به گزارش اصفهان زیبا؛ گردشگری دیجیتال دیگر یک انتخاب لوکس نیست؛ بلکه ضرورتی برای بقای صنعت گردشگری در دنیای امروز است. صنعتی که بدون اینترنت پرسرعت، سامانههای اطلاعاتی هوشمند و ابزارهای نوین نمیتواند خدماتی در شأن گردشگران ارائه کند.
اصفهان بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد تاریخی و فرهنگی کشور، با داشتن ظرفیتهای بیبدیل در حوزههای مختلف از هنر و فرهنگ گرفته تا صنعت و طبیعت، بیش از هر زمان دیگری نیازمند ورود به این عرصه است.
به باور کارشناسان، گردشگری دیجیتال نهتنها تجربه سفر گردشگران را ارتقا میدهد، بلکه به رونق اقتصادی و توسعه پایدار مقصد نیز کمک میکند.
الهام قاسمی، عضو هیئتعلمی جهاد دانشگاهی اصفهان، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» تأکید میکند که تحقق این امر نیازمند توجه به زیرساختها، حکمرانی داده و بهرهگیری از ظرفیت استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان است؛ موضوعی که میتواند اصفهان را به قطب گردشگری هوشمند کشور بدل کند.
صنعت گردشگری در جهان امروز دیگر بدون ابزارهای دیجیتال معنا ندارد.
از مرحله برنامهریزی سفر و رزرو تا تجربه حضور در مقصد و بهاشتراکگذاری خاطرهها، فناوریهای نوین همراه گردشگر هستند و بخش بزرگی از کیفیت سفر را تعیین میکنند.
اصفهان بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد تاریخی و فرهنگی کشور، در کنار ظرفیتهای عظیم خود، نیازمند بهرهگیری از این روند جهانی است.
این استان با پیشینه غنی تاریخی و ظرفیتهای فرهنگی، طبیعی و صنعتی، میتواند درصورت تأمین زیرساختهای دیجیتال، به الگویی برای گردشگری هوشمند در کشور تبدیل شود.
اینترنت پرسرعت، سامانههای اطلاعاتی جامع، اپلیکیشنهای کاربرپسند، واقعیت افزوده و حتی ابزارهایی مانند دستبندهای هوشمند ازجمله نیازهای این مسیر است.
الهام قاسمی، عضو هیئتعلمی جهاد دانشگاهی اصفهان، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» به تبیین اهمیت گردشگری دیجیتال، پیشنیازهای آن و همچنین جایگاه اصفهان در این عرصه پرداخته است.
او معتقد است که با مدیریت دادهها، توسعه زیرساختهای ارتباطی و ورود استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان، میتوان تجربهای نوین و متفاوت از مقصدی چون اصفهان برای گردشگران رقم زد.
عضو هیئتعلمی گردشگری جهاد دانشگاهی اصفهان میگوید: «گردشگری دیجیتال مجموعهای از فعالیتها، ابزارها و تجربههایی است که در جهان وجود دارد و بستر اصلی آن فناوریهای دیجیتال، اینترنت و پلتفرمهای آنلاین است. گردشگران در تمام مراحل سفر، از برنامهریزی و رزرو تا تجربه مقصد و حتی پس از سفر، از این ابزارها بهره میبرند. تجربه گردشگر از مقصد با اشتراکگذاری پس از سفر تکمیل میشود و به همین دلیل گردشگری دیجیتال در تمام مراحل نقش اساسی دارد.»
او میافزاید: «گردشگر میتواند اطلاعات موردنیاز خود را بهصورت آنلاین جستوجو کند، هتل و پرواز را رزرو کند، از وبسایتها و اپلیکیشنهای مختلف استفاده کند، از نقشههای آنلاین و راهنماهای صوتی بهره ببرد و حتی پیش از سفر با کمک واقعیت مجازی و افزوده، پیشنمایشی از جاذبهها را مشاهده کند. این امر برای هر مقصد اهمیت ویژهای دارد؛ همچنین پس از پایان سفر، گردشگر قادر است تجربههای خود را به اشتراک بگذارد.»
قاسمی تأکید میکند: «گردشگری دیجیتال دیگر روندی نوظهور نیست؛ بلکه به بخش جداییناپذیر گردشگری تبدیل شده است. در صورت نبود آن، بسیاری از خدمات قابل ارائه به گردشگران نخواهد بود.»او اضافه میکند: «گردشگری دیجیتال ابعاد مختلف این صنعت را متحول کرده است؛ نخست آنکه، تجربه گردشگران را متفاوت ساخته؛ دوم، فرصتهای جدیدی برای کسبوکارها و مقاصد گردشگری ایجاد کرده و سوم، بهرهوری را در صنعت گردشگری افزایش داده است. بدین ترتیب امکان ارائه بهترین خدمات و شرایط برای گردشگران فراهم میشود.»
نیازهای زیرساختی گردشگری دیجیتال
قاسمی در ادامه سخنان خود درباره الزامهای گردشگری دیجیتال تصریح میکند: «یکی از مهمترین پیشنیازها، زیرساختهای ارتباطی است.» به گفته او، اگر بسترهای اولیه فراهم نباشد، نمیتوان انتظار داشت نتایج مطلوبی در این حوزه به دست آید. برای تحقق کامل ظرفیتهای گردشگری دیجیتال در شهری مانند اصفهان، نخستین نیاز، دسترسی گسترده به اینترنت پرسرعت است؛ بهویژه در مناطق مرکزی شهر، بافتهای تاریخی و اماکن گردشگری. حتی در برخی نقاط لازم است اینترنت رایگان در اختیار گردشگران قرار گیرد تا امکان تولید و اشتراکگذاری محتوا از تجربه سفر فراهم شود.
او میافزاید: «گام بعدی ایجاد سامانههای اطلاعاتی و رزرو هوشمند است. چنین سامانههایی باید یکپارچه و جامع باشند تا دادههای مرتبط با جاذبهها، میزان بازدید، ظرفیت اقامت و پذیرایی، رویدادهای در حال برگزاری و خدمات هتلها را در اختیار گردشگران قرار دهند. هرچه این پلتفرمها کاملتر باشند، امکان انتخاب آگاهانهتر برای گردشگران فراهم خواهد شد.»
او یادآور میشود: «در شهری مانند اصفهان، ظرفیتهای متنوعی در حوزههای طبیعی، فرهنگی، تاریخی، مذهبی، معنوی و حتی صنعتی وجود دارد. یک پلتفرم جامع میتواند تمام این دادهها را تجمیع کند تا گردشگران بتوانند از میان گزینههای مختلف، بهترین انتخاب را داشته باشند.»
قاسمی همچنین به نقش اپلیکیشنهای موبایل اشاره میکند و میگوید: «با توجه به استفاده گسترده از تلفن همراه، توسعه اپلیکیشنهای کاربرپسند و در دسترس ضروری است. این اپلیکیشنها باید شامل نقشههای تعاملی، راهنمای صوتی و تصویری، تورهای مجازی، اطلاعات حملونقل، امکان خرید بلیت، خدمات رزرو و زیرساختهای پرداخت الکترونیک باشند.»
او ادامه میدهد: «یکی از الزامهای دیگر، فراهمسازی امکان ارائه پیشنمایش از جاذبهها پیش از سفر است. این کار از طریق فناوریهای واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) قابل انجام است. تولید چنین محتواهایی موجب میشود گردشگر پیش از انتخاب مقصد، شناخت اولیهای از آن به دست آورد و انگیزه بیشتری برای حضور طولانیتر در مقصد پیدا کند.»
چالش دادهها در اصفهان
قاسمی در توضیح اقدامات موردنیاز برای شهر اصفهان بیان میکند: «نخستین مسئلهای که باید به آن توجه شود، بحث دادههاست.»
به گفته او، در طرح جامع گردشگری استان نیز همین موضوع بهعنوان چالش اصلی مطرح شده بود؛ چراکه دادههای گردشگری در اصفهان به اندازه کافی وجود ندارد، تجمیع نشده، یکپارچه نیست و در بسیاری از بخشها بهروز هم نیست؛ علاوهبراین، دادهها آنلاین نیستند و همین امر مانع شکلگیری مدیریت یکپارچه و حکمرانی داده در حوزه گردشگری میشود.»
او اضافه میکند: «در برخی بخشها دادهها اصلا تولید نمیشوند یا میان دستگاهها به اشتراک گذاشته نمیشوند و این موضوع مشکلات جدی برای مدیریت و برنامهریزی ایجاد کرده است.»
او تأکید میکند: «برای دستیابی به مدیریت یکپارچه گردشگری، ابتدا باید به مسئله داده توجه ویژه داشت. بخش خصوصی و دولتی باید در تولید دادهها مشارکت کنند، دادهها به اشتراک گذاشته شود و در نهایت حکمرانی داده در این حوزه تحقق پیدا کند.»
قاسمی ادامه میدهد: «موضوع بعدی، زیرساختهای دیجیتال است. دسترسی آسان، پایدار و سریع به اینترنت پرسرعت در تمام نقاط شهر، بهویژه در مراکز تاریخی و اماکن گردشگری، یک ضرورت قطعی است. این امر علاوهبر تسهیل خدمات رسانهای، موجب میشود گردشگر راحتتر بتواند از ظرفیتهای شهری استفاده کند.»
او میافزاید: «برای همافزایی میان ذینفعان گردشگری، سامانههای اطلاعاتی یکپارچه ضرورت دارد. چنین سامانههایی باید دادهها را گردآوری و بهروز کنند تا گردشگر بتواند اطلاعات جامعی از جاذبهها، ظرفیت اقامت، وضعیت رزرو، رویدادهای فرهنگی و مذهبی و دیگر خدمات دریافت کند؛ حتی میتوان اپلیکیشنی ویژه رویدادها طراحی کرد که موقعیت و زمان برگزاری برنامهها را بهصورت آنلاین نمایش دهد.»
اپلیکیشنها و تجربه گردشگر
قاسمی یادآور میشود: «هرچند اپلیکیشنهایی مانند “اصفهان من” و “مسافر یار” وجود دارند، اما میزان کاربرپسند بودن و جذابیت آنها هنوز جای بهبود دارد. هرچه این پلتفرمها ارتقا یابند، دادههای بیشتری را تجمیع کنند و خدمات را بهصورت آنلاین ارائه دهند، تجربه بهتری برای گردشگر ایجاد خواهد شد.»
او همچنین نمونههایی از شهرهای دیگر را مثال میزند و میگوید: «در ونیز، روسیه و بارسلون اپلیکیشنهایی طراحی شدهاند که به گردشگر امکان میدهند تصاویر، صدا و حتی خاطرات خود را از حضور در جاذبهها بارگذاری کنند. این دادهها سپس توسط سایر گردشگران دیده میشود و تجربههای متنوعی را منتقل میکند. چنین الگویی میتواند در اصفهان نیز به کار گرفته شود تا تعامل گردشگران با مقصد افزایش یابد.» قاسمی در ادامه به نمونههای موفق جهانی اشاره میکند و میگوید: «اگر به گردشگران این امکان داده شود که صوت، ویدئو یا تصویر خود را آپلود کنند و حتی مکان دقیق ثبت محتوا را مشخص کنند، مجموعهای ارزشمند از دادهها تولید خواهد شد.»
او توضیح میدهد: «در کشورهایی مانند روسیه و ایتالیا (ونیز)، گردشگران از این قابلیت استفاده میکنند و نقشههایی شکل میگیرد که نشان میدهد کدام نقاط شهر بیشترین تگ را دارند. این موضوع نشاندهنده محبوبیت و کاربرپسند بودن آن نقاط است و بهطور طبیعی فضای رقابتی میان جاذبهها و حتی میان هتلها و رستورانها ایجاد میکند. چنین رقابتی، به اعتقاد او، ارتقای کیفیت خدمات گردشگری را به دنبال دارد.»
او ادامه میدهد: «هتلها و رستورانها نیز میتوانند بخشی از این چرخه باشند. بهعنوان نمونه، اگر گردشگری تجربه خوبی از یک هتل، رستوران یا رویداد خاص داشته باشد، آن را ثبت و تگ میکند و سایر گردشگران میتوانند از این دادهها برای انتخاب آگاهانه استفاده کنند. در نتیجه، نقشهای جامع از تجربهها شکل میگیرد که کیفیت جاذبهها، خدمات و فضای شهری را منعکس میکند.»
نقش هوش مصنوعی
به گفته قاسمی، این دادهها در پلتفرمهای گردشگری، زمانی که با هوش مصنوعی ترکیب شوند، قدرت تحلیل بالایی ایجاد میکنند.
او توضیح میدهد: «پلتفرمهای مجهز به هوش مصنوعی میتوانند دادهها را تحلیل کنند، ترجیحهای گردشگران را بشناسند و بر اساس آن پیشنهادهای شخصیسازیشده ارائه دهند؛ برای مثال، اگر گردشگری بیشتر جاذبههای طبیعی را انتخاب کرده باشد، پلتفرم در ادامه سفر، گزینههای مرتبط با طبیعت را به او معرفی میکند.»
او اضافه میکند: «این فناوری تنها برای تجربه فردی کاربرد ندارد، بلکه میتواند به مدیریت گردشگری شهری نیز کمک کند؛چراکه تحلیل دادهها به مدیران نشان میدهد گردشگران چه تجربههایی از مقصد داشتهاند و این اطلاعات برای برنامهریزی آینده بسیار ارزشمند است.»
قاسمی همچنین به ضعف زیرساختهای کلان اصفهان اشاره میکند و میگوید: «حملونقل شهری از مهمترین مشکلات است. در حال حاضر تنوع حملونقل عمومی محدود به اتوبوس و تاکسی است؛ درحالیکه باید گزینههای دیگری مانند مترو، قطار سبک شهری، قطار برقی و شبکههای پیادهراه و دوچرخه در اختیار گردشگران قرار گیرد.»
او تأکید میکند: «ایجاد زیرساختهای متنوع و یکپارچه حملونقل نهتنها برای گردشگران، بلکه برای شهروندان نیز ضروری است.» او در پایان یادآور میشود: «حوزه اقامت و پذیرایی نیز نیازمند توسعه است. اقامتگاهها و مراکز پذیرایی باید متناسب با نیاز گردشگران افزایش یابند و خدمات دیجیتال و هوشمند را در اختیار مسافران قرار دهند تا تجربهای کامل و بهروز در مقصد شکل بگیرد.»
قاسمی در ادامه به محصولات نوین حوزه گردشگری دیجیتال اشاره میکند و میگوید: «یکی از نمونههای جدید، “همزاد گردشگر” یا همان دستبندها و ساعتهای هوشمند است که میتواند امکانات متعددی را در اختیار مسافران قرار دهد.»
به گفته او، این ابزارها مجهز به GPS هستند و امکان ردیابی مسیر حرکت گردشگران را فراهم میکنند. افزون بر این، نقش کلید اتاق هتل یا وسیلهای برای باز و بسته کردن قفل دوچرخه و اسکوتر را ایفا میکنند و از سوی دیگر، قابلیت ثبت و انتقال دادههای مختلف را دارند. او ادامه میدهد: «برخی برنامههای کاربردی (اپلیکیشنها) نیز با استفاده از حسگرهای نصبشده در اماکن تاریخی یا فضاهای شهری، اطلاعات محیطی را به تلفن همراه گردشگران منتقل میکنند. بدین ترتیب، گردشگر تنها با نزدیک شدن به جاذبه، دادههای مربوط به آن مکان را دریافت میکند.»
قاسمی این روندها را نوظهور و بخشی از «صنایع نزولی» در حوزه گردشگری دیجیتال معرفی میکند که میتواند در آینده نزدیک نقش پررنگی در مدیریت مقصدها داشته باشد.
حکمرانی و مشارکت ذینفعان
این عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی سپس به ضرورت حکمرانی یکپارچه در گردشگری اشاره میکند و میگوید: «برای دستیابی به مدیریت منسجم، باید تمامی ذینفعان در این حوزه مشارکت فعال داشته باشند.»
او با اشاره به مدل «چهار پی» (Public-Private-People-Partnership) تأکید میکند: «دولت، بخش خصوصی، مردم و شراکت واقعی میان آنها میتواند مسیر توسعه گردشگری دیجیتال را هموار کند.»به اعتقاد او، مشارکت به معنای حضور صوری نیست، بلکه باید به شراکت واقعی در سود و زیان تبدیل شود.
قاسمی تأکید میکند: «استفاده از ظرفیت شرکتهای خصوصی، استارتاپها، شرکتهای دانشبنیان و صنایع خلاق ضروری است. از سوی دیگر، مردم نیز باید آموزش ببینند تا نقش فعالتری در تعامل با گردشگران داشته باشند.»
او با اشاره به مهماننوازی اصفهانیها میگوید: «اگر چهارچوبهای آموزشی مناسب برای نحوه تعامل با گردشگران فراهم شود، مردم میتوانند به یکی از مهمترین سرمایههای توسعه گردشگری تبدیل شوند.»
قاسمی در پایان خاطرنشان میکند: «یکپارچهسازی دادهها، تولید و بهاشتراکگذاری آنلاین اطلاعات و توسعه زیرساختهای الکترونیک از مهمترین پیشنیازهای گردشگری دیجیتال است.»
او میگوید: «هرچقدر این زیرساختها تقویت شود، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای فناوریهای نوین و صنایع خلاق بیشتر خواهد شد. در این مسیر میتوان از توان جوانان ایرانی در حوزههای استارتاپی و خدمات هوشمند استفاده کرد تا مقصدی مانند اصفهان بتواند متناسب با ظرفیت تاریخی، طبیعی و فرهنگی خود در عرصه گردشگری دیجیتال جایگاهی شایسته به دست آورد.»
راهی بهسوی گردشگری هوشمند در اصفهان
آنچه امروز از گردشگری دیجیتال گفته میشود، دیگر چشماندازی دوردست نیست؛ بلکه ضرورتی است که باید با تقویت زیرساختها، یکپارچهسازی دادهها و همافزایی ذینفعان به آن رسید. اصفهان اگر بخواهد همچنان در جایگاه مقصدی جهانی بدرخشد، ناگزیر است با فناوریهای نوین همراه شود و از ظرفیت جوانان متخصص و صنایع خلاق برای خلق تجربهای متفاوت و ماندگار برای گردشگران بهره ببرد.
