسال حفاظت از میراثفرهنگی به همت شورای هماهنگی سازمانهای غیردولتی میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، ایکوم ایران و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با حضور دکتر محمدمنصور فلامکی، دکتر فرهاد نظری، دکتر علیرضا قلینژاد پیربازاری و محمدحسن طالبیان به صورت آنلاین برگزار شد. در گزارش پیش رو صحبتهای چهره ماندگار معماری ایران را درباره تأسیس انجمن ملی حفاظت از آثار ایران میخوانید و ماجرای مفهوم حفاظت از میراث فرهنگی و رویکردهای متفاوت مردمی حفاظت در مورد دو نمونه از میراث جهانیان ایرانیان (مسجد جامع عتیق اصفهان و تخت جمشید) را از زبان مدیر کل سابق دفتر ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی درمییابید. مشروح این گزارش را میخوانید.
بر فراز ایوان چهلستون، درست زیر سقف مزینِ مطلا، ایستادیم و درباره روند مرمت تزیینات رنگی، لایهچینی و طلاچسبان این ایوان صحبت کردیم. حضور ما علاقهمندان میراث فرهنگی، آنلاین و از طریق لایو اینستاگرامی ویژهای به ابتکار صفحه ادارهکل میراث فرهنگی استان اصفهان بود؛ اما سه کارشناس و مجری مرمت، ازجمله دکتر بهشاد حسینی، در محل حضور داشتند. آنها بر بالای داربستها ایستاده بودند و در این مکالمه ویدئویی عمومی همزمان با نشان دادن اجزای بنا، توضیحات مرمتی را به مخاطبان ارائه و به پرسشهایشان پاسخ میدادند. اگر مایلید بدانید که پرندگان و عنکبوتهای ساکن چهلستون چه کردهاند، طلاچسبانی صفوی به چه صورت بوده، ایزمئو چه خدمتی به سرپا نگهداشتن کاخ چهلستون کرده و در سال 59 چه اشتباهی در مرمت این ایوان انجام شده است، گزارش پیش رو را در ششمین روز هفته نکوداشت اصفهان بخوانید.
همه دور یک میز نشستند تا تصمیمی برای صنایع دستی بگیرند که میتواند قدمی مؤثر و جریانساز هم برای صنایع دستی ایران و هم برای اصفهان باشد. یک سوی میز شهردار اصفهان، اعضای شورای شهر و مدیران شهری نشستهاند، سوی دیگر، وزیر میراث و معاون صنایع دستیاش حضور دارند و البته مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان و معاون صنایع دستی استان.
با ادامه بیکاری یک ساله راهنمایان تور در ایران، عضو هیئت مؤسس جامعه راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی از وزارت میراث فرهنگی و گــردشــگری درخــواست کرد از حمایتهای بیاثر دست بردارند و کمیته بحران تشکیل دهند. امیرحسین اربابان غفوری از پیشنهادها و ایدههای زیادی که راهنمایان خودشان برای خروج از این وضعیت بحرانی دارند گفت و از اینکه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی یا دربرابر آنها سکوت میکند یا کمبود اعتبارات و بودجه را بهانه میآورد، گلایه کرد.
شهردار اصفهان گفت: خود را پاسدار تاریخ بشری و میراث بر جای مانده از گذشته میدانیم و اگردر مواردی به صورت سهوی خطایی رخ داده آن را اصلاح میکنیم.روز گذشته و در سومین مراسم هر یکشنبه یک افتتاح در شورای شهر، شهردار اصفهان و شهردار منطقه 3 درباره پیشرفت پروژههای این منطقه توضیحاتی را ارائه کردند. قدرت اله نوروزی ادامه داد: برنامه «هر یکشنبه، یک افتتاح» ابتدا با حضور اعضای شورا و مردم محلههای بسیار پر شور برگزار میشد، اما شرایط کرونایی وضعیت اجرای برنامهها را تغییر داد و امروز در حالت مظلومانهای پروژهها بهرهبرداری میشود.